{"id":36,"date":"2017-12-16T22:09:56","date_gmt":"2017-12-16T21:09:56","guid":{"rendered":"http:\/\/windaki.cdn.atthost24.pl\/?p=36"},"modified":"2025-07-31T10:00:50","modified_gmt":"2025-07-31T08:00:50","slug":"wyniki-prob-dna","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/windaki.pl\/?p=36","title":{"rendered":"Wyniki pr\u00f3b DNA"},"content":{"rendered":"<p><span style=\"font-size: large; font-family: georgia, palatino, serif;\"><span style=\"color: #339966;\"><span style=\"color: #0000ff; font-size: 16px;\">stan na 23 kwietnia 2024 r.<\/span><br \/>\n<\/span><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;\"><span style=\"font-size: 12pt; color: #000000;\">Badania DNA wykona\u0142a firma Family Tree DNA<span style=\"color: #0000ff;\">\u00a0<\/span><\/span><span style=\"color: #0000ff;\"><a style=\"color: #0000ff;\" href=\"http:\/\/www.familytreedna.com\/\"><em><span style=\"text-decoration: underline;\">http:\/\/www.familytreedna.com<\/span><\/em><\/a><\/span><\/span><\/p>\n<table class=\" aligncenter\" style=\"width: 100%;\">\n<tbody>\n<tr>\n<td style=\"width: 31.9072%;\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter wp-image-231\" src=\"https:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/dna1.jpg\" alt=\"\" width=\"548\" height=\"410\" \/><\/td>\n<td style=\"width: 32.1972%;\"><a href=\"https:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/dna2.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter wp-image-232\" src=\"https:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/dna2.jpg\" alt=\"\" width=\"557\" height=\"410\" \/><\/a><\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"text-align: center; width: 31.9072%;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; font-size: 14px; color: #0000ff;\">1. Certyfikat\u00a0haplogrupy<\/span><\/td>\n<td style=\"text-align: center; width: 32.1972%;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; font-size: 14px; color: #0000ff;\">2. Warto\u015bci marker\u00f3w<\/span><\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p style=\"text-align: center;\"><a href=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Haplogrupy-2025.pdf\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone wp-image-2775\" src=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Haplogrupy-20255-1-300x300.jpg\" alt=\"\" width=\"551\" height=\"551\" srcset=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Haplogrupy-20255-1-300x300.jpg 300w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Haplogrupy-20255-1-1024x1022.jpg 1024w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Haplogrupy-20255-1-150x150.jpg 150w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Haplogrupy-20255-1-768x766.jpg 768w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Haplogrupy-20255-1-1536x1532.jpg 1536w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Haplogrupy-20255-1-2048x2043.jpg 2048w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Haplogrupy-20255-1-80x80.jpg 80w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Haplogrupy-20255-1-320x320.jpg 320w\" sizes=\"auto, (max-width: 551px) 100vw, 551px\" \/><\/a><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; font-size: 14px;\"><span style=\"color: #0000ff;\"><span style=\"font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: normal; line-height: 19.2px;\">Z<\/span>estawienie haplogrup<strong>.<\/strong><\/span><span style=\"color: #0000ff;\"><strong><br \/>\n<\/strong><\/span><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000; font-family: georgia, palatino, serif; font-size: 12pt;\">Warto\u015bci marker\u00f3w (DYS#) okreslaj\u0105 nasz typ genetyczny jako\u00a0ATLANTYCKI MODALNY HAPLOTYP.\u00a0\u00a0AMHjest to \u201esupergen\u201d wyst\u0119puj\u0105cy g\u0142\u00f3wnie w populacji m\u0119skiej Europie Zachodniej.