PRUSY KRZYŻACKIE – WOJNY
Po zakończeniu walk z Jaćwięgami, zakon krzyżacki skierował swój wysiłek zbrojny na dwóch kierunkach. Pierwszym kierunkiem było podbicie Pomorza Gdańskiego i połączenie zdobytych ziem z ziemiami niemieckimi tj. z Brandenburgią. Drugim kierunkiem działań było opanowanie Żmudzi i połączenie dwóch państw krzyżackich tj. Prus Krzyżackich i Inflant. Oba te zadania miały znaczenie strategiczne pod względem militarnym i gospodarczym. Podbicie ziem pomorskich spowoduje, że w ramach państwa krzyżackiego zwiększy się ilość ziemi i ludności zarządzanej przez Zakon, a co zatem idzie wzrost gospodarczy i militarny. Podbój Żmudzi miało podobny aspekt powiększenia władztwa krzyżackiego z dodatkową perspektywą zdobycia wielkich terytoriów Litwy.
Rozwój terytorialny państwa krzyżackiego.
 WOJNY Z POLSKĄ |
 WOJNY Z LITWĄ |
Wojna polsko-krzyżacka 1409-1411
Główną przyczyną wojny było niejawne sprzyjanie Litwy i Polski podczas powstania żmudzkiego. Przejęcie w Ragnecie przez krzyżaków wysłanych przez Polskę 20 statków ze zbożem i z ukrytą pod nim bronią dla Litwy spowodowało eskalację konfliktu o Żmudź. Wielki Mistrz Urlich v. Jungingen wysłał poselstwo do króla Polski Jagiełły i zażądał wyjaśnienia tego incydentu i oczekiwał jasnego stanowiska Polski wobec buntu na Żmudzi. Jagiełło w odpowiedzi wysłał posłów do Malborka m. in. arcybiskupa gnieźnieńskiego Mikołaja Kurowskiego. Na pytanie v. Jungingena o reakcję króla, gdy wojska krzyżackie wejdą do Żmudzi i spacyfikują buntowników, arcybiskup Kurowski powiedział „..bądź pewien, że podczas gdy ty napadniesz na Litwę, nasz król najedzie Prusy. Wrogów Litwinów uważamy za swoich wrogów i jeżeli ich zaczepisz, skierujemy oręż przeciw tobie”. Wielki Mistrz odrzekł: „..Ja bowiem, upewniony całkowicie twoim wystąpieniem, skieruję atak raczej na głowę niż na członki …kierując na Polskę wojnę i oręż przeznaczony przeciw Litwie”. Czy arcybiskup Kurowski miał nakaz od króla by tak powiedzieć, czy rzucił te słowa w sposób nie przemyślany, tego się nie dowiemy, jednak kilka dni po tym poselstwie Wielki Mistrz wypowiedział wojnę Polsce. 6 sierpnia 1409r. wojska krzyżackie uderzyły i w niedługim czasie zdobyły ziemię dobrzyńską oraz Bydgoszcz. Jagiełło odbił Bydgoszcz i podpisano rozejm do 24 VI 1410r.
Prusy krzyżackie, a Unia Polsko-Litewska
Demografia.
W Prusach Krzyżackich (bez Inflant) mieszkało ok. pół miliona ludzi, a w Polsce i w Wielkim Księstwie Litewskim ok. 4 miliona. Stosunek 1 do 8.
Skarb państwa.
Dochody państwa krzyżackiego to ok. 35 tys. grzywien na rok.
W Polsce król miał roczny dochód ok. 70 tys. grzywien (1/4 dochodu pochodziło z żupy wielickiej). Dochód Litwy musiał być niewiele niższy i musiał wynosić ok. 50 tys. grzywien rocznie. Wielki Książę Litewski dał Jagielle 25 tys. grzywien na potrzeby wojenne prawdopodobnie na wynajem zaciężnych na wyprawę na Prusy. Pozwalało to wynająć ok 6 tys. rycerzy na dwa miesiące. Stosunek dochodów wynosił prawie 1 do 4.
Mapa państw: Zakonu Krzyżackiego, Polski i Litwy ok. 1400r.
