{"id":52,"date":"2017-12-16T22:13:09","date_gmt":"2017-12-16T21:13:09","guid":{"rendered":"http:\/\/windaki.cdn.atthost24.pl\/?p=52"},"modified":"2025-03-10T11:51:04","modified_gmt":"2025-03-10T10:51:04","slug":"prusy-krzyzackie-struktura","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/windaki.pl\/?p=52","title":{"rendered":"PRUSY KRZY\u017bACKIE – STRUKTURA"},"content":{"rendered":"

BUDOWA I ORGANIZACJA PA\u0143STWA KRZY\u017bACKIEGO<\/span><\/p>\n

\u00a0 \u00a0Pa\u0144stwo krzy\u017cackie by\u0142o tworzone od zapocz\u0105tkowania podboj\u00f3w terytori\u00f3w pruskich. Krzy\u017cacy posiadali wiedz\u0119 i do\u015bwiadczenie w budowie pa\u0144stwa zakonnego na W\u0119grzech. Hierarchia struktury w\u0142adzy w Zakonie te\u017c by\u0142a pomocna w tworzeniu i kierowaniu nowo podbitymi ziemiami Prus.<\/span><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

\u00a0 \u00a0Po sukcesach militarnych budowano twierdze, kt\u00f3re stanowi\u0142y bazy wypadowe krzy\u017cowc\u00f3w i now\u0105 granic\u0119 w\u0142adztwa krzy\u017cackiego. Twierdze zazwyczaj budowano na dawnych budowlach obronnych Prus\u00f3w. Pocz\u0105tkowo budowano zamki drewniane z umocnieniami drewniano ziemnymi, w nied\u0142ugim jednak czasie budowano zamki murowane, kt\u00f3re stanowi\u0142y baz\u0119 osadnictwa miejskiego. <\/span><\/p>\n\n\n\n\n
\"\"<\/a><\/td>\n\u00a0<\/td>\n\"\"<\/a><\/td>\n<\/tr>\n
Zamek w Bierzg\u0142owie (niem. Birgelau) wzniesiony na dawnym grodzie wodza pruskiego Pomezanina Pipina.<\/span><\/td>\n\u00a0<\/span><\/em><\/td>\nZamek w Kwidzynie (niem. Marienwerder -“Ostr\u00f3w Mariacki”) za\u0142o\u017cony na dawnym grodzie Pomezan Quedin.<\/span><\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n

\u00a0<\/span>G\u0142\u00f3wnymi elementami sk\u0142adowymi tworzenia pa\u0144stwa krzy\u017cackiego to:<\/span><\/p>\n

– podzia\u0142 terytorialny pomi\u0119dzy Zakonem, a Stolic\u0105 Apostolsk\u0105<\/span>. Dwie trzecie terytorium nale\u017ca\u0142o do zakonu krzy\u017cackiego, a jedna trzecia nale\u017ca\u0142a do biskupstw. Biskupstwa pod wzgl\u0119dem gospodarczym i prawnym by\u0142y niezale\u017cne od Zakonu, jednak wojska biskupie podlega\u0142y pod dow\u00f3dztwo krzy\u017cackie na wypadek wojny. Praktycznie tylko biskupstwo warmijskie utrzyma\u0142o niezale\u017cno\u015b\u0107 administracyjn\u0105, pozosta\u0142e tj. che\u0142mi\u0144skie, sambijskie i pomeza\u0144skie sprawy polityczne, wojskowe, administracyjne przekaza\u0142y Zakonowi. Bardzo istotnym zadaniem by\u0142o powo\u0142ywanie do \u017cycia parafii<\/span>, kt\u00f3re mia\u0142y za zadanie utrzymanie mieszka\u0144c\u00f3w w nowym \u017cyciu duchowym, oderwaniu od dotychczasowych wsp\u00f3lnot rodowych i pos\u0142usze\u0144stwie wobec nowych w\u0142adc\u00f3w.<\/span><\/p>\n

– podzia\u0142 terytorialny na komturie, w\u00f3jtostwa i prokuratorie<\/span><\/span><\/p>\n

– podzia\u0142 i rozdzia\u0142 grunt\u00f3w miast i wsi.<\/span><\/span><\/p>\n

PARAFIE I \u017bYCIE RELIGIJNE.<\/span><\/p>\n

\u00a0 \u00a0W okresie przed podbojem misja Chrystiana spowodowa\u0142a, \u017ce cz\u0119\u015b\u0107 Prus\u00f3w z rejonu ziemi che\u0142mi\u0144skiej i Pomezanii zosta\u0142a ochrzczona, co wi\u0119cej zosta\u0142y za\u0142o\u017cone parafie i wybudowane ko\u015bcio\u0142y. Ko\u015bcio\u0142y i chrze\u015bcijanie byli nara\u017ceni na ataki Prus\u00f3w, kt\u00f3rzy wierzyli w sw\u0105 odwieczn\u0105 religi\u0119. Chrystian pr\u00f3bowa\u0142 chroni\u0107 wyznawc\u00f3w Chrystusa, przez polsk\u0105 str\u00f3\u017c\u0119 rycersk\u0105, czy powo\u0142anie zakonu Braci dobrzy\u0144skich. Sprowadzenie krzy\u017cak\u00f3w i krzy\u017cowc\u00f3w mia\u0142o te\u017c za cel ochrony neofit\u00f3w pruskich. Po przybyciu krzy\u017cak\u00f3w biskup Chrystian kontynuowa\u0142 dzie\u0142o misyjne. I powstanie pruskie wybuch\u0142o g\u0142ownie ze wzgl\u0119d\u00f3w utraty wolno\u015bci osobistej, wolno\u015bci do samostanowienia, ale te\u017c wolno\u015bci religijnej. Prawa wolno\u015bci osobistej by\u0142y powi\u0105zane przyj\u0119ciem chrztu, co nie wszystkim Prusom si\u0119 podoba\u0142o. Wybuch I powstania spowodowa\u0142 r\u00f3\u017cne postawy Prus\u00f3w. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 walczy\u0142a przeciw naje\u017ad\u017acy czyli krzy\u017cowcom i krzy\u017cakom, za\u015b postawy religijne wobec chrze\u015bcija\u0144stwa by\u0142y r\u00f3\u017cne tj. pozostawali chrze\u015bcijanami, pozostawali wyznawcami starej wiary i byli zwani poganami oraz apostaci, czyli ci z Prus\u00f3w, kt\u00f3rzy uwa\u017cali, \u017ce chrzest im zosta\u0142 narzucony si\u0142\u0105 i nie godz\u0105 si\u0119 na t\u0119 obecn\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107. Ko\u015bcio\u0142y dla tych dw\u00f3ch ostatnich grup staj\u0105 si\u0119 symbolem wsp\u00f3\u0142pracy z okupantem i w czasie walk lub napad\u00f3w zosta\u0142y zniszczone. Ugoda dzierzgo\u0144ska zobowi\u0105zywa\u0142a Pomeza\u0144czyk\u00f3w, Warm\u00f3w i Natang\u00f3w do odbudowy lub remontu 22 ko\u015bcio\u0142\u00f3w parafialnych w ci\u0105gu zaledwie 2 miesi\u0119cy. (W Ksi\u0119dze Amosa Am 9,14 <\/em>a<\/em>edificabunt w obecnych t\u0142umaczeniach oznacza odbuduj\u0105. T\u0119 form\u0119 ko\u015bcielni skrybowie z XIIw. znaj\u0105 z Wulgaty (Biblii po \u0142acinie). Czas prac budowlanych te\u017c \u015bwiadczy o odbudowie, a nie budowie od fundament\u00f3w). Cz\u0119\u015b\u0107 z tych ko\u015bcio\u0142\u00f3w musia\u0142a by\u0107 za\u0142o\u017cona jeszcze przez Chrystiana, gdzie budowniczymi byli pruscy chrze\u015bcijanie, a finansowanie i odbudowywanie wymienionych ko\u015bcio\u0142\u00f3w spoczywa\u0142o tak\u017ce na chrze\u015bcijanach pruskich. Pobie\u017cny ogl\u0105d poni\u017cszej mapy ukazuje, \u017ce opr\u00f3cz ziemi che\u0142mi\u0144skiej, sie\u0107 ko\u015bcio\u0142\u00f3w parafialnych sprzed I powstania zajmuje spor\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 Pomezanii, cz\u0119\u015b\u0107 Warmii i Natangii, co oznacza, \u017ce du\u017ca cz\u0119\u015b\u0107 spo\u0142eczno\u015bci pruskiej by\u0142a ochrzczona.<\/em><\/span><\/p>\n\n\n\n\n
\"\"<\/a><\/td>\n\u00a0<\/td>\n\"\"<\/a><\/td>\n<\/tr>\n
Mapa parafii do 1250r.\u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0 parafie wspomniane w uk\u0142adzie dzierzgo\u0144skim\u00a0 i\u00a0<\/span> \u00a0pozosta\u0142e parafie<\/span><\/span><\/span><\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n

