{"id":44,"date":"2017-12-16T22:11:01","date_gmt":"2017-12-16T21:11:01","guid":{"rendered":"http:\/\/windaki.cdn.atthost24.pl\/?p=44"},"modified":"2025-02-04T12:43:22","modified_gmt":"2025-02-04T11:43:22","slug":"herb","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/windaki.pl\/?p=44","title":{"rendered":"Herb"},"content":{"rendered":"

O herbach dawnych Prus<\/span><\/p>\n

(aktualizacja: XII 2022r.)<\/span><\/p>\n

\u00a0 \u00a0Niewiele wiadomo o dawnym herbie Prus\u00f3w, o herbach ziem pruskich, a nawet herbach poszczeg\u00f3lnych rod\u00f3w pruskich, niekt\u00f3rzy historycy nawet uwa\u017caj\u0105, \u017ce Prusowie herb\u00f3w nie posiadali.\u00a0<\/span>Tu przedstawiony zosta\u0142 herb Prus\u00f3w, gdzie na tr\u00f3jdzielnej tarczy herbowej pojawia si\u0119 tr\u00f3jca bog\u00f3w pruskich: Perkuno, Potrimpo i Patollo, obok tarczy bracia z lewej Brudeno Kap\u0142an Prus, z prawej w koronie i ber\u0142em Kr\u00f3l Prus Wudewuto. Klejnot herbu (figura nad koron\u0105) to dwa najwa\u017cniejsze symbole Perkuna najwa\u017cniejszego boga pruskiego: d\u0105b i ko\u0144. Klejnot tego herbu nale\u017ca\u0142oby traktowa\u0107 jako wsp\u00f3lny symbol \u2013 herb dawnych Prus\u00f3w.<\/span><\/span><\/p>\n\n\n\n<\/colgroup>\n\n\n\n
\n

<\/a><\/p>\n<\/td>\n

\n

<\/a><\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n

\n

Herb Prus\u00f3w<\/span><\/span><\/p>\n<\/td>\n

\n

Klejnot z herbu Prus\u00f3w \u2013 w\u0142a\u015bciwy<\/span> staro\u017cytny herb<\/span><\/span><\/span><\/span><\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n

\u00a0 \u00a0Po zdobyciu ziem pruskich przez krzy\u017cak\u00f3w, znakiem pa\u0144stwa zakonnego sta\u0142 si\u0119 herb Zakonu i herb Wielkiego Mistrza. Ciekaw\u0105 figur\u0105 heraldyczn\u0105 dodan\u0105 za Wielkiego Mistrza Konrada von Th\u00fcringen jest czarny orze\u0142.\u00a0 Orze\u0142 w herbie kr\u00f3la <\/span>Konrada IV <\/span>Jerozolimy, Niemiec, Rzymu i Sycylii\u00a0 i w herbie Wielkiego Mistrza jest ten sam, co nie mo\u017ce dziwi\u0107, gdy\u017c Zakon by\u0142 pod opiek\u0105 kr\u00f3la niemieckiego i z nazwy by\u0142 “niemiecki”.<\/span><\/p>\n\n\n\n\n
\"\"<\/a><\/td>\n<\/tr>\n
Herb Konrada IV Hohenstaufa \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0\u00a0 \u00a0\u00a0 <\/span><\/span>Herby Zakonu Krzy\u017cackiego i Wielkiego Mistrza<\/span>\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 <\/span>
\n<\/span><\/span><\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n

Orze\u0142 Czarny sta\u0142 si\u0119 symbolem pocz\u0105tkowo polskich Prus Kr\u00f3lewskich, a po rozpadzie Prus Krzy\u017cackich sta\u0142 si\u0119 herbem Prus Ksi\u0105\u017c\u0119cych.<\/span><\/p>\n\n\n\n\n
\"\"<\/a><\/td>\n\"\"<\/a><\/td>\n<\/tr>\n
Herb Prus Kr\u00f3lewskich
\n<\/span><\/td>\n		Herb Prus Ksi\u0105\u017c\u0119cych<\/span><\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n

\u00a0 \u00a0Do herbu w\u0142a\u015bciwego Prus, Kr\u00f3l Rzeczypospolitej Kazimierz Jagiello\u0144czyk doda\u0142 z\u0142ot\u0105 koron\u0119, a p\u00f3\u017aniej do herbu Prus Kr\u00f3lewskich w celu \u201eudostojnienia\u201d\u00a0[1]<\/sup>\u00a0dodane zosta\u0142o rami\u0119 zbrojne tzw. \u201ePolska Pogo\u0144\u201d. Prusy w herbie sta\u0142y si\u0119 \u201dkr\u00f3lewskimi\u201d.<\/span><\/p>\n

\n

\u00a0<\/span>Herby Prus\u00f3w \u2013 herby polskie szlacheckie.<\/span><\/p>\n\n\n\n\n\n<\/colgroup>\n\n\n\n
\n

<\/a><\/p>\n<\/td>\n

\n

<\/a><\/p>\n<\/td>\n

\n

<\/a><\/p>\n<\/td>\n

\n

<\/a><\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n

\n

Prus I<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Zawo\u0142ania: <\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Prus, <\/span><\/span><\/span><\/p>\n

P\u00f3\u0142tora Krzy\u017ca, S\u0142ubica, Turzyna<\/span><\/span><\/span><\/p>\n<\/td>\n

\n

Prus II <\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Zawo\u0142ania: <\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Prus, <\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Wilcze Kosy, S\u0142ubica, Wagi -Wa\u017canki, Moszczenica, Wiska\u0142\u0142a- Wiskawa-Wiszcza\u0142a<\/span><\/span><\/span><\/p>\n<\/td>\n