Bitwa grunwaldzka była klęską dla państwa zakonnego, bo spowodowała nie tylko straty wojskowe, ale też poddanie się wielkich miast: Gdańska, Elbląga, Torunia i wielu mniejszych. Sytuację Zakonu uratował komtur Heinrich von Plauen, który pokierował obroną Malborka, obleganego bezskutecznie przez armię polsko-litewską od 25 VII do 19 IX 1410r. Pomoc wojsk krzyżackich z Inflant i wypady wojsk Zygmunta Luksemburskiego na Małopolskę ukazał dla króla polskiego walkę na dwa fronty. Polacy w bitwie pod Koronowem (10 X 1410r.) zwyciężyli z wojskami zaciężnymi krzyżackimi i wzięli do niewoli dowódcę Michaela Küchmeistera. Jednak, na skutek wytrwałego oporu Wielkiego Mistrza Heinricha von Plauena strona polsko-litewska skłaniała się do ugody z Zakonem. 1-szego II 1411r. w Toruniu podpisano traktat pokojowy, w którym krzyżacy zrezygnowali ze Żmudzi (tylko na okres życia Jagiełły i Witolda), krzyżacy także zwracali ziemię dobrzyńską, oraz zobowiązywali się do zapłaty ogromnej kwoty 100 tys. kop groszy czeskich. Po zawarciu traktatu toruńskiego nagle dyplomacja polska wystąpiła z żądaniem zwrotu Pomorza Gdańskiego, ziemi chełmińskiej i ziemi michałowskiej. Następcą Wielkiego Mistrza von Plauena został Michael Küchmeister, który był tylko za rezygnacją z praw Zakonu do Żmudzi. W lipcu 1414r. wojska polsko- litewskie w ilości większej niż w czasie wojny z 1409-1411 wkroczyły na ziemie pruskie zdobywając Nidzicę, Działdowo, Olsztynek i Olsztyn. Następnie armia sprzymierzonych zaczęła niszczyć ziemie warmijskie zdobywając Pieniężno i Ornetę. Jednak trudności żywnościowe w okresie przedżniwnym, obfite ulewy oraz ogołacanie żywności przez krzyżaków spowodowały że liczna armia zaczęła głodować. Stąd ta wojna została nazwana wojną głodową. Armia litewsko-polska zrezygnował z marszu na Królewiec i skierowała się w kierunku Pomezanii. Zdobyto i spalono Frombork, Dzierzgoń i Prabuty. Kwidzyń i Brodnica obroniły się. Kilkutygodniowe zaangażowanie się armii polsko-litewskiej w oblężenie Brodnicy ułatwiło podejmowanie ofensywnych posunięć przez poszczególnych dowódców krzyżackich. Dotarły też obiecane oddziały zbrojne z Inflant, które skierowano na Pomorze Gdańskie, do Człuchowa i nad granicę z Polską. Dokonały one kilku wypadów na Kujawy rabując mienie chłopskie i zabierając ich do niewoli. Komtur ostródzki zaatakował polską załogę zamku w Nidzicy, a komtur pokarmiński polską załogę w Olsztynie. Oba te zamki skapitulowały, także strona polsko-litewska utraciła te ważnie strategicznie ośrodki. Komtur von Drahe dokonał wypadu na Mazowsze, zabierając wielu jeńców oraz zabierając bydło. Podobnie postąpiły oddziały rycerstwa pruskiego stacjonujące pod dowództwem wielkiego marszałka von Wallenfelsa w ziemi chełmińskiej. W tych warunkach w Brodnicy w dniu 7 X 1414r. został uzgodniony rozejm mający trwać dwa lata. Spór polsko-krzyżacki przeniósł się na sobór w Konstancji (1414-1418), a później został przekazany do rozstrzygnięcia królowi rzymskiemu Zygmuntowi Luksemburskiemu. Warunki rozejmu miały zostać usankcjonowany jak w ugodzie toruńskiej z 1411r. Wyrok nie został przyjęty przez Polskę ani Litwę, a rozejm nie został przedłużony po 13 VII 1422r.