\u00a0 \u00a0Diecezje: che\u0142mi\u0144ska z siedzib\u0105 w Che\u0142m\u017cy, warmi\u0144ska z siedzib\u0105 we Fromborku, pomeza\u0144ska z siedzib\u0105 biskupi\u0105 w Kwidzynie zosta\u0142y powo\u0142ane do \u017cycia w roku 1243, natomiast sambijska z siedzib\u0105 w Kr\u00f3lewcu zosta\u0142a utworzona w 1257r. Diecezje dzieli\u0142y si\u0119 na dekanaty, tylko diecezja warmi\u0144ska dzieli\u0142a si\u0119 dwa archidiakonaty, a te z kolei na dekanaty. Dekanaty dzieli\u0142y si\u0119 na parafie. Okres budowy struktur ko\u015bcielnych trwa\u0142 do pocz. XVw. Do tego okresu powsta\u0142o ok. 720 parafii w Prusach, a w ca\u0142ym pastwie krzy\u017cackim ok.940 parafii.<\/span><\/p>\n

\u00a0 \u00a0Do nowo powsta\u0142ego pa\u0144stwa krzy\u017cackiego przybywa\u0142y zakony, kt\u00f3re mia\u0142y na cel duszpasterstwo w miastach. Nowe zakony tzw. \u017cebracze wywodz\u0105ce si\u0119 z \u201eruchu ub\u00f3stwa\u201d. <\/span>Najwcze\u015bniejsze fundacje zakonne to klasztory dominika\u0144skie powsta\u0142e w Che\u0142mnie, Elbl\u0105gu i Toruniu i klasztory franciszka\u0144skie w Toruniu, Che\u0142mnie. Do zakon\u00f3w \u017ce\u0144skich, kt\u00f3re przybywa\u0142y do Prus zalicza\u0142y si\u0119 cysterki (Che\u0142mno i Toru\u0144).<\/span>\"\"<\/a><\/p>\n

Che\u0142mno z wybudowan\u0105 du\u017c\u0105 ilo\u015bci\u0105 ko\u015bcio\u0142\u00f3w przyklasztornych.<\/span><\/p>\n

\u00a0 \u00a0Ciekawym zjawiskiem religijnym w Prusach by\u0142o zak\u0142adanie dom\u00f3w wsp\u00f3lnot beginek. W tym czasie beginki pozostawa\u0142y pod wp\u0142ywem idea\u0142\u00f3w franciszkan\u00f3w i by\u0142y z nimi zwi\u0105zane poprzez kierownictwo duchowe, kobiety w tej wsp\u00f3lnocie prowadzi\u0142y skromne \u017cycie zgodne z Ewangeli\u0105<\/a>, wype\u0142nione modlitw\u0105, prac\u0105 i umartwieniem. Nie by\u0142a to wsp\u00f3lnota zakonna tylko \u015bwiecka zajmuj\u0105ca si\u0119 przewa\u017cnie piel\u0119gnowaniem chorych w szpitalach, nauczaniem dzieci. Wsp\u00f3lnoty beginek by\u0142y niezale\u017cne i rz\u0105dzi\u0142y si\u0119 swoimi prawami, posiada\u0142y prze\u0142o\u017conego domu wybieranego co rok, utrzymywa\u0142y si\u0119 z w\u0142asnej pracy, mia\u0142y wsp\u00f3ln\u0105 kas\u0119, wsp\u00f3lne posi\u0142ki i nabo\u017ce\u0144stwa. Wiele tych wsp\u00f3lnot by\u0142o pod opiek\u0105 franciszkan\u00f3w, dominikan\u00f3w lub karmelit\u00f3w i w p\u00f3\u017aniejszym okresie beginaty przechodzi\u0142y na tercjarstwo franciszka\u0144skie czy dominika\u0144skie. Jedn\u0105 z takich postaci zwi\u0105zanej w z ruchem beginek by\u0142a b\u0142. Juta z Bielczyn k. Che\u0142m\u017cy (wie\u015b granicz\u0105ca z Windakiem).<\/span><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

\u00a0 \u00a0Wraz z powstaj\u0105cymi biskupstwami i parafiami zacz\u0105\u0142 si\u0119 okres budowy ko\u015bcio\u0142\u00f3w katedralnych i ko\u015bcio\u0142\u00f3w parafialnych. Z racji okresu budowania by\u0142y to budowle przewa\u017cnie z ceg\u0142y w stylu gotyckim. Styl gotyku przewa\u017cnie pochodzi\u0142 z racji osadnictwa z miast p\u00f3\u0142nocnych Niemiec. W miastach budowano ko\u015bcio\u0142y, centrum wsp\u00f3lnot lokalnych. Sob\u00f3r IV latera\u0144ski (1215 r.), by ograniczy\u0107 panosz\u0105c\u0105 si\u0119 herezj\u0119 spowodowa\u0142, \u017ce parafianie zostali prawnie przypisani do konkretnych parafii, nawet do konkretnych spowiednik\u00f3w najcz\u0119\u015bciej swego proboszcza. Ka\u017cdy ko\u015bci\u00f3\u0142 by\u0142 pod wezwaniem, kt\u00f3re obwieszcza\u0142o specjalny kult danego \u015bwi\u0119tego patrona czyli opiekuna danej spo\u0142eczno\u015bci – parafii.<\/span><\/p>\n

\u00a0 \u00a0Na przyk\u0142adzie 62 miast w Prusach w\u0142a\u015bciwych i ziemi che\u0142mi\u0144skiej cz\u0119stotliwo\u015b\u0107 wyst\u0119powania wezwa\u0144 parafialnych wynosi nast\u0119puj\u0105co: \u015bw. Jan (Chrzciciel i Ewangelista razem) \u2013 9 razy, \u015bw. Miko\u0142aj \u2013 7 razy, \u015bw. Katarzyna \u2013 5 razy, \u015bw. Jakub \u2013 4 razy, \u015bw. Anna \u2013 4 razy, \u015bw. Piotr i Pawe\u0142 \u2013 4 razy, Naj\u015bwi\u0119tsza Maria Panna \u2013 3 razy, \u015bw. Bart\u0142omiej \u2013 3 razy, \u015bw. Wojciech \u2013 2 razy, \u015bw. Maria Magdalena 2 razy, reszta pojedynczo. Bior\u0105c pod uwag\u0119 parafie wiejskie, to w samej ziemi che\u0142mi\u0144skiej mo\u017cna naliczy\u0107 dodatkowo 8 wezwa\u0144 do \u015bw. Jakuba, dla ok 40 szpitali i przytu\u0142k\u00f3w – \u015bw. Jerzy , dla 27 szpitali i przytu\u0142k\u00f3w prowadzonych przez Zakon \u015awi\u0119tego Ducha – duchak\u00f3w \u2013 patronem Duch \u015awi\u0119ty.<\/span><\/p>\n

\u00a0 \u00a0Ma\u0142o spotykane wezwanie \u201e\u015awi\u0119tej Tr\u00f3jcy\u201d, posiada katedra w Che\u0142m\u017cy.<\/span><\/p>\n\n\n\n\n
\"\"<\/a><\/td>\n\u00a0<\/td>\n\"\"<\/a><\/td>\n<\/tr>\n
\n

Katedra w Che\u0142m\u017cy pw.\u00a0 \u015awi\u0119tej Tr\u00f3jcy – jedna z naj\u0142adniejszych w Polsce. <\/span><\/p>\n<\/td>\n

\n

\u00a0<\/span><\/em><\/p>\n<\/td>\n

\n

Budowla gotycka, halowa o trzech nawach o r\u00f3wnej wysoko\u015bci. O\u0142tarz gotycki by\u0142 o po\u0142ow\u0119 ni\u017cszy od obecnego. O\u0142tarz przedstawia\u0142 Tr\u00f3jc\u0119 \u015aw. tj. Ojca na tronie trzymaj\u0105cego krzy\u017c, a na krzy\u017cu Syn, a nad nimi symbol go\u0142\u0119bicy czyli Duch \u015aw.<\/span>\u00a0<\/span><\/span>Nad o\u0142tarzem by\u0142o okno gotyckie z witra\u017cem.<\/span><\/span>
\n<\/span><\/em><\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n

\u00a0 \u00a0<\/span>Biskup Heidenryk<\/span> dominikanin interesowa\u0142 si\u0119 dogmatem o Tr\u00f3jcy \u015aw. zapewne w kontek\u015bcie zamieszania heretyckimi pismami Joachima z Fiore i jego wp\u0142ywu na tzw. \u201ejoachimit\u00f3w\u201d czyli od\u0142amu franciszkan\u00f3w. \u201eDe amore Sanctae Trinitatis\u201d traktat napisany przez biskupa \u015bwiadczy o jego wizji Boga-Mi\u0142o\u015bci opiekuj\u0105cego si\u0119 jego diecezj\u0105, a symbolem tego jest ufundowana przez niego katedra w Che\u0142m\u017cy. Trzeba pami\u0119ta\u0107 o Heidenryku biskupie, kt\u00f3ry ochrzci\u0142 Mendoga, kr\u00f3la litewskiego, oraz o tym kt\u00f3ry by\u0142 po\u015brednikiem pomi\u0119dzy krzy\u017cakami, a Prusami podczas zapisu traktatu dzierzgo\u0144skiego.\u00a0<\/span>Siegfried von Feuchtwangen w 1309 roku przeni\u00f3s\u0142 stolic\u0119 pa\u0144stwa krzy\u017cackiego z Wenecji do Malborka. Siegfried von Feuchtwangen zmar\u0142 na zamku w Malborku<\/span> w 1311 roku. Pochowany zosta\u0142 w katedrze w Che\u0142m\u017cy<\/span>.<\/span><\/p>\n