\n

Prus III<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Zawo\u0142ania: <\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Prus, <\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Nagody, Napora<\/span><\/span><\/span><\/p>\n<\/td>\n

\n

Napora<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Zawo\u0142ania: <\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Napora<\/span><\/span><\/span><\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n

\u00a0<\/span>\u00a0 \u00a0Najwa\u017cniejszymi elementami herbu jest nazwa – zawo\u0142anie, symbol – figura heraldyczna, klejnot czyli znak nad he\u0142mem i legenda herbowa. W herbie s\u0105 ukazane labry, he\u0142m z koron\u0105 , sentencja, kolorystyka herbu te\u017c ma swe znaczenie np.<\/span><\/span>\u00a0\u00a0z\u0142oto<\/span><\/strong><\/em>\u00a0–\u00a0to symbol sprawiedliwo\u015bci,\u00a0<\/span>\u00a0srebro<\/span><\/em><\/strong>\u00a0– czysto\u015bci i uczciwo\u015bci,\u00a0\u00a0<\/span>\u00a0czerwie\u0144<\/em><\/strong>\u00a0<\/span>– odwagi i m\u0119stwa,\u00a0\u00a0<\/span>\u00a0b\u0142\u0119kit<\/em><\/strong>\u00a0<\/span>– lojalno\u015bci i sprawiedliwo\u015bci,\u00a0\u00a0czer\u0144<\/em><\/strong>\u00a0– uczciwo\u015bci i pokory. Te tematy s\u0105 uj\u0119te na internetowych stronach heraldycznych.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Symbol \u2013 figura heraldyczna<\/span><\/p>\n

Dlaczego znak graficzny herbu Prus to p\u00f3\u0142torakrzy\u017c ? R\u00f3\u017cne s\u0105 koncepcje powstania takiego znaku np. jest to:<\/span><\/p>\n

– przej\u015bcie pogan na wiar\u0119 chrze\u015bcija\u0144sk\u0105,<\/span><\/p>\n

– symbol \u015bw.\u00a0Stanis\u0142awa biskupa m\u0119czennika, czyli krzy\u017c biskupi z utr\u0105conym jednym ramieniem<\/span><\/p>\n

– uproszczony znak \u015bwi\u0119tego drzewa Prus\u00f3w[2]<\/sup>.<\/span><\/p>\n

To ostatnie wyt\u0142umaczenie wydaje si\u0119 najbli\u017csze prawdy, prawdopodobnie znak p\u00f3\u0142torakrzy\u017ca nie jest chrze\u015bcija\u0144ski, ale jest znakiem religijnym dawnej religii Prus\u00f3w. Ten znak prawdopodobnie oznacza tr\u00f3jc\u0119 bog\u00f3w, a w\u0142a\u015bciwie upersonifikowane aspekty jednego boga Perkuna. Ta tr\u00f3j-jedno\u015b\u0107 to symbol trzech ramion-ga\u0142\u0119zi wychodz\u0105cych z jednego pnia. (patrz Herb Prus\u00f3w \u2013Arma Prutenorum).<\/span><\/p>\n

Legendy herbowe<\/span><\/p>\n

Legenda herbowa Prus I:<\/span>\u00a0Mistrz krzy\u017cacki i jego komenderowie wielkie opresyje czynili wolno\u015bci Prusak\u00f3w…, ksi\u0105\u017c\u0119ta sprzedawszy… dobra swoje, mistrza krzy\u017cackiego zabili i do Polski si\u0119 wynie\u015bli… Ten im herb od monarchy polskiego by\u0142 przyw\u0142aszczony.<\/em><\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

\u00a0 \u00a0Opowiadanie o przyczynie osiedlenia si\u0119 pruskiego ksi\u0105\u017c\u0119cego rodu w Polsce. Zatarg z krzy\u017cakami, w kt\u00f3rym podkre\u015bla si\u0119 zniewolenie ludno\u015bci pruskiej przez Zakon, z drugiej strony zemsta poczyniona na krzy\u017cakach, ale te\u017c wynikaj\u0105ca dla nich konieczno\u015b\u0107 \u2013 wygnanie z ziemi ojczystej. Drug\u0105 ojczyzn\u0105 dla rodu staje si\u0119 Polska i zostaj\u0105 tu uhonorowani ze wzgl\u0119du na swe wysokie urodzenie herbem p\u00f3\u0142torakrzy\u017c. Opowie\u015b\u0107 ta jednak z pierwszego s\u0142uchania brzmi jak fantasy, jednak oparta jest na faktach:<\/span><\/p>\n

    \n
  1. Dow\u00f3dcy duchowi i wojskowi Zakonu krzy\u017cackiego wojn\u0105 i terrorem przyczynili si\u0119 do zniewolenia\u00a0ziem pruskich.<\/span><\/li>\n
  2. Podstaw\u0105 tej opowie\u015bci jest zapis historyczny o powt\u00f3rzeniu nadania przywileju na rzecz pruskiego rodu przez Ziemowita i Kazimierza Trojdenowicz\u00f3w ksi\u0105\u017c\u0105t mazowieckich z 15. X. 1345r.<\/span><\/li>\n
  3. \u201eksi\u0105\u017c\u0119ta\u201d \u2013 w tym wypadku chodzi o rodowc\u00f3w mo\u017cnego rodu, w kt\u00f3rym imi\u0119 Windyka (Vindica) jest charakterystyczne i kt\u00f3re przechodzi w kolejne pokolenia. Na\u00a0karcie<\/span>\u00a0http:\/\/windaki.pl\/geneza\/<\/span><\/a>\u00a0<\/span><\/strong>s\u0105 podane nazwy wsi rodu Winde, kt\u00f3ry z pewno\u015bci\u0105 by\u0142 wa\u017cnym rodem i niew\u0105tpliwie omawiany Windyka i jego ojciec z niego si\u0119 wywodz\u0105. Naczelnicy rod\u00f3w pruskich osiad\u0142ych w kajmach czyli grodach byli zwani z dawien dawna jako kunigas, rikijs, rex czyli kr\u00f3l, w\u0142adca, za czas\u00f3w krzy\u017cackich zwano ich jako nobiles, principes czyli szlachta lub\u00a0ksi\u0105\u017c\u0119ta.<\/span><\/span><\/li>\n<\/ol>\n