\u00a0AMHjest bardzo rzadki w Polsce. Naszymi najbli\u017cszymi \u201ekuzynami\u201d jest rodzina: von Pheilsdorf- Pilewscy z rodu Prusa Kleca pochodz\u0105cych z ziemi pruskiej Pomezanii.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000; font-family: georgia, palatino, serif; font-size: 12pt;\">Rezultat z tzw. g\u0142\u0119bokiej haplogrupy (Deep Clade) to:\u00a0R-FTB91445<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000; font-family: georgia, palatino, serif; font-size: 12pt;\">Podobne wyniki w Polsce posiada ok. 0,4 % Polak\u00f3w.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; font-size: 12pt;\"><span style=\"color: #000000;\">Haplotyp AMH i haplogrupa R-FTB91445\u00a0okre\u015bla nas Windak\u00f3w jako bezpo\u015brednich potomk\u00f3w w linii ojcowskiej z ludu celtyckiego. Ta HP-grupa jednak nie jest powi\u0105zana z grupami celtyckimi charakterystycznymi dla wi\u0119kszo\u015bci Niemc\u00f3w, Francuz\u00f3w, Hiszpan\u00f3w, Szkot\u00f3w, Irlandczyk\u00f3w. Bliskie warto\u015bci naszych marker\u00f3w przy identycznej haplogrupie i haplotypie maj\u0105 osoby pochodz\u0105ce z Anglii, Skandynawii. Procentowy udzia\u0142 R-FTB91445 jest niewielki i rozproszony po krajach wymienionych powy\u017cej. Rozmieszczenie os\u00f3b posiadaj\u0105cych t\u0119 specyficzn\u0105 HP pokrywa si\u0119 z zamieszkiwaniem Jut\u00f3w w kt\u00f3rych sk\u0142ad chodzili m. in. Cymbrowie i Gutowie, g\u0142\u00f3wnie w Anglii. Cz\u0119\u015b\u0107 Cymbr\u00f3w osiedli\u0142a si\u0119\u00a0 w rejonie obecnego Elbl\u0105ga i weszli w sk\u0142ad lud\u00f3w pruskich. Zobacz\u00a0<strong>Era Prus\u00f3w<\/strong>\u00a0w zak\u0142adce\u00a0<\/span><a href=\"http:\/\/windaki.pl\/?p=46\"><span style=\"color: #0000ff;\"><strong>HISTORIA PRUS\u00d3W \/DO PRZYJ\u015aCIA \u015aW. WOJCIECHA<\/strong><\/span><\/a>.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000; font-family: georgia, palatino, serif; font-size: 12pt;\">Najbli\u017csza przysz\u0142o\u015b\u0107 poka\u017ce sk\u0105d ta nasza specyficzna grupa celtycka pochodzi, dlatego te\u017c nasze dane s\u0105 wykorzystywane w pi\u0119ciu projektach FTDNA tj. Polish, PrussianYatviagian, R_R1b and All Subclades,\u00a0 R-P312 and Subclades, R DF27 and Subclades i R-Z198.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000; font-family: georgia, palatino, serif; font-size: 12pt;\">Chcia\u0142bym przedstawi\u0107 drog\u0119 naszych przodk\u00f3w przez okres ponad 7300 lat od teraz. Troch\u0119 trudno\u015bci sprawi\u0105 okre\u015blenia grup ludzkich jako tzw \u201ekultury\u201d, ale trzeba to interpretowa\u0107 jako okre\u015blenia rozr\u00f3\u017cniaj\u0105ce te grupy ludzkie. Tym rozr\u00f3\u017cnieniem jest miejsce, gdzie znaleziono typowe artefakty dla danej grupy ludzkiej i tak \u201ekultura samarska\u201d to grupa ludzka gdzie w Samarze znaleziono okre\u015blone i typowe dla niej ceramik\u0119, topory czy poch\u00f3wki.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><a href=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Droga-przodkow.pdf\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone wp-image-2767\" src=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Droga-przodkow-300x162.jpg\" alt=\"\" width=\"968\" height=\"523\" srcset=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Droga-przodkow-300x162.jpg 300w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Droga-przodkow-1024x554.jpg 1024w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Droga-przodkow-768x416.jpg 768w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Droga-przodkow-1536x831.jpg 1536w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Droga-przodkow.jpg 2038w\" sizes=\"auto, (max-width: 968px) 100vw, 968px\" \/><\/a><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; font-size: 