MIASTA I WSIE<\/span><\/span><\/p>\n

\u00a0 \u00a0Podzia\u0142 spo\u0142ecze\u0144stwa by\u0142 feudalny, gdzie suwerenem by\u0142 Zakon i jego poddani. Poddanymi byli mieszczanie, mieszka\u0144cy miast, kt\u00f3rzy mieli broni\u0107 miast, a swoj\u0105 prac\u0105 czyli handlem i rzemios\u0142em mieli wzbogaca\u0107 siebie, a poprzez p\u0142acenie podatk\u00f3w i ce\u0142 wzbogaca\u0107 pa\u0144stwo krzy\u017cackie. Osady przy zamkach szybko rozwija\u0142y si\u0119 w osady miejskie. Osadnikami miejskimi by\u0142a ludno\u015b\u0107 niemiecka z niewielk\u0105 ilo\u015bci\u0105 ludno\u015bci pomorskiej i polskiej.\u00a0<\/span>Drug\u0105 grup\u0105 spo\u0142ecze\u0144stwa by\u0142a grupa posiadaczy ziemskich czyli g\u0142\u00f3wnie rycerze (szlachta staropruska i niemiecka), tzw. \u201ewolni pruscy\u201d i so\u0142tysi. Ta grupa ludno\u015bci mia\u0142a na celu obowi\u0105zek s\u0142u\u017cby wojskowej, p\u0142acenie podatku z d\u00f3br, niekt\u00f3rzy budow\u0105 zamk\u00f3w, ko\u015bcio\u0142\u00f3w oraz przewo\u017ceniem materia\u0142\u00f3w na \u017cyczenie komtura. Trzeci\u0105 warstw\u0105 stanowili ch\u0142opi tj, mieszka\u0144cy wsi nale\u017c\u0105cych do Zakonu, feuda\u0142\u00f3w lub tzw. \u201ewolnych pruskich\u201d, kt\u00f3rzy mieli uprawia\u0107 rol\u0119, zajmowa\u0107 si\u0119 hodowl\u0105, lasami, bartnictwem, \u0142owieniem ryb itp.<\/span><\/p>\n

Miasta: <\/span><\/p>\n\n\n\n\n
\"\"<\/a><\/td>\n\u00a0<\/td>\nMiasta lokowano na okre\u015blonych prawach na spos\u00f3b niemiecki i osadzano w nich g\u0142\u00f3wnie ludno\u015b\u0107 niemieck\u0105. Po wej\u015bciu krzy\u017cak\u00f3w na tereny Ziemi Che\u0142mi\u0144skiej wielki mistrz Herman von Salza i kapitu\u0142a generalna okre\u015bli\u0142a prawa i zadania dla os\u00f3b zamieszkuj\u0105cych miasta. 28 XII 1233r. okre\u015bli\u0142o tzw.\u00a0<\/span>prawo che\u0142mi\u0144skie<\/strong><\/span>, kt\u00f3re zosta\u0142o oparte na prawie magdeburskim, flamandzkim i \u015bl\u0105skim prawie g\u00f3rniczym.\u00a0 W sk\u0142ad tego prawa wchodzi\u0142o prawo miejskie tzw. \u201eWeichbild\u201d i prawo zwyczajowe saskie spisane w \u201eZwierciadle Saskim\u201d.\u00a0 Prawo che\u0142mi\u0144skie wprowadza\u0142o nowatorskie zasady ustrojowe, prawne, gospodarcze i przestrzenne (lokacje).\u00a0<\/span><\/span><\/td>\n<\/tr>\n
Prawo che\u0142mi\u0144skie\u00a0 \u00a01 X 1251 – odnowiony przywilej.\u00a0<\/span>\u00a0<\/td>\n\u00a0<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n

\u00a0 \u00a0<\/span>\"\"<\/a><\/p>\n

 <\/p>\n

W zale\u017cno\u015bci od pochodzenia osadnik\u00f3w miejskich stosowano te\u017c prawo lubeckie i miastami, kt\u00f3re je przyj\u0119\u0142o to Elbl\u0105g, Braniewo oraz Frombork. Prawo che\u0142mi\u0144skie \u00a0i prawo lubeckie r\u00f3\u017cni\u0142o si\u0119 w sposobie obierania rady miejskiej, pierwsze prawo wymaga\u0142o wymian\u0119 1\/3 rady co roku, a s\u0105dy sprawuje \u0142awa, drugie prawo okre\u015bla\u0142o, \u017ce radni s\u0105 wybierani do\u017cywotnio i sprawuj\u0105 s\u0105dy. Rzemie\u015blnicy i kupcy byli pogrupowani w cechy, kt\u00f3re dba\u0142y o swe interesy. To pogrupowanie mia\u0142o te\u017c wymiar obronny w czasie obl\u0119\u017ce\u0144 miast, cechy broni\u0142y odcinki mur\u00f3w, cz\u0119sto mia\u0142y swe bramy. Mieszczanie posiadali swe bractwa, kt\u00f3re skupia\u0142y osoby o podobnych zainteresowaniach i mo\u017cliwych wsp\u00f3lnych wp\u0142ywach na zarz\u0105d miasta. Bractwa mia\u0142y charakter polityczny np. bractwa skupione w dworach Artusa (kr\u00f3la Artura), ekskluzywnej gospody, gdzie bogaty patrycjat spotyka\u0142 si\u0119 z wa\u017cnymi go\u015b\u0107mi miasta, gdzie omawiano r\u00f3\u017cne sprawy gospodarcze i polityczne, a tak\u017ce gdzie suto jedzono i pito Bractwa strzeleckie mia\u0142y charakter obronny, by\u0142y te\u017c bractwa religijne. Przynale\u017cno\u015b\u0107 do \u201eHanzy\u201d, czyli zwi\u0105zku miast wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105cych pod wzgl\u0119dem ekonomicznym, politycznym, a nawet wojskowym przyczynia\u0142o si\u0119 do zamo\u017cno\u015bci miast. Do hanzeatyckiej strefy pruskiej nale\u017ca\u0142y:\u00a0<\/span>Elbl\u0105g, Braniewo, Toru\u0144, <\/span>Koenigsberg<\/span> oraz Gda\u0144sk.<\/span><\/span><\/p>\n\n\n\n\n
\"\"<\/a><\/td>\n\u00a0<\/td>\n\"\"<\/a><\/td>\n<\/tr>\n
Che\u0142mno – zamek i miasto.<\/span><\/span><\/td>\n\u00a0<\/td>\nToru\u0144 – zamek i miasto.<\/span><\/span><\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n

\u00a0 \u00a0Miasta projektowano i budowano w ten spos\u00f3b, \u017ce po wyznaczeniu rynku z ratuszem, prowadzono ulice prostopadle i r\u00f3wnolegle tak, \u017ce wyznaczano regularne pola pod zabudow\u0119 dom\u00f3w, p\u00f3\u017aniej kamienic. Przy rynku stawiano te\u017c far\u0119 z cmentarzem. Miasta otaczano murami z wie\u017cami obronnymi i bramami. Pocz\u0105tkowo miasta by\u0142y budowane z drewna, jednak bardzo szybko zmieniano zabudow\u0119 na murowan\u0105 przewa\u017cnie z ceg\u0142y. Miasta umiejscawiano przy zamkach. Nap\u0142yw kolonist\u00f3w do miast usta\u0142 w po\u0142owie drugiej po\u0142. XIV w. jednak krzy\u017cakom uda\u0142o si\u0119 za\u0142o\u017cy\u0107 a\u017c 93 miasta do 1410r.<\/span><\/p>\n

\u00a0<\/strong><\/span>Wsie:<\/span><\/p>\n

\u00a0 \u00a0Wie\u015b jest fundamentem rozwoju pa\u0144stwa, dostarcza \u017cywno\u015bci i surowc\u00f3w dla rzemios\u0142a i handlu. Grunty wiejskie s\u0105 \u017ar\u00f3d\u0142em wp\u0142yw\u00f3w podatkowych w formie czynszu i pracy, \u017ar\u00f3d\u0142em osobowym dla armii pa\u0144stwa. W\u0142a\u015bcicielami gruntu w pa\u0144stwie krzy\u017cackim byli krzy\u017cacy i biskupi. Cz\u0119\u015b\u0107 grunt\u00f3w tj. ok 30% zosta\u0142o sukcesywnie przekazywane pod maj\u0105tki rycerskie, reszta by\u0142a zarz\u0105dzana przez urz\u0119dnik\u00f3w krzy\u017cackich. Te wsie by\u0142y przewa\u017cnie zasiedlone przez mieszkaj\u0105cych tam Prus\u00f3w oraz przez sukcesywnie sprowadzanych osadnik\u00f3w niemieckich. Szlacheccy w\u0142a\u015bciciele grunt\u00f3w, a tak\u017ce wynajmuj\u0105cy byli zobowi\u0105zani do s\u0142u\u017cby wojskowej. Krzy\u017cacy nie chc\u0105c mie\u0107 konkurencji mo\u017cnow\u0142adczej czyli zarz\u0105dzaj\u0105cej du\u017c\u0105 ilo\u015bci\u0105 grunt\u00f3w, a jednocze\u015bnie chc\u0105c zmaksymalizowa\u0107 swe zyski fiskalne i militarne tworzyli i nadawali ma\u0142e maj\u0105tki du\u017cej ilo\u015bci w\u0142a\u015bcicieli. Z nadaniem okre\u015blonej ilo\u015bci ziemi wi\u0105za\u0142 si\u0119 rodzaj s\u0142u\u017cby wojskowej. Podstaw\u0105 do okre\u015blenia nada\u0144 sta\u0142o si\u0119 prawo che\u0142mi\u0144skie<\/strong><\/span> z prawodawstwem saskim. Wielko\u015b\u0107 nada\u0144 by\u0142a okre\u015blona miarami \u2013 jednostkami powierzchni opartymi na prawie flamandzkim czyli 1 \u0142an sk\u0142adaj\u0105cy si\u0119 z 30 morg\u00f3w wynosi\u0142 ok. 16,8 hektar\u00f3w. Wi\u0119ksze nadania tj. powy\u017cej 40 \u0142an\u00f3w che\u0142mi\u0144skich (672 ha) zobowi\u0105zywa\u0142y do s\u0142u\u017cby rycerskiej ci\u0119\u017ckozbrojnej (1 s\u0142u\u017cba konna w ci\u0119\u017ckiej zbroi, oraz 2 s\u0142u\u017cby konne w zbroi lekkiej), \u015brednie nadania mierz\u0105ce w przedziale 10 \u2013 40 \u0142an\u00f3w (168 \u2013 672 ha) do s\u0142u\u017cby konnej w zbroi lekkiej, a najmniejsze do walki pieszej, obrony zamku.<\/span><\/p>\n