    Legenda herbowa Prus II:<\/span>\u00a0Syn ksi\u0119cia pruskiego, kt\u00f3ry na wiar\u0119 chrze\u015bcija\u0144sk\u0105 przeszed\u0142, a za\u015blubiwszy jedynaczk\u0119, c\u00f3rk\u0119 Maslausa, herbowi swemu Prus, dwie wilczekosy przyda\u0142, lub podobna niewykluczaj\u0105ca si\u0119 legenda: W czasie wojny Kazimierza Odnowiciela z uzurpatorem Mas\u0142awem wojsku kr\u00f3lewskiemu przewodzi\u0142 rycerz z rodu Prus\u00f3w. Po zwyci\u0119stwie Prus o\u017ceni\u0142 si\u0119 z c\u00f3rk\u0105 Mas\u0142awa i jej herb Kosy do swojego doda\u0142.<\/em><\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

    \u00a0 \u00a0Ta legenda t\u0142umaczy genez\u0119 – pocz\u0105tek symbolu w herbie, czyli po\u0142\u0105czenie figury p\u00f3\u0142torakrzy\u017ca i figury kos. Nadmieni\u0107 tu trzeba o Maslausie-Mas\u0142awie, ot\u00f3\u017c wg Muriniusa w Kronice Mistrz\u00f3w Pruskich\u201d Maslaus zwany te\u017c Miec\u0142awem by\u0142 samozwa\u0144czym w\u0142adc\u0105 Mazowsza za czas\u00f3w Kazimierza Odnowiciela. Kazimierz u schy\u0142ku swego panowania tj. w 1047 r. pokona\u0142 Miec\u0142awa, a ten zbieg\u0142 do Prus\u00f3w. Tam jednak Prusowie za \u015bmier\u0107 swego rycerstwa, oraz za pych\u0119 w zachowaniu powiesili go m\u00f3wi\u0105c \u201eWysokime\u015b by\u0107 pragn\u0105\u0142, wysoko\u017c wi\u015b\u201d. Wojska Mazowszan musia\u0142y by\u0107 w sojuszu z wojskami pruskimi, a tego przypiecz\u0119towaniem zazwyczaj by\u0142 \u015blub w\u0142adc\u00f3w stron sojuszu. Legenda herbowa Prusa II mo\u017ce by\u0107 echem tych dawnych wydarze\u0144 w \u017cyciu politycznym Prus\u00f3w i Mazowszan, jednak te za\u015blubiny ksi\u0119cia pruskiego z c\u00f3rk\u0105 Maslausa, mo\u017cna interpretowa\u0107 jako symboliczne za\u015blubiny rzeczywistego mo\u017cnego pruskiego rodu Windyki z Mazowszem. Maslaus tu jest imieniem symbolicznym, zwi\u0105zanym z powstaniem nazwy Mazowsze. Tu mo\u017cemy po\u0142\u0105czy\u0107 dwie legendy herbowe Prus I i II, gdzie \u0142\u0105cznikiem b\u0119dzie r\u00f3d Windyki i gdzie mo\u017cemy zaobserwowa\u0107, \u017ce herb Prus II wywodzi si\u0119 z h. Prus I.<\/span><\/p>\n

    Legenda herbowa Prus III:<\/span>\u00a0\u2026\u017ce tego ksi\u0105\u017c\u0119cia (jednego z tych, kt\u00f3rzy z Prus do Polski przyszli, i wiar\u0119 chrze\u015bcija\u0144sk\u0105 przyj\u0119li, jako si\u0119 m\u00f3wi\u0142o pod herbem Prus 1mo<\/sup>, kt\u00f3ry wzi\u0105\u0142 Maslausa jedynaczk\u0119 c\u00f3rk\u0119, syn Prus 2do<\/sup>, gdy sobie za\u015blubi\u0142 wielkiej fortuny dziedziczk\u0119 herbu Pob\u00f3g, znowu w ten kszta\u0142t, jako si\u0119 dopiero m\u00f3wi\u0142o, sw\u00f3j herb wykszta\u0142towa\u0142, podkowy po\u0142ow\u0119 do niego przydawszy, gdy potem jego potomkowi, m\u0119\u017cnie sobie na wojnie poczynaj\u0105cemu, Sobor mu imi\u0119 by\u0142o, nog\u0119 odci\u0119to, Boleslaw ksi\u0105\u017ce Polski z\u0142ot\u0105 mu w nagrod\u0119 przys\u0142a\u0142, a na he\u0142mie, ju\u017c nie r\u0119k\u0119, ale nog\u0119 zbrojn\u0105, na pami\u0105tk\u0119 dzielno\u015bci jego, nosi\u0107 pozwoli\u0142; drudzy rozumiej\u0105, \u017ce gdy znowu, kt\u00f3ry\u015b z tego domu, poj\u0105\u0142 pann\u0119 herbu Z\u0142otogole\u0144czyk, ten herb dla niej na he\u0142m wyni\u00f3s\u0142.<\/em><\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