12pt; color: #000000;\">Powy\u017cej na mapce przedstawiono drog\u0119 naszych przodk\u00f3w od kultury Samara. W tej kulturze prawdopodobnie udomowiono konia i wykorzystywano go w pasterstwie. I tak przez nast\u0119pne 2000 lat \u017cyli nasi przodkowie. W kulturze grob\u00f3w jamowych do koni do\u0142\u0105czono wozy, w kt\u00f3rych zamieszkiwa\u0142y rodziny pasterzy. Ok. 3000 roku p.n.e. klimat si\u0119 ozi\u0119bi\u0142 i na stepach pontyjskich zacz\u0119\u0142a si\u0119 utrzymywa\u0107 przez d\u0142u\u017cszy czas pokrywa \u015bniegu. Te warunki by\u0142y coraz mniej korzystne dla pasterstwa i to spowodowa\u0142o migracj\u0119 na tereny dzisiejszych W\u0119gier. Ten lud pasterski ze wzgl\u0119du na sw\u0105 diet\u0119 by\u0142 postawny i zdrowy. Byli wytrawnymi \u0142ucznikami, posiadali \u0142uki kompozytowe o du\u017cym zasi\u0119gu. By\u0142a to bardzo gro\u017ana bro\u0144. W ten spos\u00f3b pozbywano si\u0119 wrog\u00f3w i wkr\u00f3tce za po\u015brednictwem kultury puchar\u00f3w dzwonowatych zdobyli w posiadanie praktycznie ca\u0142\u0105 zachodni\u0105 Europ\u0119 tj, p\u00f3\u0142wysep Iberyjski, dzisiejsz\u0105 Francj\u0119, dzisiejsze Niemcy, Angli\u0119, Irlandi\u0119, a nawet ko\u0144c\u00f3wk\u0119 p\u00f3\u0142wyspu Jutlandzkiego. Ludy przyby\u0142e znad W\u0119gier posiadaj\u0105ce ju\u017c wtedy przewag\u0119 technologiczn\u0105 w obr\u00f3bce metali, posiadaj\u0105ce nadwy\u017ck\u0119 \u017cywno\u015bciow\u0105 i posiadaj\u0105ce nowe strategie wojskowe podbijali s\u0105siednie ludy. M\u0119\u017cczy\u017ani zabierali kobiety i dziewcz\u0119ta, powodowali tym, \u017ce spo\u0142ecze\u0144stwa s\u0105siednie wymiera\u0142y. Subklady haplogrupy R-P312 zw\u0142aszcza R-DF27 zdominowa\u0142y wtedy zachodni\u0105 Europ\u0105 i trwaj\u0105 do dzisiejszego dnia. W tym mniej wi\u0119cej czasie tj. 2300-1600 r. p.n.e. przodkowie \u017cyli ju\u017c w okolicach dzisiejszej Austrii, Czech. W kulturze unietyckiej lub Straubing dalej prowadzili pasterstwo. W tym czasie nast\u0105pi\u0142o rozwarstwienie spo\u0142ecze\u0144stwa i prawdopodobnie te grupy by\u0142y pod panowaniem kr\u00f3lewskim. Ok. 1600 r. n. e. nasi przodkowie \u017cyli w kulturze halsztackiej, a p\u00f3\u017aniej w late\u0144skiej i m\u00f3wili j\u0119zykiem celtyckim. Nasi przodkowie \u017cyli w rejonie Alp i byli Celtami. Prawdopodobnie zostali Bojami lub Windelikami. Walki z Rzymianami spowodowa\u0142y emigracj\u0119 na koniec P\u00f3\u0142wyspu Jutlandzkiego do Cymbr\u00f3w. Tam przebywali ponad 500 lat. Na pocz\u0105tku VI wieku nast\u0105pi\u0142a kolejna emigracja, tym razem na wsch\u00f3d w rejony dzisiejszego Elbl\u0105ga. Tam nasi przodkowie w\u0142\u0105czyli si\u0119 w grup\u0119 ludno\u015bci Prus. Tam mieszkali ok. 1000 lat, a p\u00f3\u017aniej nasz przodek przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 w okolic\u0119 Wieliczki i mieszkamy tu ok. 450 lat.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><a href=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/SAMARA-do-Halsztat.pdf\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone wp-image-2769\" src=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/SAMARA-do-Halsztat-300x162.jpg\" alt=\"\" width=\"973\" height=\"525\" srcset=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/SAMARA-do-Halsztat-300x162.jpg 300w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/SAMARA-do-Halsztat-1024x554.jpg 1024w\" sizes=\"auto, (max-width: 973px) 100vw, 973px\" \/><\/a><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"color: #0000ff; font-family: georgia, palatino, serif; font-size: 10pt;\">Od kultury samarskiej do kultury halsztackiej.