\u00a0 \u00a0Chrze\u015bcijanie i osoby nowo ochrzczone, teoretycznie by\u0142y pod opiek\u0105 papie\u017ca, kt\u00f3ra okre\u015bla\u0142a ich jako ludzi wolnych, podlegali tylko w sprawach wiary ko\u015bcio\u0142owi katolickiemu (rzymskiemu). Gwarantowa\u0142y to pisma papieskie: Honoriusza III z dnia 3 I 1225r, Grzegorza IX z dnia 9 VII 1231r i Innocentego IV z dnia 11 IX 1245r. Po pokonaniu Pomezanii w 1234r. mieszka\u0144cy tej ziemi prawdopodobnie uzyskali jakie\u015b niewielkie uprawnienia i status wzgl\u0119dem zdobywc\u00f3w. By\u0142o to konieczne, by m\u00f3c zarz\u0105dza\u0107 obc\u0105 ludno\u015bci\u0105, jednak krzy\u017cacy pope\u0142nili b\u0142\u0105d: ochrzczeni Prusowie zostali potraktowani jako ludno\u015b\u0107 niewolna, a przecie\u017c obiecano im wolno\u015b\u0107, i \u201e\u2026wspomniani bracia mimo wszystko przeciwstawili si\u0119 takiemu ust\u0119pstwu, obarczali nowych nawr\u00f3conych ci\u0119\u017ck\u0105 s\u0142u\u017cb\u0105, dlatego s\u0105siaduj\u0105cy [z nimi] poganie, s\u0142ysz\u0105c ich skargi, bali si\u0119 przyj\u0105\u0107 na siebie \u0142agodne jarzmo Pa\u0144skie\u2026\u201d<\/em>[PUB 1.1.218]. Ta polityka doprowadzi\u0142a do wybuchu I powstania w siedem lat po zdobyciu Pomezanii. Jesieni\u0105 1245r. Innocenty IV nakaza\u0142 krzy\u017cakom zawieszenie broni za po\u015brednictwem nuncjusza, archidiakona Li\u00e8ge. Uk\u0142ad dzierzgo\u0144ski z 7 II 1249r.<\/strong><\/span> mia\u0142 zako\u0144czy\u0107 powstanie, ugoda ta okre\u015bli\u0142a ramy nowego \u0142adu pomi\u0119dzy krzy\u017cakami, a mieszkaj\u0105cymi Prusami na ziemiach zagarni\u0119tych przez krzy\u017cowc\u00f3w. Ludno\u015b\u0107 pruska uzyska\u0142a prawa i obowi\u0105zki wzgl\u0119dem w\u0142adztwa krzy\u017cackiego. Uk\u0142ad ten okre\u015bli\u0142 tzw. prawo pruskie<\/strong><\/span>, kt\u00f3re by\u0142o p\u00f3\u017aniej przeniesione na grunt prawa s\u0105dowego.<\/span><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

 <\/p>\n

\u00a0 \u00a0<\/span><\/p>\n

Wa\u017cnym zabytkiem praw pruskich zwyczajowych i wyrok\u00f3w s\u0105dowych zwi\u0105zanych z s\u0105downictwem na poziomie najni\u017cszym jest tzw. IURA PRUTENORUM. W tym spisie praw spisanym ok. 1340r. (najstarszy zachowany odpis), czyli po\u0142\u0105czeniu zwyczajowych pruskich i niemieckich norm post\u0119powania s\u0105dowego jest kilka wzmianek o prawie pomeza\u0144skim czyli prawie pruskim. Oznacza to, \u017ce prawa zyskane przez Pomezan po kl\u0119sce nad Sirgune, a na pewno po I powstaniu sta\u0142y si\u0119 prawami wszystkich Prus\u00f3w po ich podbiciu. Spis z 1340r. jest dowodem, \u017ce prawo pruskie obowi\u0105zywa\u0142o w XIV w. i p\u00f3\u017aniej. Jest to wa\u017cny zabytek pruski, bo ukazuje w jaki spos\u00f3b Prusowie s\u0105dzili si\u0119, w jaki spos\u00f3b dziedziczyli i jakie by\u0142y prawa kobiet.<\/span><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

Uk\u0142ad ten nie okre\u015bla\u0142 wielko\u015bci nada\u0144, Prusowie pod warunkiem chrztu odt\u0105d posiadaj\u0105 wolno\u015b\u0107 osobist\u0105 i maj\u0105 prawa na r\u00f3wni z innymi grupami ludno\u015bciowymi. Warstwa rycerska ma przywilej przepasania pasem rycerskim, ma obowi\u0105zek bra\u0107 udzia\u0142 w wyprawach wojennych, odpowiednio uzbrojeni z w\u0142asnych \u015brodk\u00f3w. Nadania rycerskie okre\u015bla\u0142o prawo che\u0142mi\u0144skie i by\u0142o ono z regu\u0142y stosowane dla wszystkich narodowo\u015bci wchodz\u0105cych w sk\u0142ad pa\u0144stwa krzy\u017cackiego. Prawo che\u0142mi\u0144skie odnowiono i zmodyfikowano 1 X 1251r.<\/span><\/p>\n

\u00a0 \u00a0I powstanie pruskie trwa\u0142o do 1253r. i spowodowa\u0142o, \u017ce grunty nale\u017c\u0105ce do Niemc\u00f3w radykalnie zmniejszy\u0142y si\u0119. Krzy\u017cacy zerwali ugod\u0119 i przekre\u015blili prawa Prus\u00f3w, nawet \u00f3wczesny papie\u017c Aleksander IV w pi\u015bmie z dnia 21 I 1260r. pozwala krzy\u017cakom zmusza\u0107 Prus\u00f3w do s\u0142u\u017cby wojskowej, do budowania zamk\u00f3w i pozwala na branie zak\u0142adnik\u00f3w. Efektem takiej polityki by\u0142 wybuch II powstania 20 IX tego samego roku. Ten sam papie\u017c ju\u017c 7 I 1261r. zezwala biskupowi sambijskiemu na nadawanie ziemi Prusom, by zapobiec apostazji. Wybuch powstania wymusi\u0142o zmiany polityki na zaborczych w\u0142adcach ziem pruskich jakimi byli krzy\u017cacy i biskupi. Od po\u0142owy 1261r. nast\u0119puje du\u017ca ilo\u015b\u0107 nada\u0144 dla Prus\u00f3w i prawa Prus\u00f3w zgodne z umow\u0105 z 1249r. zostaj\u0105 przywr\u00f3cone i b\u0119d\u0105 ju\u017c respektowane przez krzy\u017cak\u00f3w i biskup\u00f3w diecezji pruskich. Do roku 1300r. zachowa\u0142o si\u0119 88 dokument\u00f3w krzy\u017cackich (w\u0142\u0105czaj\u0105c biskupie) potwierdzaj\u0105cych nadania dla Prus\u00f3w i kilka dla innych nacji.<\/span><\/p>\n

\u00a0 \u00a0Po powstaniach ludno\u015b\u0107 wschodniopruska i Ja\u0107wingowie zostali przemieszczeni w zachodnie cz\u0119\u015bci pa\u0144stwa krzy\u017cackiego. Zag\u0119szczenie ludno\u015bci w zachodnie komturstwa mia\u0142o na celu zagospodarowanie teren\u00f3w u\u017cytkowanych, ale zaniedbanych, zaro\u015bni\u0119tych przez las. Wsie zosta\u0142y zasiedlone przymusowo przez osadnik\u00f3w pruskich, co mia\u0142o znaczenie ekonomiczne, ale te\u017c by\u0142o kar\u0105 i spowodowa\u0142o os\u0142abienie wi\u0119zi Prus\u00f3w do wsi ojczystych. Nadal nadawano ziemi\u0119, nawet wybitnym naczelnikom ja\u0107wieskim jakim byli Skurdo i Skomand, kt\u00f3rzy wr\u00f3cili z emigracji na Litwie.<\/span><\/p>\n