    \u00a0 \u00a0Herb Prus III to graficznie z\u0142o\u017cenie herb\u00f3w Prus II i po\u015brednio Pob\u00f3g i jest to heraldyczne przedstawienie rzeczywistego \u015blubu pana m\u0142odego maj\u0105cego h. Prus II z Pobo\u017cank\u0105, a zawo\u0142anie Nagody nie mog\u0105 dziwi\u0107. Tu jednak prawdopodobnie jest na\u0142o\u017cenie dw\u00f3ch herb\u00f3w pruskich tj. Wagi i Napory. Herb Napora w rzeczywisto\u015bci to po\u0142\u0105czenie herb\u00f3w Prus i Poboga. Uwa\u017ca si\u0119, \u017ce zawo\u0142anie Napora jest w\u0142a\u015bciwym zawo\u0142aniem Prusa III, za\u015b niekt\u00f3rzy heraldycy uwa\u017caj\u0105, \u017ce zawo\u0142anie Nagody odnosi si\u0119 tylko do Herbu Jelita<\/span>.\u00a0Ustali\u0142 si\u0119 jednak zwyczaj zawo\u0142ania Prusa III jako Nagody i st\u0105d legenda, a rodziny maj\u0105ce i wo\u0142aj\u0105ce si\u0119 Napora wzi\u0119\u0142y sobie za herb Prusa III. Napora jest bardzo podobny do herb\u00f3w Pob\u00f3g i\u00a0Pucha\u0142a, mo\u017cliwe \u017ce Napora mia\u0142 t\u0142o czerwone[5]<\/sup>, jak wida\u0107 to w herbach rodzin Krasnod\u0119bskich i Niewiadomskich.<\/span><\/span><\/p>\n\n\n\n\n
    \"\"<\/a><\/td>\n\"\"<\/a><\/td>\n<\/tr>\n
    Herb Prus odm. rodziny Krasnod\u0119bskich<\/span><\/td>\nHerb Prus odm. rodziny Niewiadomskich<\/span><\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n

    \u00a0 \u00a0W herbie\u00a0 Prus III ju\u017c wida\u0107 \u0142\u0105czno\u015b\u0107 wszystkich odmian herbu Prus, za\u015b legenda \u015bwiadczy o \u0142\u0105czno\u015bci z rodem Windyka. Tu jest problem klejnotu herbu, jak ju\u017c wspomniano zazwyczaj klejnot jest odwzorowaniem starego, \u201eznoszonego\u201d herbu, jednak klejnot mo\u017ce by\u0107 symbolem po\u0142\u0105czenia z rodem Z\u0142otogole\u0144czyk\u00f3w. W heraldyce niemieckiej takich klejnot\u00f3w \u201ema\u0142\u017ce\u0144skich\u201d mo\u017ce by\u0107 kilka i by\u0107 mo\u017ce ta moda tu jest uwidoczniona. Noga mo\u017ce by\u0107 tu ukazana przez wzgl\u0105d na odniesion\u0105 ran\u0119 przez protoplast\u0119 rodu czyli Santora \u2013 Sobora syna Windyki lub jego potomka. Ciekawie podkre\u015blono, \u017ce noga zast\u0105pi\u0142a r\u0119k\u0119 zbrojn\u0105, kt\u00f3ra jest w herbach pozosta\u0142ych odmian h. Prus.<\/span><\/span><\/p>\n

    \u00a0 \u00a0W herbie Prus Kr\u00f3lewskich i herbie Prus I i II jest ukazana w klejnocie r\u0119ka zbrojna, kt\u00f3r\u0105 Piekosi\u0144ski traktuje jako “udostojnienie” herbu. To \u201eudostojnienie\u201d polega\u0142o na dodaniu do herbu obdarowanego cz\u0119\u015bci herbu darczy\u0144cy i tak na wz\u00f3r innych kr\u00f3l\u00f3w, prawdopodobnie Kazimierz Jagiello\u0144czyk da\u0142 cz\u0119\u015b\u0107 swego herbu osobie, kt\u00f3ra posiada\u0142a herb Prus. Tym elementem \u201eudostojniaj\u0105cym\u201d jest r\u0119ka zbrojna rycerza w \u201ePogonii Litewskiej\u201d. R\u0119ka zbrojna ma te\u017c nazw\u0119 \u201ePogo\u0144\u201d czy \u201ePogonia\u201d. Interpretacja heraldyczna jest wa\u017cna: to “udostojnienie” to usynowienie przez adopcj\u0119, czyli Prusowie staj\u0105 si\u0119 synami kr\u00f3lewskimi czyli pe\u0142noprawnymi obywatelami Rzeczypospolitej. Inne rody np. litewskie, by mie\u0107 pe\u0142ne prawa obywatelskie, wchodzili w stan szlachty przez adopcj\u0119 heraldyczn\u0105 rod\u00f3w polskich, porzucali swe litewskie herby i przyjmowali polskie. Rody pochodzenia pruskiego w podobny spos\u00f3b post\u0119powa\u0142y i przyjmowa\u0142y polskie herby i w konsekwencji zapomina\u0142y o swym pruskim pochodzeniu. Maj\u0105c herb Prus nie ma potrzeby adopcji heraldycznej czyli przymilania si\u0119 do jakiegokolwiek innego rodu polskiego.<\/span><\/p>\n