Polska wypowiedziała wojnę Zakonowi w dniu 14 VII 1422r. W sierpniu wojska polskie i litewskie podeszły pod Lubawę, lecz ją nie zdobyli, następnie ruszyli na Pomezanię docierając do Prabut, które skapitulowały bez walki. Wojska sprzymierzonych zaczęły rabować i niszczyć Ziemię chełmińską, pomimo pisma króla Jagiełły do stanów ziemi chełmińskiej, że nie będzie niszczył wsi tych terenów. Zakon nie miał wystarczających sił zbrojnych, by stanąć do walki. W tym czasie Polacy zdobyli Chełmżę, spalili katedrę biskupią i wzięli do niewoli sporo ludzi. Polacy i Litwini zdobyli miasto i zamek Golub. Zginął wtedy komtur golubski, kilkunastu krzyżaków i wielu obrońców z wojsk zaciężnych. Było to znaczne osiągnięcie strony sprzymierzonych i dlatego wojna ta została nazwana wojną golubską. Polacy i Litwini oblegając zamki w Toruniu i Papowie Biskupim palili okoliczne wsie i brali do niewoli okoliczną ludność, co wzbudziło panikę i niezadowolenie wśród rycerstwa chełmińskiego. Przedstawiciele stanów w czasie spotkania z Wielkim Mistrzem Paulem von Rusdorfem w Kwidzynie przestrzegli go przed dalszym stawianiem oporu wobec żądań polsko-litewskich. 27 IX 1422 w obozie polskim nad jeziorem Mełneńskim zawarto traktat pokojowy. Zakon ustępował Polsce kujawski obszar Nieszawy, trzy kujawskie wsie, połowę koryta Wisły, zaś Litwie całą Żmudź, znaczne obszary po jaćwieskie, obszar w rejonie Pałągi co odcinało łączność ziem Prus krzyżackich i krzyżackich Inflant. Jagiełło zwalniał rycerstwo ziemi chełmińskiej od jakichkolwiek przysiąg z roku 1410 roku. Wprowadzono klauzulę, iż gwarantami traktatu mają być stany obu stron, a stany pruskie mogą wypowiedzieć posłuszeństwo Zakonowi, gdyby sam złamał traktat.
Pokój trwał 9 lat. Po śmierci księcia Witolda na Litwie objął władzę brat Jagiełły Świdrygiełło. Świdrygiełło zawarł przymierze z Zakonem przekreślając traktat mełneński. Latem 1431r. Uderzenie trzech ugrupowań krzyżackich tj. wielkiego marszałka, komtura toruńskiego i wójta Nowej Marchii. Komtur toruński mający pod komendą rycerstwo ziemi chełmińskiej wtargnął na teren ziemi dobrzyńskiej, zdobył i spalił Rypin i Lipno, opanował Dybów. Nowa Nieszawa została opanowana przez mieszczan toruńskich i została spalona. Wielki marszałek von Strupperg ze swą najsilniejszą grupą wkroczył na Kujawy, zdobyli Inowrocław, Włocławek, Radziejów i kilka pomniejszych miast. Zniszczono wiele wsi i zabito wielu mieszkańców tych ziem. Czwarta grupa wojsk krzyżacki w ilości ok. 800 zbrojnych pochodzących z Inflant oraz ziem pomorskich (z rejonów Tucholi, Człuchowa i Chojnic) skierował się do Wielkopolski w rejony Krajny i Nakła. Jednak wyprawa ta się nie powiodła, gdyż doszło do bitwy pod Dąbkami, gdzie grupa ta poniosła klęskę. We wrześniu 1432r. doszło do przymierza polsko-husyckiego przeciw Zakonowi, zaś Świdrygiełło utracił na rzecz księcia Zygmunta Kiejstutowicza tereny północno-zachodnie Księstwa Litewskiego. W czerwcu 1433r. wojska husyckie w liczbie 5-7tys. ze 120 taborami wkroczyły na ziemie Nowej Marchii. Paląc i niszcząc ziemie nowomarchijskie Husyci nie zdobyli Gorzowa nad Wartą i Chojn. Myślibórz został opuszczony przez mieszczan, zaś mieszkańcy Choszczna złożyli przysięgę królowi polskiemu. Husycu z wojskami wielkopolskimi skierowały się na Pomorze Gdańskie. Przechodząc obok warownego zamku w Człuchowie skierowały się na Chojnice. Husyci z Polakami liczyli na wzięcie Chojnic szturmem, gdyż nie posiadali wystarczającą artylerią oblężniczą. Półtora miesiąca zajęło Polakom i Czechom oblężenie Chojnic. Odejście spod Chojnic tych wojsk w rejony Świecia, następnie Gniewa pod Tczew. Tam przypadkowo nastąpił pożar miasta i w ten sposób Polacy z Czechami odnieśli największy sukces wyprawy. Próbowano zdobyć Gdańsk, lecz nawet nie próbowano go szturmować. Zniszczono wiele wsi, a nawet klasztor w Oliwie i skierowano wojska na południe próbując wziąć Starogard. 13 wrześnie wojska polskie i czeskie opuściły ziemie zakonne i skierowały się do domów. Straty zakonne były bardzo duże, w pasie przemarszu wojsk husyckich i polskich tylko 15-30% łanów zostało ponownie obsadzonych. Znaczna część chłopów pomorskich zbiedniała na długie lata i niebyła w stanie płacić podatków na rzecz Zakonu. 12 grudnia w Łęczycy doszło do podpisania układu rozejmowego. Zakon musiał się zrzec przymierza ze Świdygiełłą, a stosunki gospodarcze miedzy Zakonem , a Polską i Litwą zostały przywrócone. 31 grudnia 1435r. Zakon i Polska podpisały układ pokojowy w Brześciu Kujawskim Warunki pokoju były zgodne z traktatem mełneńskim oraz rozejmem łęczyckim.