PRUSOWIE, A NOWA W\u0141ADZA.<\/span><\/p>\n

Ch\u0142opi pruscy<\/span><\/strong><\/p>\n

\u00a0 \u00a0Ludno\u015b\u0107 pruska zamieszkiwa\u0142a od wiek\u00f3w w swych wsp\u00f3lnotach na swej ziemi, jednak sytuacja prawna po podboju uleg\u0142a zmianie. Spos\u00f3b zarz\u0105dzania gruntami by\u0142 domen\u0105 w\u0142adzy i w zale\u017cno\u015bci od potrzeb militarnych i zysk\u00f3w ekonomicznych nadawano r\u00f3\u017cne prawa lokacyjne dla wsi tj. prawo che\u0142mi\u0144skie (niemieckie) lub prawo pruskie. Zakon porz\u0105dkowa\u0142 i ujednolica\u0142 wielko\u015b\u0107 dzia\u0142ek, wprowadza\u0142 odpowiedni ustr\u00f3j gminny, ustala\u0142 zarz\u0105dc\u0119, rodzaj s\u0105downictwa oraz ustala\u0142 wysoko\u015b\u0107 i rodzaj \u015bwiadcze\u0144. Poddani ze wsi krzy\u017cackich lub biskupich na prawie che\u0142mi\u0144skim musieli p\u0142aci\u0107 czynsz z niewielk\u0105 ilo\u015bci\u0105 danin lub szarwarku czyli \u015bwiadczenia zwi\u0105zanego z prac\u0105 nad budow\u0105 i utrzymaniem dr\u00f3g, most\u00f3w, wa\u0142\u00f3w przeciwpowodziowych, budowy twierdz, ko\u015bcio\u0142\u00f3w, m\u0142yn\u00f3w, ku\u017ani, m\u0142yn\u00f3w, zw\u00f3zki materia\u0142\u00f3w budowlanych i opa\u0142u itp. Wsie pruskie zosta\u0142y przej\u0119te przez Zakon z okresu przed-krzy\u017cackiego bez zmian w zakresie osadnictwa, ludno\u015b\u0107 wiejska nadal \u017cy\u0142a w dawnych wsp\u00f3lnotach, nawet nazwa osad pozostawa\u0142a bez zmian. Krzy\u017cackie powiedzonko \u201epozw\u00f3lcie Prusom zosta\u0107 Prusami\u201d, kt\u00f3re zwi\u0105zane by\u0142o z tolerowaniem poga\u0144stwa w\u015br\u00f3d pruskich poddanych okre\u015bla stosunek w\u0142adz do tej warstwy spo\u0142ecznej. W zamian za nie wtr\u0105canie si\u0119 w\u0142adzy w \u017cycie wsp\u00f3lnot wiejskich, mia\u0142 by\u0107 wykonywany szarwark czyli podatek w formie robocizny na rzecz pa\u0144stwa. Wysoko\u015b\u0107 i rodzaj \u015bwiadczenia nie by\u0142y ustalane prawem, lecz uzale\u017cnione by\u0142y od lokalnych potrzeb pa\u0144stwowych. Sytuacja prawna ch\u0142op\u00f3w mieszkaj\u0105cych we wsiach na prawie pruskim by\u0142a coraz gorsza w miar\u0119 umacniania si\u0119 rz\u0105d\u00f3w zakonnych. Urz\u0119dnicy, by wybi\u0107 si\u0119 w hierarchii urz\u0119dniczej cz\u0119sto nadmiernie wykorzystywali pruskich poddanych je\u015bli chodzi o ilo\u015b\u0107 dni\u00f3wek i ci\u0119\u017car prac. Prusowie wykonywali najci\u0119\u017csze roboty w pa\u0144stwie krzy\u017cackim (wymienione powy\u017cej), zajmowali si\u0119 bartnictwem oraz hodowlami zwierz\u0105t tj. koni, byd\u0142a, owiec. Nadmierne wykorzystywanie pruskich poddanych zauwa\u017cali biskupi. W 1427r. biskup che\u0142mi\u0144ski wyg\u0142osi\u0142 kazanie na synodzie w Elbl\u0105gu, w kt\u00f3rym przedstawi\u0142 Zakon, kt\u00f3ry ciemi\u0119\u017cy\u0142 swych poddanych robociznami, pozbawia\u0142 ich dziedzictwa, zabrania\u0142 \u0142owienia zwierzyny, ryb, ptak\u00f3w. S\u0105dy sprawowane przez krzy\u017cackich urz\u0119dnik\u00f3w uciska\u0142y ludno\u015b\u0107, kt\u00f3re zazwyczaj by\u0142y po stronie w\u0142adzy. Te praktyki powodowa\u0142y sprzeciw ludno\u015bci, kt\u00f3ry przejawia\u0142 si\u0119 zbiegostwem do miast lub ze wsi na prawie pruskim do wsi na prawie che\u0142mi\u0144skim. Ch\u0142opi pruscy osiedlali si\u0119 w maj\u0105tkach prywatnych przewa\u017cnie w nowo powstaj\u0105cych wsiach podczas zagospodarowania teren\u00f3w le\u015bnych. Ubytek ludno\u015bci ch\u0142opskiej na Sambii na prze\u0142omie XIV i XVw. by\u0142 znacz\u0105cy, bo wynosi\u0142 ok. 15%. Krzy\u017cacy, by m\u00f3c powstrzyma\u0107 ludno\u015b\u0107 poddan\u0105 prusk\u0105 przed zbiegostwem wydawali zarz\u0105dzenia wzbraniaj\u0105ce osadzania ch\u0142op\u00f3w pruskich w nowo zak\u0142adanych wsiach na prawie che\u0142mi\u0144skim oraz przyjmowania ich w charakterze czeladzi lub s\u0142u\u017cby do gospodarstw rolnych, karczm itp. Nadania wsi podczas akcji kolonizacyjnej teren\u00f3w puszcza\u0144skich, gdzie lokowano wsie na prawie che\u0142mi\u0144skim zabrania\u0142y r\u00f3wnie\u017c osadzania Prus\u00f3w z teren\u00f3w wiejskich nale\u017c\u0105cych do Zakonu. Pomimo tych zakaz\u00f3w Prusowie opuszczali swe macierzyste wsie, powoduj\u0105c, \u017ce \u015brednio 1o% ludno\u015bci miejskiej stanowi\u0142a ludno\u015b\u0107 pochodzenia pruskiego. Prusowie we wsiach che\u0142mi\u0144skich (niemieckich) stanowili ok. 25% ludno\u015bci wiejskiej. W p\u00f3\u017aniejszym okresie Zakon zmienia\u0142 status lokacji wsi pruskich na prawo che\u0142mi\u0144skie na wz\u00f3r wsi pruskich nale\u017c\u0105cych do biskupstwa warmijskiego. W tym\u017ce biskupstwie nie by\u0142o wsi poddanych na prawie pruskim, by\u0142o to zwi\u0105zane z faktem lepszej efektywno\u015bci gospodarczej i fiskalnej dla w\u0142a\u015bciciela wsi.<\/span><\/p>\n

Szlachta pruska<\/span><\/strong><\/p>\n

\u00a0 \u00a0Administracja zakonna ju\u017c po wkroczeniu na zdobyte ziemie, zagospodarowywa\u0142a maj\u0105tki Prus\u00f3w w ten spos\u00f3b, \u017ce dawne maj\u0105tki nobil\u00f3w pruskich by\u0142y nadawane starym w\u0142a\u015bcicielom, pod warunkiem chrztu, ale ju\u017c z op\u0142at\u0105 czynszow\u0105 i s\u0142u\u017cb\u0105 wojskow\u0105. W zale\u017cno\u015bci od warunk\u00f3w glebowych i stanu grunt\u00f3w rozmierzano grunty, okre\u015blano granice maj\u0105tk\u00f3w i nadawano je osobom, kt\u00f3re mog\u0142y t\u0119 ziemi\u0119 obrobi\u0107 i kt\u00f3re mog\u0142y pe\u0142ni\u0107 s\u0142u\u017cb\u0119 wojskow\u0105. Cz\u0119\u015b\u0107 area\u0142\u00f3w, kt\u00f3re ju\u017c by\u0142y u\u017cytkowane, w wi\u0119kszo\u015bci wraca\u0142y do poprzednich w\u0142a\u015bcicieli, pozosta\u0142e area\u0142y oraz nowo utworzone maj\u0105tki by\u0142y dawane rycerzom, g\u0142\u00f3wnie z ziem niemieckich. Nadania by\u0142y zwi\u0105zane z okre\u015bleniem nadzia\u0142u ziemi oraz ilo\u015bci rodzin pruskich tam mieszkaj\u0105cych. W\u0142a\u015bciciele ziem posiadali prawo lokowania wsi na okre\u015blonym prawie oraz prawo sprowadzania osadnik\u00f3w przewa\u017cnie pruskich lub niemieckich.<\/span><\/p>\n