    Zawo\u0142ania herbu Prus<\/strong><\/span><\/p>\n

    \u00a0 \u00a0Pochodzenie zawo\u0142a\u0144 (proklam) herbowych :<\/span><\/p>\n

    – g\u0142\u00f3wna proklama herbu to PRUS, rodowcy okre\u015blaj\u0105 i og\u0142aszaj\u0105 swoj\u0105 narodowo\u015b\u0107 i powo\u0142uj\u0105 si\u0119 jednocze\u015bnie na tzw. \u201eprawo pruskie\u201d czyli przywilej Windyka i Obizora<\/span><\/p>\n

    – proklamy najcz\u0119\u015bciej s\u0105 zwi\u0105zane z miejscem pobytu poszczeg\u00f3lnych ugrupowa\u0144 szlachty pochodzenia pruskiego np. S\u0142ubica jest zawo\u0142aniem dla rodzin mieszkaj\u0105cych i wywodz\u0105cych si\u0119 z miejscowo\u015bci lub s\u0105siedztwa wsi S\u0142ubica. Podobnie jest z zawo\u0142aniami Wagi -Wa\u017canki, Moszczenica.<\/span><\/p>\n

    – zawo\u0142anie Wilcze Kosy, P\u00f3\u0142tora Krzy\u017ca, Nagody s\u0105 zwi\u0105zanie z wygl\u0105dem symbolu herbowego<\/span><\/p>\n

    – zawo\u0142anie mo\u017ce by\u0107 odimienne protoplasty rodu: Waga od przydomku, Turzyna od imienia.<\/span><\/p>\n

    \u00a0 \u00a0Zawo\u0142ania by\u0142y wcze\u015bniejsze[6]<\/sup>\u00a0ni\u017c w\u0142a\u015bciwe herby i tak szlachta przedstawia\u0142a si\u0119 nazwiskiem i zawo\u0142aniem. Zawo\u0142anie dotyczy\u0142o zwi\u0105zku rodzin mieszkaj\u0105cych na ograniczonym terenie, o wi\u0119ziach krewniaczych, przyjacielskich i pochodzenia pruskiego. Zawo\u0142anie mia\u0142o funkcj\u0119 zgrupowania rycerzy we wsp\u00f3lnym oddziale, chor\u0105gwi. Do proklam dorabiano herb i dlatego jest tak du\u017co zawo\u0142a\u0144 do herbu. W zasadzie jest jeden herb Prus, kt\u00f3ry mia\u0142 pocz\u0105tkowo wiele odmian, lecz mia\u0142 jeden wsp\u00f3lny symbol tj. P\u00d3\u0141TORAKRZY\u017b. Te proklamy s\u0105 \u017ar\u00f3d\u0142em poznania rozsiedlenia Prus\u00f3w w Polsce. Rody powi\u0105zane heraldycznie Prusem wywodz\u0105 si\u0119 od mieszkanc\u00f3w dawnych ziem pruskich, ich droga osiedlenia w Polsce jest r\u00f3\u017cnoraka, a co jest ciekawe sam herb uformowany ju\u017c w Polsce zaw\u0119drowa\u0142 do swej w\u0142a\u015bciwej ojczyzny tj. do Prus Kr\u00f3lewskich. Trzeba tu podkre\u015bli\u0107, \u017ce zawo\u0142anie Prus odnosi\u0142o si\u0119 w wi\u0119kszo\u015bci do herb\u00f3w odmian II, III i Napory, Turzynici ze swym podobnym herbem (podobny do odm. I) zmienili proklam\u0119 Turzyna na Prus i w ten spos\u00f3b przy\u0142\u0105czyli si\u0119 do rodu heraldycznego Prus[8]<\/sup>.<\/span><\/p>\n

    Rozmieszczenie rodowc\u00f3w Prusa\u00a0w Polsce[5]<\/sup>.<\/span>\"\"<\/a><\/p>\n