Związek Pruski
Akt erekcyjny Związku Pruskiego.
Na zjeździe w Kwidzynie w dniu 14 III 1440r. podpisano akt utworzenia tzw. Związku Pruskiego. Związek Pruski obejmował rycerstwo i miasta ziemi chełmińskiej, Pomorza Gdańskiego, Warmii i Prus dolnych. Związek zapewniał wzajemną pomoc stanów, jeśli ktokolwiek nie będzie mógł uzyskać sprawiedliwości nawet u najwyższych władz Zakonu. Organizacja ta była samoobroną przed władzą krzyżacką i realizowała do określonych dążeń społeczno-gospodarczych i prawno-ustrojowych dla wielkich miast i dla rycerstwa. Początkowo krzyżacy akceptowali fakt założenia konfederacji miast i ziem, zwłaszcza gdy wielki mistrz von Rusdorf przy pomocy Związku utrzymał się przy władzy. Następni wielcy mistrzowie tj. dwóch v. Erlichshausenów było przeciwnikami Związku i doprowadzili do sądu cesarskiego. Cesarz Fryderyk II Habsburg w 1453r. wydał wyrok potępiający konfederację skazujący ją na rozwiązanie. Związek nie przyjął tego wyroku i zaczął przygotowywać poddanie się Prus królowi polskiemu. Jesienią 1453r. przywódca Związku pruskiego Jan Bażyński nawiązał rozmowy z Polakami, a w styczniu 1454r. zostało wysłane poselstwo do króla polskiego Kazimierza Jagiellończyka z propozycją poddania mu Prus. Dnia 4 lutego 1454r. wysłano z Torunia formalny akt wypowiedzenia posłuszeństwa wielkiemu mistrzowi do Malborka, a od 6 lutego nastąpił jednoczesny atak na zamki krzyżackie. Do końca lutego w rękach krzyżackich pozostał zamek w Malborku, Sztumie i Chojnicach. Niektóre zamki zostały zburzone m. in. W Toruniu. Tajna Rada Związku Pruskiego wysłała wielki poselstwo do Krakowa złożone z przedstawicieli rycerstwa Prus i Pomorza oraz wielkich miast. 20 lutego poselstwo zostało przyjęte przez króla. Poselstwo przedłożyło szereg postulatów dotyczących uprawnień dla rycerstwa i dla wielkich miast. Brak wieloletniej wspólnej więzi politycznej z państwem polskim oraz odmienne ukształtowanie się społeczności „Prusaków” w ramach państwowości krzyżackiej wpływały na dążenia do zabezpieczenia uprawnień własnego „kraju” jakim były Prusy. Stany Pruskie dążyły do graniczenia wpływu politycznego króla w Prusach, mianowicie przez brak odbudowy zamków oraz powołanie gubernatora spośród przedstawiciela stanów. Rokowania zakończono 6 marca 1454r. przez wydanie formalnych aktów stwierdzających przyjęcie Prus pod władzę Polski. Akt ten faktycznie likwidował państwo zakonu krzyżackiego w Prusach, włączając całość jego ziem do państwa polskiego. Prusy zostały odtąd zrównane w zakresie uprawnień i wolności z podanymi Korony. Zniesiono dla miast wszelakie opłaty i cła portowe, zapewniono swobodę kupcom pruskim w Polsce. Postanowienia zapewniały wpływ stanów pruskich na zarząd Prus np. na okres nieobecności króla powołany miał być namiestnik przy współudziale radców pruskich. Przywilej inkorporacyjny zastrzegał obsadzanie wszystkich urzędów w Prusach wyłącznie ich mieszkańcami. Pozostawiał też dawne prawa sądowe tj chełmińskie, magdeburskie. Polskie i pruskie. Po przybyciu króla do Prus w maju 1454r. stany pruskie wraz z biskupami (z wyjątkiem warmińskiego) złożyły mu przysięgę wierności w Toruniu i Elblągu, a jego reprezentantowi w Królewcu. Do Malborka zaś przesłano akt wypowiedzenia wojny przez Polskę – wojna ta miała trwać trzynaście lat.