\u00a0 \u00a0Wyznaczanie granic wsi, cz\u0119sto je powi\u0119kszaj\u0105c i ich nadawanie mia\u0142o na celu maksymalnego wykorzystania ekonomicznego i militarnego czyli pozyskania wi\u0119kszej ilo\u015bci w\u0142a\u015bcicieli maj\u0105tk\u00f3w ziemskich do s\u0142u\u017cby wojskowej. W ten spos\u00f3b zakon krzy\u017cacki zacz\u0105\u0142 tworzy\u0107 warstw\u0119 rycerstwa pruskiego, kt\u00f3re by\u0142o podstaw\u0105 si\u0142 zbrojnych pa\u0144stwa krzy\u017cackiego.<\/span><\/p>\n

W sk\u0142ad rycerstwa pruskiego wchodzili:<\/span><\/p>\n

– Feuda\u0142owie tzw. \u201ewielcy wolni\u201d<\/span> \u2013 potomkowie naczelnik\u00f3w (kr\u00f3l\u00f3w), mo\u017cnych i witing\u00f3w (antiqui witing<\/em>) czyli szlachty staropruskiej. Otrzymywali oni nadania zgodnie z prawem che\u0142mi\u0144skim lub prawem pruskim. Oba te prawa nak\u0142ada\u0142y s\u0142u\u017cb\u0119 w zbroi lekkiej, jednak zakres obszar powo\u0142ania by\u0142 nieograniczony w prawie pruskim i m\u00f3g\u0142 dotyczy\u0107 obrony lub ekspedycji na Litw\u0119 lub Polsk\u0119. W prawie che\u0142mi\u0144skim obszar powo\u0142ania ogranicza\u0142 si\u0119 do obrony ziemi przynale\u017cnej, czyli w\u0142a\u015bciciel nadania na ziemi che\u0142mi\u0144skiej tylko stawa\u0142 do obrony tego obszaru przed naje\u017ad\u017ac\u0105. Posiadanie prawa che\u0142mi\u0144skiego z uprawnieniami s\u0105dowymi pozwala\u0142o w\u0142a\u015bcicielowi utworzenie wsi na tym\u017ce prawie, osadzanie w niej ch\u0142op\u00f3w pruskich, litewskich, niemieckich i polskich. Prawo pruskie nie dawa\u0142o pozwolenia na s\u0105downictwo i ludno\u015b\u0107 by\u0142a poddana s\u0105dom krzy\u017cackim. Nadania zazwyczaj by\u0142y zwi\u0105zane z nadaniem ziemi posiadanej od dawna przez rodzin\u0119 w\u0142a\u015bciciela nadania. Krzy\u017cacy cz\u0119sto powi\u0119kszali area\u0142 nadania, okre\u015blali ich granic\u0119, a wielko\u015b\u0107 maj\u0105tk\u00f3w t0 przewa\u017cnie 8-40 \u0142an\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Zapisy:<\/span><\/em><\/span><\/p>\n

PrUB 1.2.292 – [1263-1269].\u00a0– Ludwig [von Baldersheim], Mistrz Krajowy Zakonu krzy\u017cackiego w Prusach, przekazuje Prusowi Lubenowi i jego spadkobiercom 8 \u0142an\u00f3w na polu Rediten w okolicy Elbl\u0105ga.<\/span><\/em><\/p>\n

PrUB 1.2.353 – 1277 19 lutego Elbl\u0105g.\u00a0– Konrad von Thierberg, Marsza\u0142ek Zakonu krzy\u017cackiego w Prusach, daje Pigantowi, Mayseylowi, Stonemowi, Naschomowi i ich spadkobiercom 36 \u0142an\u00f3w na polu Leicznicz, Pigantowi 12 \u0142an\u00f3w, pozosta\u0142e 8 \u0142an\u00f3w pozosta\u0142ym.<\/span><\/em><\/p>\n

PrUB 1.2.475 – 1285 12 grudnia Christburg.\u00a0– Konrad von Thierberg, Mistrz Krajowy Zakonu krzy\u017cackiego w Prusach, przekazuje Prusowi\u00a0Tulokoithe\u00a0, jego braciom i ich spadkobiercom wie\u015b L\u00f6then (powiat Mor\u0105g).<\/span><\/em><\/p>\n

\u00a0 \u00a0Ilo\u015b\u0107 maj\u0105tk\u00f3w posiadanych przez feuda\u0142\u00f3w pochodzenia pruskiego wzgl\u0119dem feuda\u0142\u00f3w niemieckich by\u0142a nier\u00f3wnomierna i tak w Barcji 70% nale\u017ca\u0142o do Niemc\u00f3w, a 30% do Prus\u00f3w, a w Sambii prawie 100% nale\u017ca\u0142o do Prus\u00f3w. \u015arednio w pa\u0144stwie krzy\u017cackim (na dawnych terenach pruskich) by\u0142o mniej wi\u0119cej tyle samo maj\u0105tk\u00f3w nale\u017c\u0105cych do Prus\u00f3w jak i do Niemc\u00f3w. Zr\u00f3wnanie prawne pomi\u0119dzy feuda\u0142ami pruskimi i niemieckimi spowodowa\u0142o, \u017ce obie te grupy zacz\u0119\u0142y miesza\u0107 si\u0119 przez zwi\u0105zki ma\u0142\u017ce\u0144skie i w tej grupie nast\u0119powa\u0142a najszybsza germanizacja je\u015bli chodzi o zwyczaje, i o j\u0119zyk. Niemiecki by\u0142 j\u0119zykiem urz\u0119dowym, imiona na chrzcie by\u0142y g\u0142\u00f3wnie niemieckie, a nazwiska by\u0142y odmiejscowe od nazw nowych wsi nazwanych po niemiecku lub zosta\u0142y zniemczone przez zapis skryby. Rodziny szlachty pruskiej von Wappel, von Rabe czy von Kalkstein wywodzi\u0142y si\u0119 od mo\u017cnego Prusa Tessyma, za\u015b elbl\u0105ska, bogata rodzina mieszcza\u0144ska Zemehl wywodzi\u0142a si\u0119 od rodu pruskiego Samile.<\/span><\/p>\n

Kr\u00f3lowie<\/span> \u2013 [prus,] Kuningas<\/em> \u2013 grupa nobili najwy\u017cej postawionych w hierarchii spo\u0142ecznej Prus, w okresie przed-krzy\u017cackim byli to g\u0142\u00f3wnie naczelnicy ziem, kt\u00f3rzy posiadali prawa w\u0142adcze nad spo\u0142eczno\u015bci\u0105 danej ziemi (okr\u0119gu). Naczelnicy byli wybierani przez wiec i naczelnikiem m\u00f3g\u0142 by\u0107 ka\u017cdy wybrany z rod\u00f3w, jednak przez stulecia powsta\u0142y rody kr\u00f3lewskie i z potomk\u00f3w tych rod\u00f3w byli wybierani naczelnicy. Krzy\u017cacy uznawali potomk\u00f3w tych rod\u00f3w jako arystokracj\u0119 i zapisywani byli przy nadaniach jako \u201ekunige\u201d lub \u201ereges\u201d dla podkre\u015blenia ich statusu jakim cieszyli si\u0119 w\u015br\u00f3d Prus\u00f3w. Krzy\u017cacy korzystali z ich statusu, z ich uznania spo\u0142ecznego jakim si\u0119 cieszyli w okolicy, gdzie wykorzystywano ich jako rozjemc\u00f3w przy lokalnych konfliktach. Nadania jednak dla nich by\u0142y r\u00f3\u017cne, podobne jak dla innych Prus\u00f3w na prawie pruskim, cz\u0119sto z poszerzonymi uprawnieniami s\u0105downiczymi. Cz\u0119\u015b\u0107 kr\u00f3l\u00f3w posiada\u0142o prawo do przebywania na zamkach, w kt\u00f3rych za pomoc w zarz\u0105dzaniu ludno\u015bci\u0105 autochtoniczn\u0105 otrzymywali utrzymanie tj, \u017cywno\u015b\u0107, ubi\u00f3r (flandryjskie sukno) i zap\u0142at\u0119. Status kr\u00f3l\u00f3w na zamkach by\u0142 podobny jak \u201ewitting\u00f3w zamkowych\u201d.<\/span><\/p>\n

Wittingowie<\/span> \u2013 [prus.] Vitingis<\/em> \u2013 przed podbojem w Prusach istnia\u0142a wyspecjalizowana grupa wojownik\u00f3w wywodz\u0105ca si\u0119 ze szlachty pruskiej (nobili). Naczelnicy i mo\u017cni wynajmowali ich do cel\u00f3w militarnych tj. wypraw zbrojnych lub obrony przed wrogiem. Rodziny witing\u00f3w posiada\u0142y dobra w ca\u0142ych Prusach i tworzy\u0142y ze sob\u0105 kr\u0105g krewniaczy. Nazwa \u201evitingis\u201d ma pochodzenie germa\u0144skie, co mo\u017ce si\u0119 kojarzy\u0107 ze skandynawskim kr\u0119giem kulturowym zwi\u0105zanym ze sposobem wojowania i \u017cycia ich wsp\u00f3lnot rodzinnych. Krzy\u017cacy w okresie podboju wykorzystywali cz\u0119\u015b\u0107 witting\u00f3w przeciw powsta\u0144com pruskim i 1299r spisali ich jako \u201eantiqui witingi\u201d z Sambii, kt\u00f3rzy pozostali wiernymi wobec zakonu krzy\u017cackiego podczas powsta\u0144. W zapisie z 10 VIII 1299 podano 84 imion rycerzy pruskich z grupy \u201estaro\u017cytnych witting\u00f3w\u201d. Wittingowie posiadali swoje uprzywilejowane prawo tj. prawo dziedziczenia przez kobiety w rodzie oraz prawo s\u0105downicze nad swymi poddanymi, czyli by\u0142o bli\u017csze che\u0142mi\u0144skiemu ni\u017c pruskiemu.<\/span><\/p>\n