    Mapa osad rodowych herbu “PRUS”<\/span><\/p>\n

    \u00a0 \u00a0Na mapie przedstawiono czerwonym kolorem miejscowo\u015bci w kt\u00f3rym przebywa\u0142a ludno\u015b\u0107 pochodzenia pruskiego; czerwone k\u00f3\u0142ka oznaczaj\u0105 tzw. gniazda rodowe Prus\u00f3w, czerwone kwadraty to istniej\u0105ce miejscowo\u015bci o nazwie Prusy. \u017b\u00f3\u0142te k\u00f3\u0142ka to gniazda rodowe Turzynit\u00f3w, kt\u00f3rzy s\u0105 rodowcami herbu Prus, lecz prawdopodobnie nie s\u0105 pochodzenia pruskiego[5]<\/sup>. Na podstawie rozej\u015bcia imion charakterystycznych w rodach PRUS i wyst\u0119puj\u0105cych w dokumentach tj. Obizor, Windyka, Ruka\u0142a okre\u015blono prawdopodobn\u0105 drog\u0119 osadnictwa pruskiego w Polsce. Najwcze\u015bniejszymi pruskimi osadnikami by\u0142y osoby brane w niewol\u0119 przez rycerstwo polskie podczas rejz w\u0142adc\u00f3w piastowskich na ziemie pruskie. W wyniku takich napad\u00f3w, rozboj\u00f3w i sprowadzenia si\u0142\u0105 pozosta\u0142ych przy \u017cyciu mieszka\u0144c\u00f3w Prus powsta\u0142o ponad sto ksi\u0105\u017c\u0119cych wsi s\u0142u\u017cebnych. Ten proceder przyczyni\u0142 si\u0119 do wyludnienia Sasini, Galindii, Ziemi Lubawskiej i zdobycia Ziemi Che\u0142mi\u0144skiej. Ta przemoc ze strony Polski wobec plemion pruskich spowodowa\u0142a reakcj\u0119 Prus\u00f3w i Ja\u0107wing\u00f3w powoduj\u0105c napady rabunkowe i niszczycielskie na tereny polskie. Rycerstwo polskie nie by\u0142o w stanie obroni\u0107 granic ksi\u0119stw polskich przed rycerstwem pruskim i ja\u0107wieskim. Ksi\u0105\u017c\u0119ta piastowscy zadecydowali o sprowadzeniu krzy\u017cak\u00f3w. Pocz\u0105tkowo Polacy wsp\u00f3\u0142dzia\u0142ali z krzy\u017cakami przy podboju Ziemi Che\u0142mi\u0144skiej i Pomezanii, p\u00f3\u017aniej pomagali im krzy\u017cowcy z innych kraj\u00f3w zw\u0142aszcza z Niemiec i Czech. Bezwzgl\u0119dny terror, mordy i pacyfikacje powoduj\u0105 ucieczk\u0119 Prus\u00f3w ze swej ojczyzny, a p\u00f3\u017aniejsze powstania pruskie i ich zd\u0142awienie powi\u0119kszaj\u0105 fale emigracji. Polska i krzy\u017cacy to wrogowie Prus\u00f3w, ale Polska jest dla Prus\u00f3w bardziej \u201eludzka\u201d i pr\u00f3buj\u0105 osiedli\u0107 si\u0119 na jej terenach przygranicznych. Obizor i jego syn Windyka to przedstawiciele rodu pruskich mo\u017cnych, kt\u00f3rzy osiedli na pograniczu prusko-polskim w rejonie M\u0142awy. Prawdopodobnie przybyli z grodu (kaymu) Windyki k. I\u0142awy i za\u0142o\u017cyli Windyki k. M\u0142awy. Dowodem na to jest pojawienie si\u0119 w dokumentach archiwalnych imion Obizora i Windyki w rodach pruskich zasiedzia\u0142ych w Windykach, Grzybowie i Wieczfni. Obizor wyruszy\u0142 ze swego kaymu jeszcze za czas\u00f3w powsta\u0144 pruskich, zapewne swym mieczem narazi\u0142 si\u0119 naje\u017ad\u017acy spod znaku czarnego krzy\u017ca. Miejsce osadnictwa to pogranicze, sk\u0105d \u0142atwo wr\u00f3ci\u0107 do swoich, jednak rzeczywisto\u015b\u0107 nie jest \u0142atwa i trzeba s\u0142u\u017cy\u0107 ksi\u0119ciu polskiemu. Za sw\u0105 prac\u0119 i ze wzgl\u0119du na sw\u0105 pozycj\u0119 spo\u0142eczn\u0105 otrzyma\u0142 przywilej dla siebie i swych syn\u00f3w Windyka i Letauda.<\/span><\/span><\/p>\n\n\n\n<\/colgroup>\n\n\n\n\n
    \n

    \"\"<\/a><\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n

    \n

    Windyki (niem. Windeck) k\/ I\u0142awy nad jeziorem \u0141ab\u0119d\u017a. Kolor <\/span>zielony <\/span>oznacza rejon dawnego kajmu.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

    Windyki by\u0142y poddawane pracom archeologicznym i s\u0105 opisane:<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

    1. Abraham Lissauer, Drei Burgw\u00e4lle bei Deutsch-Eylau — T\u0141UMACZENIE.<\/span><\/a><\/p>\n

    2. Abraham Lissauer, Die Pr\u00e4historischen Denkm\u00e4ler der Provinz Westpreussen und der angrenz — T\u0142UMACZENIE.<\/span><\/span><\/a><\/p>\n

    3. Zbigniew Kobyli\u0144ski, Krzysztof Misiewicz, Dariusz Wach, “Archeologia niedestrukcyjna” w wojew\u00f3dztwie warmi\u0144sko-mazurskim w roku 2000<\/a>.<\/span><\/span><\/p>\n

    Ramka czerwona <\/span>oznacza miejsce bada\u0144 archeologicznych.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n

    \n

    <\/p>\n<\/td>\n

    		\n

    <\/span><\/a><\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n

    \u00a0 \u00a0Synowie Windyka opuszczaj\u0105 nowe Windyki k. M\u0142awy: Santor i Thulokoita osiedlaj\u0105 si\u0119 w Ziemi \u0141om\u017cy\u0144skiej (zawo\u0142anie Wagi) i Ziemi R\u00f3\u017ca\u0144skiej (Napory), a pozostali osiedlaj\u0105 si\u0119 niedaleko Wyszogrodu i Ziemiach Czerskiej i Rawskiej (S\u0142ubica). Do rodu Windyka przyznaj\u0105 si\u0119 inne rodziny pruskie nie powi\u0105zane rodzinnie, ale powi\u0105zane wsp\u00f3lnym pochodzeniem pruskim. Ci Prusowie pochodz\u0105 od dawnych rodzin s\u0142u\u017cebnych dla ksi\u0119cia, lecz wyros\u0142ych do stanu szlacheckiego przez nadania ksi\u0105\u017c\u0119ce za zas\u0142ugi. W XV i z pocz. XVI w. do Prus\u00f3w ju\u017c osiad\u0142ych przybywaj\u0105 rodziny z Prus, wym\u0119czone w wyniku wojen polsko – krzy\u017cackich, powo\u0142uj\u0105c si\u0119 na przywilej rodziny Windyka staj\u0105 si\u0119 obywatelami Rzeczypospolitej. Kiedy w 1466r, cz\u0119\u015b\u0107 Prus Krzy\u017cackich staje si\u0119 Prusami Kr\u00f3lewskimi, rodziny tam mieszkaj\u0105ce mog\u0105 swobodnie przemieszcza\u0107 si\u0119 po ca\u0142ej Polsce, a rodziny mieszkaj\u0105ce w Polsce osiadaj\u0105 w starej ojczy\u017anie. Rodziny pochodzenia pruskiego mieszkaj\u0105ce w Prusach Kr\u00f3lewskich porzucaj\u0105 stare herby i wchodz\u0105 do rodziny heraldycznej Prus. Na przywilej rodziny Obizora i Windyki powo\u0142ywa\u0142y si\u0119 rodziny o korzeniach pruskich, przywilej czysto krewniaczy dla potomk\u00f3w Windyki sta\u0142 si\u0119 \u201eprawem pruskim\u201d a jego wyra\u017cenie graficzne przedstawi\u0142o si\u0119 w symbolu herbu Prus.\u00a0<\/span><\/span>Herb Prus m\u00f3g\u0142 by\u0107 pocz\u0105tkowo<\/strong>\u00a0<\/span>herbem rodzinnym rodziny Windyki\u00a0<\/strong>i podobnie jak przywilej rodzinny sta\u0142 si\u0119 wsp\u00f3lnym herbem i wsp\u00f3lnym przywilejem dla rodzin pochodzenia pruskiego.<\/strong>\u00a0Herb Prus, kt\u00f3ry by\u0142 herbem rodowym, krewniaczym sta\u0142 si\u0119 herbem wszystkich rod\u00f3w pruskich i jest w pewnym sensie narodowym, pruskim.<\/span><\/span><\/p>\n