Wojna Trzynastoletnia
1454r.
Bitwa pod Chojnicami 1454r.
– klęska wojsk polskich pod Chojnicami, zginęło 3000 Polaków i 100 żołnierzy krzyżackich.
– nieudana wyprawa wojsk polskich pospolitego ruszenia pod Łasin
1455r.
– odzyskanie przez Zakon zamków w Prusach Dolnych i opanowanie Królewca. Krzyżacy odzyskują dostęp do morza.
1456r.
– Kaprowie gdańscy stoczyli udaną walkę morską ze statkami duńskimi i inflanckimi, które przewoziły dobra do Królewca.
1457r.
– Sprzedaż Malborka, Tczewa i Iławy przez zaciężnych krzyżackich na rzecz Polski.
– Krzyżacy opanowali Iławę, Chełmno i Starogród w ziemi chełmińskiej, oraz miasto Malbork (bez zamku).
1458r.
– nieudana wyprawa wojsk polskich pod Malbork
– rozejm zawarty w Prabutach na dziewięć miesięcy
– sukcesy statków kaperskich – aż 33 statki patrolowały całe południowe wybrzeże Bałtyku. Rozejm polsko-duński na cztery lata został podpisany w Lubece.
1459r.
– Zdobycie miasta Malborka przez Polskę.
1460r.
– ofensywa wojsk krzyżackich. W rękach polskich z pomorskich zamków zostały tylko Gdańsk, Tczew, Starogard, Tuchola i Człuchów. Welawa i Bartoszyce pozostały w rękach krzyżackich.
1461r.
– Starogard i Brodnica w rękach krzyżackich. Odsiecz Fromborka – pierwszy sukces wojsk zaciężnych pod dowództwem Piotra Dunina.
1462r.
– bitwa pod Świecinem, poległo ok. 1000 żołnierzy krzyżackich i ok. 100 polskich. Strona polska przejęła inicjatywę bojową na Pomorzu. Polska odzyskała Golub.
1463r.
– Klęska floty krzyżackiej wobec floty gdańsko-elbląskiej na Zalewie Wiślanym. Gniew skapitulował wobec oblężenia Dunina. Biskup warmiński Legendorf zawarł układ ze stanami pruskimi i który zawieszał działania zbrojne.
1464r. i 1465r.
– Puck i nowe dostały się w ręce polskie. Próby rokowań na Mierzei Wiślanej.
1466r.
Starogard, Zantyr i Chojnice zostały zdobyte przez Polaków. Nastąpiły rokowania pokojowe w Toruniu.
Traktat toruński z 19 X 1466r.
Uroczystość odbyła się Dworze Artusa w Toruniu. Wielki Mistrz Ludwik v. Erlichshausen na klęczkach przywitał króla Polski Kazimierza Jagiellończyka. Król przyjął go łaskawie ze łzami w oczach, po czym odczytano traktat po niemiecku i po polsku. Następnie król złożył na ręce legata papieskiego przysięgę, apo nim Wielki Mistrz na klęczkach także złożył przysięgę. Wielki Mistrz stał księciem-senatorem królewskim. W myśl traktatu Zakon oddawał Polsce: Pomorze z Gdańskiem, ziemię chełmińską, ziemię michałowską, część Prus w okolicach Żuław i Malborka, Elbląg, z okręgu Tolkmicka, zachodnia część okręgu pasłęckiego i Dzierzgoń. Biskupstwa chełmińskie i warmińskiego wchodzą w skład Królestwa Polskiego. W traktacie została wyraźnie podkreślona zasada podległości Zakonu wobec króla Polski. Każdy nowo obrany Wielki Mistrz miał w ciągu sześciu miesięcy od wyboru składać królowi przysięgę wierności. Przysięga ta czyniła zarazem Wielkiego Mistrza księciem i radcą Królestwa. Na wielkim Mistrzu i Zakonie spoczął także obowiązek udzielania pomocy zbrojnej Królestwu polskiemu.