\u00a0 \u00a0Od po\u0142. XIV w. termin \u201ewitting\u201d straci\u0142 dawne znaczenie okre\u015blaj\u0105ce osob\u0119 mo\u017cn\u0105 \u2013 wojownika, od tego momentu okre\u015bla\u0142 specjaln\u0105 s\u0142u\u017cb\u0119 wojskow\u0105 na rzecz zamku (witting zamkowy). Byli to \u017co\u0142nierze wyspecjalizowani w rzemio\u015ble wojennym, wywodzili si\u0119 przewa\u017cnie z tzw. \u201ema\u0142ych wolnych\u201d, ale te\u017c z potomk\u00f3w \u201estarych witting\u00f3w\u201d. Zamieszkiwali w zamkach, dostawali za sw\u0105 s\u0142u\u017cb\u0119 p\u0142ac\u0119, jedzenie, ubi\u00f3r (kolor bia\u0142y i czerwony), konia i uzbrojenie. Pe\u0142nili s\u0142u\u017cb\u0119 w swych chor\u0105gwiach i ma\u0142ych oddzia\u0142ach spe\u0142niaj\u0105c r\u00f3\u017cne rozkazy. Ze wzgl\u0119du, \u017ce byli wojownikami o szczeg\u00f3lnie warto\u015bci bojowej na wojnie prowadzili dzia\u0142ania zwiadowcze, rozpoznawcze, po\u015bcigowe, os\u0142onowe i ubezpieczaj\u0105ce. W okresie pokoju pe\u0142nili s\u0142u\u017cb\u0119 wartownicz\u0105 na murach, przy rozbudowie zamk\u00f3w jako osoby dozoruj\u0105ce prace fortyfikacyjne, dozorcy stadnin oraz prowadzili doz\u00f3r nad poczt\u0105 czyli przewozem wa\u017cnych wiadomo\u015bci, czy pieni\u0119dzy. Za udzia\u0142 w tych specjalnych jednostkach wojskowych, wittingowie otrzymywali maj\u0105tki przewa\u017cnie o wielko\u015bci jak \u201emali wolni\u201d. Ilo\u015b\u0107 witting\u00f3w pe\u0142ni\u0105cych s\u0142u\u017cb\u0119 na zamkach na prze\u0142omie XIV i XV wieku wynosi\u0142a 120-160 os\u00f3b.<\/span><\/p>\n

–<\/span> Skalowowie<\/span> \u2013 Prusowie zamieszkuj\u0105ce ziemie Skalowi\u0119, najbardziej wysuni\u0119ta ziemia na p\u00f3\u0142noc i wsch\u00f3d, le\u017c\u0105ca przy zalewie kuro\u0144skim, przez \u015brodek terytorium przep\u0142ywa\u0142 w swym dolnym biegu Niemien ze wschodu na zach\u00f3d. Ze Skalowi\u0105 od p\u00f3\u0142nocy graniczy\u0142a \u017bmud\u017a, kt\u00f3ra odgranicza\u0142a ziemie zakonne linii pruskiej i inflanckiej. To strategiczne po\u0142o\u017cenie Skalowii w wojnie ze \u017bmudzi\u0105 i Litw\u0105 pr\u00f3bowali wykorzysta\u0107 militarnie Prus\u00f3w \u2013 Skalow\u00f3w. Oparciem militarnym by\u0142o wzniesienie w 1289r. zamku w Ragnecie, a p\u00f3\u017aniej przez nast\u0119pne 100 lat kilku nast\u0119pnych fortyfikacji drewniano-ziemnych tj. Schalauerberg (dos\u0142. G\u00f3ra Skalow\u00f3w)\u00a0 czy Ritterwerder (dos\u0142. wyspa rycerzy, obecnie Kowno). Dla walcz\u0105cych po stronie krzy\u017cackiej, wiernych Pomezan\u00f3w wybudowano \u201ezamek Pomezan\u00f3w\u201d obok Dzierzgonia. Na wz\u00f3r tej fortyfikacji wybudowano\u00a0 zamek Schalauerber (1292r.) i osadzono tam wojownik\u00f3w z rodzinami. Okres nada\u0144 dla nobili skalowskich trwa\u0142 po zako\u0144czeniu podboju tej ziemi do po\u0142. XIVw. Nadania te dotyczy\u0142y ziem uprzednio zamieszka\u0142ych przez Skalow\u00f3w, wi\u0119c nale\u017cy przypuszcza\u0107, \u017ce krzy\u017cacy ponawiali przynale\u017cno\u015b\u0107 ziemsk\u0105 do dawnych w\u0142a\u015bcicieli, z nowymi prawami i obowi\u0105zkami. Ciekawe, \u017ce prawo do dziedziczenia przypada\u0142o kobietom tj wdowom i c\u00f3rkom. Kobiety by\u0142y zwolnione z czynszu, ale nie z szarwarku, dziedziczy\u0142y wszystkie dobra opr\u00f3cz uzbrojenia i koni. Uprawnienia do dziedziczenia nabywa\u0142y boczne linie krewnych, ale te\u017c jego \u201eprzyjaciele\u201d. Te uprawnienia dziedziczenia wskazuje, ze Skalowowie \u017cyli i walczyli w swej grupie \u2013 dru\u017cynie. Po napadach Litwin\u00f3w i \u017bmudzin\u00f3w w 1365r. Skalowowie zostali zmuszeni do dalszego skoszarowania w okolicy Ragnety. Ze wzgl\u0119du na brak mo\u017cliwo\u015bci wytworzenia d\u00f3br ze zniszczonych maj\u0105tk\u00f3w, Skalowowie otrzymywali przez zakon zaopatrzenie w \u017cywno\u015b\u0107, W ca\u0142ych Prusach zbierano dodatkow\u0105 danin\u0119 tzw.\u00a0 \u201ezbo\u017ce szalwe\u0144skie\u201d czyli zbo\u017ce, m\u0105k\u0119 lub chleb na potrzeby Skalow\u00f3w. Skalowowie otrzymywali zap\u0142at\u0119, ubi\u00f3r tj. buty , spodnie, szaty, bro\u0144 i konie. Szacuje si\u0119, \u017ce tylko pod Ragnet\u0105 zamieszkiwa\u0142o do 1500 os\u00f3b, co oznacza\u0142o ok 150 osobowy oddzia\u0142 doborowego wojska. Ilo\u015b\u0107 wszystkich wojsk skalowskich m\u00f3g\u0142 si\u0119ga\u0107 do 1 tys. wojownik\u00f3w, tak \u017ce po bitwie grunwaldzkiej Skalowowie stanowili g\u0142\u00f3wn\u0105 grup\u0119 bojow\u0105 w Prusach Dolnych.<\/span><\/p>\n

– szlachta s\u0142u\u017cebna czyli \u201emali wolni\u201d<\/span> \u2013 potomkowie wolnych Prus\u00f3w, potomkowie nale\u017c\u0105cy do rod\u00f3w pruskich oraz osoby, kt\u00f3re awansowa\u0142y w drabinie spo\u0142ecznej poprzez s\u0142u\u017cb\u0119 wojskow\u0105 lub s\u0142u\u017cb\u0119 administracyjn\u0105. Nazywani byli \u201ewolnymi- frei\u201d lub \u201eequites prutheni\u201d czyli \u201erycerze pruscy\u201d. Nadania by\u0142y mniejsze w wymiarze 2-6 rade\u0142 na prawie pruskim lub 2-4 \u0142an\u00f3w na prawie che\u0142mi\u0144skim.<\/span><\/p>\n

Zapisy:<\/span><\/em><\/span><\/p>\n

PrUB 1.2.295 – [1263-1269].\u00a0Grudzi\u0105dz.\u00a0– Ludwig [von Baldersheim], Mistrz Krajowy Zakonu krzy\u017cackiego w Prusach, przyznaje Prusowi Tulizede i jego spadkobiercom pole Kuxen na prawie che\u0142mi\u0144skim.<\/span><\/em><\/span><\/p>\n

PrUB 1.2.530 – 1288 11 pa\u017adziernika Ba\u0142ga.\u00a0– Meinhard von Querfurt, Mistrz Krajowy w Prusach, daje Prusowi Szymonowi i jego braciom Coitinis i Keytis 4 rad\u0142a na polu Sieslack na prawie che\u0142mi\u0144skim.<\/span><\/em><\/span><\/p>\n

PrUB 1.2.677 – 1297 1 lipca Tapiawa.\u00a0– Meinhard von Querfurt, Mistrz Krajowy Zakonu krzy\u017cackiego w Prusach, przekazuje\u00a0Teykote\u00a0von Schobern i jego spadkobiercom 2 rad\u0142a w polu Schobern.<\/span><\/em><\/span><\/p>\n