    \u00a0 \u00a0Rody pruskie szybko zdobywaj\u0105 dzia\u0142y wsi i wsie mazowieckie, transakcje zwi\u0105zane z wymian\u0105 cz\u0119\u015bci wsi, sprzeda\u017c-kupno wsi przeprowadzaj\u0105 przewa\u017cnie z rodowcami Prusa. To trzymanie swej ziemi i nie sprzedawanie jej innym rodom ni\u017c pruskim (czyli swoim) by\u0142o pewnie echem dawnych pruskich praw dziedziczenia. Tylko potomek m\u0119ski lub rodowiec m\u00f3g\u0142 ziemi\u0119 dziedziczy\u0107. Sukces w zdobywaniu posiad\u0142o\u015bci i spos\u00f3b handlowania ziemi\u0105 przysporzy\u0142 niepopularno\u015bci rodowi Prus w\u015br\u00f3d szlachty polskiej zw\u0142. mazowieckiej\u00a0i z tego powodu Prusowie cz\u0119sto popadali w zatargi s\u0105dowe zwi\u0105zane z wywodem szlachectwa. Brak szlachectwa prowadzi\u0142 do niemo\u017cno\u015bci obrotu rynkiem ziemi. Ta niepopularno\u015b\u0107 rodu Prusa mog\u0142a si\u0119 przyczyni\u0107 do przypadk\u00f3w zarzucenia herbu Prus i zmiany go na inny. Nale\u017cy tu podkre\u015bli\u0107, \u017ce wiele rodzin szlacheckich pochodzenia pruskiego posiada\u0142a inne herby polskiej szlachty np. Do\u0142\u0119ga, Jastrz\u0119biec, Pucha\u0142a, Pob\u00f3g i inne. Ciekawe,\u00a0\u017ce te herby na b\u0142\u0119kitnym polu maj\u0105 podkow\u0119 i krzy\u017c, czyli symbole jak u herbu Napora. Nast\u0119puj\u0105ce po sobie wieki zacieraj\u0105 pochodzenie\u00a0pruskie rod\u00f3w, a herby nie u\u017cywane, znane z opisu przodk\u00f3w, gdzie szczeg\u00f3\u0142y mog\u0142y by\u0107 dowolnie pozmieniane powodowa\u0142y zmian\u0119 herbu.\u00a0Takim mo\u017cliwym wyznacznikiem, mog\u0105 by\u0107 u\u017cywane imiona pruskie w rodach, ale tu trzeba by\u0107 ostro\u017cnym, bo imiona mog\u0142y by\u0107 przekazane od strony matczynej. Cz\u0119\u015b\u0107 dawnej szlachty pruskiej zosta\u0142a przy swych starych herbach, s\u0105 one traktowane jako herb w\u0142asny.<\/span><\/p>\n\n\n\n
    \"\"<\/a><\/span><\/td>\n\"\"<\/a><\/span><\/td>\n\"\"<\/a><\/span><\/td>\n\"\"<\/a><\/span><\/td>\n\"\"<\/a><\/span><\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n

    \u00a0\u00a0\u00a0<\/span><\/span>Na koniec tego przyd\u0142ugiego artyku\u0142u, trzeba powiedzie\u0107, \u017ce r\u00f3d heraldyczny Prus to ugrupowanie wielu rodzin, st\u0105d wiele odmian herbu Prus, wiele te\u017c proklam drugorz\u0119dnych, spraw\u0119 komplikuje fakt, \u017ce poszczeg\u00f3lne rodziny Prusa zmienia\u0142y dowolnie znak herbowy np. Kobyli\u0144scy na Prus I, II i III, Chom\u0119towscy na Prus I, II i III, Wieczfi\u0144scy na Prus II i III itd.<\/span><\/p>\n