Prusy królewskie i Prusy krzyżackie po traktacie toruńskim.
Wojna polsko-krzyżacka (1519–1521)
Postanowienia traktatu toruńskiego, od razu weszły w życie, a hołdy czterech mistrzów z rzędu odbywały się w Krakowie. Książe saski Fryderyk, gdy został wielkim mistrzem w roku 1498 przestał składać hołd królom polskim. Jego następcą został margrabia Albrecht von Hohenzoller-Ansbach, siostrzeniec Zygmunta Starego który też odmówił złożenia przysięgi królowi Polski. W 1519r. zaczęto w Rzeszy zbierać armie zaciężnych przeciwko Polsce. Stało się to przyczyna wybuchu „wojny pruskiej trwającej piętnaście miesięcy.
Wojnę tę należy podzielić na pięć okresów:
– pierwszy z nich to działania militarne strony polskiej na południowe i zachodnie części Prus i na wodach Bałtyku i Zalewu Wiślanego. Wojska krzyżackie zdobyło warmijskie Braniewo.
– drugi okres to zdobycie Pasłęka i innych miast na Warmii oraz dojście wojsk polskich pod Królewiec, oraz próby pokojowego zakończenia walk, które WM Hohenzollern zerwał.
– trzeci okres to przejęcie inicjatywy militarnej przez krzyżaków
– czwarty okres to kampania krzyżaków na Warmii, zdobycie przez nich Dobrego Miasta i Ornety.
– piąty okres to impas militarny spowodowany brakiem pieniędzy dla zaciężnych polskich zaś po stronie krzyżackiej spowodowany klęską głodu i zarazą w Prusach Krzyżackich. Udana akcja wojsk krzyżackich na południu Warmii i zdobycie Nowego Miasta nad Drwęcą. Próba zdobycia Elbląga przez krzyżaków zakończona niepowodzeniem. Podpisano rozejm toruński 5 IV 1521r. Wojna pruska była wojskowo nie rozstrzygnięta, a politycznie dla Polski niemal przegrana. Prusy niestety w większości ziem zostały zniszczone, wielu ludzi pomarło z głodu i chorób.
W wojskach krzyżackich siły zbrojne to przede wszystkim pruskie pospolite ruszenie czyli: rycerstwo wolni, sołtysi i chłopi, do tego wchodzili żołnierze miejscy, oraz znaczna ilość żołnierzy zaciężnych Do obsady zamków i miast przewidywano 8 tys. zbrojnych zaś do walki w polu prawie 10 tys. zbrojnych. W wojnie tej okazało się, że główną rolę w walkach muszą odgrywać zaciężni sprowadzani z Rzeszy. Po stronie polskiej siły zbrojne to: pospolite ruszenie z ziem polskich, zaciężni polscy oraz z Czech i Moraw, oraz wojska stanów pruskich czyli rycerstwo, sołtysi i wolni. Na przeciw siebie mieli stanąć Prusowie z Prus Królewskich i Prus Krzyżackich.
Hołd pruski
Albrecht nawiązał kontakty z Marcinem Lutrem, rozmawiał z nim w latach 1523 i 1524. W roku 1524 dotychczasowy katolicki biskup sambijski Georg von Polentz przeszedł oficjalnie na luteranizm, objął nowo utworzoną diecezję luterańską w Królewcu, nota bene – pierwszą oficjalnie uznaną przez Lutra strukturę tego Kościoła w Europie. W wyniku sekularyzacji państwa krzyżackiego w 1525 powstały Prusy Książęce. Sekularyzacji zakonu nie uznawali cesarze i książęta niemieccy, a Albrecht musiał szukać wsparcia w Krakowie. 8 kwietnia 1525 podpisano traktat krakowski, a dwa dni później Albrecht złożył hołd Zygmuntowi Staremu. Tym samym otrzymał Prusy Zakonne jako lenno dziedziczne, mające pozostać w dynastii Hohenzollernów, z zastrzeżeniem jednak, że lennik nie mógł być jednocześnie władcą Brandenburgii, również będącej wówczas w posiadaniu tej dynastii. Hołd pruski był poniekąd ostatecznym zakończeniem trwających od początku XIII wieku sporów polsko-krzyżackich
Jan Matejko, Hołd pruski.