\u00a0 \u00a0Te drugie nadania by\u0142y rzadziej nadawane, ale wielko\u015bci nada\u0144 wzrasta\u0142y, gdy akcja kolonizacyjna by\u0142a przeprowadzona na terenach nowo zasiedlanych (30-40 \u0142an\u00f3w). Najwi\u0119cej takich nada\u0144 by\u0142o na ziemiach najbardziej zaludnionych przez Prus\u00f3w tj. Sambii, Natangii, Pogezanii, Pomezanii i Warmii. Na tych terenach Prusowie zamieszkiwali dawne lauksy (pola) i kajmy (wsie) , gdzie spos\u00f3b \u017cycia by\u0142 tradycyjny, zwyczaje nie zmienia\u0142y si\u0119. Spos\u00f3b gospodarowania by\u0142 niezmieniony, o czym \u015bwiadczy jednostka miary nada\u0144 czyli rad\u0142o (Hacke). 1 rad\u0142o to powierzchnia gruntu obrabiana przez zaprz\u0119g wo\u0142a lub konia wyposa\u017conego w rad\u0142o w ci\u0105gu 1 miesi\u0105ca (30 dni). Powierzchnia ta zale\u017ca\u0142a od rodzaju gleby (ci\u0119\u017cka, lekka) i wynosi\u0142a w przedziale 12-18 ha. Rad\u0142o by\u0142o stosowane przez Prus\u00f3w, a konsekwencj\u0105 by\u0142a tzw. dwupol\u00f3wka, dzia\u0142ki rolne by\u0142y w formie prostok\u0105ta, bliskie kwadratu, bo dzia\u0142ka musia\u0142a by\u0107 orana wzd\u0142u\u017c i poprzek. W nied\u0142ugim czasie rad\u0142o zosta\u0142o zast\u0105pione przez p\u0142ug, dwupol\u00f3wka na tr\u00f3jpol\u00f3wk\u0119, a rad\u0142o (pow. pola) na \u0142an lub morgi (m\u00f3rg to 1\/30 \u0142ana). Polityka osadnicza prowadzona przez krzy\u017cak\u00f3w, tak\u017ce sprzyja\u0142a nadawaniu Prusom ziemi na ziemiach wydzieranych puszczom zw\u0142aszcza tereny dawnej Galindii i tereny przygraniczne z Litw\u0105. Te nadania charakteryzowa\u0142y si\u0119 nadanym prawem che\u0142mi\u0144skim, gdzie w\u0142a\u015bciciel m\u00f3g\u0142 osiedli\u0107 kilku ch\u0142op\u00f3w i gdzie nadawa\u0142 im od 1-2 \u0142an\u00f3w. Mia\u0142o to miejsce w wypadku posiad\u0142o\u015bci wi\u0119kszych, za\u015b w maj\u0105tkach kilku \u0142anowych lub kilku rad\u0142owych pracowa\u0142a lub wsp\u00f3\u0142gospodarzy\u0142a rodzina w\u0142a\u015bciciela lub osadzano ch\u0142op\u00f3w zagrodnik\u00f3w, dawano im 1-2 m\u00f3rg pola albo wynajmowano ludzi do okresowych prac rolnych.<\/span><\/p>\n

\n

Od samego pocz\u0105tku podboju ziem pruskich, krzy\u017cacy prowadzili sw\u0105 polityk\u0119 gospodarcz\u0105 i spo\u0142eczn\u0105, by m\u00f3c wykorzysta\u0107 potencja\u0142 ludno\u015bci podbitej i jej ziemi\u0119 w spos\u00f3b optymalny.\u00a0 Budowa twierdz, a przy nich miast, wprowadzanie administracji, chrystianizacja Prus\u00f3w i sprowadzanie niemieckich osadnik\u00f3w do miast i wsi powodowa\u0142y umacnianie w\u0142adztwa krzy\u017cackiego. Powstania pruskie spowodowa\u0142y zmniejszenie populacji niemieckiej wiejskiej i miejskiej. Krzy\u017cacy, by m\u00f3c budowa\u0107 fundamenty swego pa\u0144stwa musieli sprowadza\u0107 osadnik\u00f3w na obszary wyludnione\u00a0 przez walki i na obszary, kt\u00f3re dot\u0105d nie by\u0142y wykorzystywane. Do tego celu ustanowiono przywilej che\u0142mi\u0144ski, kt\u00f3ry dawa\u0142 du\u017c\u0105 wolno\u015b\u0107 osobist\u0105 i prawn\u0105 dla mieszczan, dla szlachty, ale te\u017c dla ch\u0142op\u00f3w. Ten przywilej by\u0142 celowany dla osadnik\u00f3w niemieckich, jednak jak si\u0119 okaza\u0142o spora cz\u0119\u015b\u0107 w\u0142a\u015bcicieli i osadnik\u00f3w by\u0142a Prusami. Polityka krzy\u017cacka wzgl\u0119dem Prus\u00f3w zmienia\u0142a si\u0119 w czasie, pomimo porozumienia z Pomezanami w 1234r. ludno\u015b\u0107 pruska by\u0142a ciemi\u0119\u017cona i traktowana przez zdobywc\u00f3w jako ludno\u015b\u0107 niewolna. I powstanie pruskie spowodowa\u0142o, \u017ce\u00a0 uk\u0142ad dzierzgo\u0144ski z 1249r.\u00a0 zawarty pomi\u0119dzy krzy\u017cakami, a Prusami teoretycznie gwarantowa\u0142 Prusom wolno\u015bci takie jak niemieckim osadnikom. Ten przywilej zosta\u0142 nazwany prawem pruskim. Opiesza\u0142o\u015b\u0107 Zakonu we wprowadzaniu odpowiednich praw dla Prus\u00f3w, a nawet zgoda papieska ze stycznia 1260r. na zmuszanie Prus\u00f3w do odbywania s\u0142u\u017cby wojskowej przeciw innym Prusom, zmuszanie ludno\u015bci zale\u017cnej do budowania zamk\u00f3w. Zgoda papieska obejmowa\u0142a mo\u017cliwo\u015b\u0107 brania przez\u00a0 Zakon zak\u0142adnik\u00f3w jako narz\u0119dzie wymuszania i terroru. Wybuch II powstania w 1260r. ca\u0142kowicie “zmieni\u0142o” podej\u015bcie papieskie; ten\u017ce sam papie\u017c Aleksander IV w bulli ze stycznia 1261r. zezwala biskupowi Sambii na przekazywanie maj\u0105tku w lenno nowo nawr\u00f3conym Prusom, by zapobiec ich apostazji, a dok\u0142adniej, by zapobiec powstaniu. Ta bulla spowodowa\u0142a zmian\u0119 polityki krzy\u017cackiej wzgl\u0119dem Prus\u00f3w, odt\u0105d dopiero Prusowie otrzymywali stopniowo maj\u0105tki. W krzy\u017cackim pa\u0144stwie powsta\u0142 zamys\u0142, \u017ce Prusowie mieli odgrywa\u0107 dwie podstawowe role: bycie ch\u0142opami lub bycie \u017co\u0142nierzami. Ch\u0142opi pruscy, kt\u00f3rzy w wi\u0119kszo\u015bci \u017cyli we wsiach nale\u017c\u0105cych do zakonu, \u017cyli w swych dawnych osadach,\u00a0 starym zwyczajem, nierzadko w poga\u0144stwie, jednak ich los by\u0142 ci\u0119\u017cki. Na ich barki w\u0142o\u017cono ci\u0119\u017car jakim by\u0142a praca nad materialnym powodzeniem pa\u0144stwa krzy\u017cackiego. Do dzisiaj podziwiamy r\u00f3\u017cne budowle, ko\u015bcio\u0142y fundowane przez Zakon, zw\u0142aszcza zamki-twierdze, kt\u00f3re by\u0142y budowane r\u0119koma pruskich ch\u0142op\u00f3w. Druga kategoria to \u017co\u0142nierze, kt\u00f3rych w\u0142adza krzy\u017cacka wykreowa\u0142a w ramach tzw. du\u017cych i ma\u0142ych wolnych<\/em>. Stanowili oni z rodzinami szlacht\u0119 krzy\u017cack\u0105, jako wojsko stanowili g\u0142\u00f3wny trzon armii krzy\u017cackiej. Stosunek liczbowy pruskiej ludno\u015bci wolnej do poddanej by\u0142 wysoki i wynosi\u0142 ok. 1\/3 wolnych i 2\/3 poddanych.<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

BUDOWA I ORGANIZACJA PA\u0143STWA KRZY\u017bACKIEGO \u00a0 \u00a0Pa\u0144stwo krzy\u017cackie by\u0142o tworzone od zapocz\u0105tkowania podboj\u00f3w terytori\u00f3w pruskich. Krzy\u017cacy posiadali wiedz\u0119 i do\u015bwiadczenie w budowie pa\u0144stwa zakonnego na W\u0119grzech. Hierarchia struktury w\u0142adzy w Zakonie te\u017c by\u0142a pomocna...<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2],"tags":[],"class_list":["post-52","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-uncategorized"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/windaki.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/52","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/windaki.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/windaki.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/windaki.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/windaki.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=52"}],"version-history":[{"count":4,"href":"http:\/\/windaki.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/52\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3172,"href":"http:\/\/windaki.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/52\/revisions\/3172"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/windaki.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=52"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/windaki.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=52"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/windaki.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=52"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}