    \n

    Sumuj\u0105c:<\/span><\/p>\n

    \u00a0 \u00a0Windakowie pochodz\u0105 z rodu Winde, a naszym gniazdem rodowym jest Windak. Windak jest wsi\u0105 rodow\u0105 skrajnie po\u0142o\u017con\u0105 od centrum rodowego Winde\u00a0 tj. Natangii. Windyki (niem. Windeck) k. I\u0142awy prawdopodobnie jest wsi\u0105 z kt\u00f3rej nasz przodek wyszed\u0142 i za\u0142o\u017cy\u0142 ju\u017c sw\u0105 wie\u015b i nazwa\u0142 j\u0105 imieniem rodu z kt\u00f3rego pochodzi\u0142. Obizor te\u017c wyszed\u0142 z tej wsi i jest naszym wsp\u00f3\u0142rodowcem, nazwa\u0142 swego syna i wie\u015b k. M\u0142awy na cze\u015b\u0107 swego rodu z kt\u00f3rego pochodzi\u0142. To wsp\u00f3lne pochodzenie nas \u0142\u0105czy, tak jak \u0142\u0105czy nas wsp\u00f3lny znak tj. Prus Wilcze Kosy. Rodzina Windyka go rozpowszechni\u0142a, rodzina Windak v. Nydecke przyj\u0119\u0142a ten herb prawdopodobnie w po\u0142owie XVIw., cho\u0107 istnieje mo\u017cliwo\u015b\u0107 bytno\u015bci tego znaku w rodzie Winde jeszcze w czasach \u201ez\u0142otej wolno\u015bci Prus\u00f3w\u201d. Symbolem tej wyidealizowanej przesz\u0142o\u015bci pruskiej jest klejnot \u201eArma Prutenorums\u201d i cz\u0119sto go tu na tej stronie ukazuj\u0119. Ten symbol dla mnie jest symbolem Prus przedkrzy\u017cackich i jak dla Polaka Orze\u0142 Bia\u0142y, tak dla Prusa ten znak winien by\u0107 tak samo wa\u017cny.<\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n

    \n

    Bibliografia:<\/span><\/span><\/p>\n

    [1]<\/sup>\u00a0Piekosi\u0144ski Franciszek, Heraldyka Polska wiek\u00f3w \u015brednich, Krak\u00f3w 1898 [.DJVU]<\/a><\/span><\/p>\n

    [2]<\/sup>\u00a0Kostecki Robert, R\u00f3d Prus\u00f3w , G\u0142os Pas\u0142\u0119ka 1996-1997<\/span><\/p>\n

    cz\u0119\u015b\u0107 I<\/a><\/span>\u00a0\u2666\u00a0cz\u0119\u015b\u0107\u00a0<\/span><\/a>II<\/a>\u00a0\u00a0\u2666\u00a0<\/span>cz\u0119\u015b\u0107\u00a0<\/span><\/a>III<\/a>\u00a0<\/span>\u2666\u00a0<\/span>cz\u0119\u015b\u0107\u00a0<\/span><\/a>IV<\/a>\u00a0<\/span>\u2666\u00a0<\/span>cz\u0119\u015b\u0107\u00a0<\/span>V<\/span><\/a><\/span><\/p>\n

    [3]<\/sup>\u00a0Kostecki Robert,\u00a0Zmienno\u015b\u0107<\/a>\u00a0herbu von Perbandt, G\u0142os Pas\u0142\u0119ka 1997 (za A. Wolffem i J. Chwalibi\u0144sk\u0105<\/em>)<\/span><\/p>\n

    cz\u0119\u015b\u0107 I<\/a>\u00a0\u2666\u00a0cz\u0119\u015b\u0107\u00a0II<\/a><\/span><\/p>\n

    [4]\u00a0<\/sup>Trautmann Reinhold, Die altpreussischen Personennamen, 1925r<\/span><\/a>[.PDF]<\/a><\/span><\/p>\n

    [5]<\/sup>\u00a0Chwalibi\u0144ska Jadwiga, R\u00f3d Prus\u00f3w w wiekach \u015brednich, Toru\u0144 1948 [.DJVU]<\/a><\/span><\/p>\n

    [6]<\/sup>\u00a0Ma\u0142ecki Antoni, Studia heraldyczne , Lw\u00f3w 1890<\/a><\/span><\/p>\n

    [7]<\/sup>\u00a0Semkowicz W\u0142adys\u0142aw , Wywody szlachectwa w Polsce XIV-XVII w. Rocznik Towarzystwa Heraldycznego we Lwowie, Lw\u00f3w 1913<\/a>[.DJVU]<\/a>
    \n<\/span><\/p>\n

    [8]<\/sup>\u00a0Semkowicz W\u0142adys\u0142aw , Mazowieckie przywileje rodowe z XIV i XV wieku,\u00a0 Krak\u00f3w 1912 [.DJVU]<\/a><\/span><\/p>\n

    \u00a0<\/span><\/p>\n

    \u00a0<\/span><\/h1>\n

     <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    O herbach dawnych Prus (aktualizacja: XII 2022r.) \u00a0 \u00a0Niewiele wiadomo o dawnym herbie Prus\u00f3w, o herbach ziem pruskich, a nawet herbach poszczeg\u00f3lnych rod\u00f3w pruskich, niekt\u00f3rzy historycy nawet uwa\u017caj\u0105, \u017ce Prusowie herb\u00f3w nie posiadali.\u00a0Tu przedstawiony...<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"image","meta":{"footnotes":""},"categories":[2],"tags":[],"class_list":["post-44","post","type-post","status-publish","format-image","hentry","category-uncategorized","post_format-post-format-image"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/windaki.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/44","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/windaki.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/windaki.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/windaki.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/windaki.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=44"}],"version-history":[{"count":4,"href":"http:\/\/windaki.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/44\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3095,"href":"http:\/\/windaki.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/44\/revisions\/3095"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/windaki.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=44"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/windaki.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=44"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/windaki.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=44"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}