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\"><strong><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; font-size: 14pt;\">KULTURA DNIEPRO &#8211; DONIECKA (5400 &#8211; 4400 l. p.n.e.) I KULTURA SAMARSKA (5300 &#8211; 4500 l. p.n.e.)<\/span><\/strong><\/span><span style=\"background-color: #e9ebec; color: #222222; font-family: georgia, palatino, serif; font-size: 16px;\"><span class=\"ellipsis\" id=\"ellipsis-1671923601\">...<\/span><span class=\"rmwp-button-wrap\" id=\"rmwp-button-wrap-1671923601\" style=\"display: none;\"><button name=\"read more\" type=\"button\" onclick=\"rmwpButtonAction( '1671923601', 'Czytaj wi\u0119cej', 'Read Less' )\">Czytaj wi\u0119cej<\/button><\/span><div class=\"rmwp-toggle \" id=\"rmwp-toggle-1671923601\" style=\"display: none\"><\/span><span style=\"color: #000000; font-family: georgia, palatino, serif; text-align: justify;\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; font-size: 12pt; color: #000000;\">Z kultury Bugu i Dniestru udomowione konie, byd\u0142o, owce i kozy rozprzestrzeni\u0142y si\u0119 szybko od ok. 5200 p.n.e. na wsch\u00f3d i p\u00f3\u0142noc do stanowisk pontyjsko-kaspijskich, <\/span><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">docieraj\u0105c do Chwali\u0144ska i regionu Samary ok. 5100 p.n.e. Kultura mariupolska, kt\u00f3ra pojawi\u0142a si\u0119 ok. 5400\u20135200 p.n.e., stanowi najbardziej charakterystyczny aspekt regionalny neolitycznej kultury dniepro-donieckiej. Odnotowano tam wyst\u0119powanie g\u0142\u0119bokich jam wype\u0142nionych wieloma warstwami szkielet\u00f3w, kt\u00f3rym towarzyszy\u0142y miedziane przedmioty, naczynia ceramiczne, polerowane topory i inne niezwyk\u0142e dary grobowe. Jest ona zgodna z pojawieniem si\u0119 udomowionych zwierz\u0105t w dolinie Dniepru. Pierwsze osady kultury samarskiej ok.5500 lat p.n.e. ukazuj\u0105 rytua\u0142y i ozdoby wykonane z muszli i k\u0142a dzika, kamiennych topor\u00f3w i innych d\u00f3br, podobnych do tych znalezionych w Mariupolu w p\u00f3\u0142nocnym obszarze pontyjskim. Ich rytua\u0142 pogrzebowy polega na wyd\u0142u\u017conej pozycji na plecach, podobnej do kultury Dniepru i Do\u0144ca, z rytualnym depozytem czerwonej ochry, pot\u0142uczonej ceramiki, pok\u0142ad\u00f3w muszli, harpuna z ko\u015bci i ko\u015bci dw\u00f3ch koni. Te depozyty uczt pogrzebowych podobne do depozyt\u00f3w znalezionych p\u00f3\u017aniej w Chwali\u0144sku. Istotne znaczenie spo\u0142eczne i ekonomiczne konia \u2013 w kontek\u015bcie szcz\u0105tk\u00f3w ko\u0144skich i symboliki na stepach pontyjsko-kaspijskich wyra\u017anie wskazuje na wschodni obszar step\u00f3w mi\u0119dzy Cis\u0105, a Uralem jako najprawdopodobniejsz\u0105 stref\u0119 najwcze\u015bniejszej udomowienia, a tak\u017ce (p\u00f3\u017aniejszego) wykorzystania do transportu i jazdy konnej.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone wp-image-2790\" src=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Berla-konskie-204x300.jpg\" alt=\"\" width=\"355\" height=\"522\" srcset=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Berla-konskie-204x300.jpg 204w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Berla-konskie-696x1024.jpg 696w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Berla-konskie-768x1129.jpg 768w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Berla-konskie-1044x1536.jpg 1044w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Berla-konskie-1393x2048.jpg 1393w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Berla-konskie.jpg 1632w\" sizes=\"auto, (max-width: 355px) 100vw, 355px\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #0000ff;\">Ber\u0142a ko\u0144skie.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000; font-family: georgia, palatino, serif; font-size: 12pt;\">Kultura samarska ujawnia si\u0119 jako wyspecjalizowana grupa hodowlana koni, oparta na wzro\u015bcie liczby szcz\u0105tk\u00f3w koni i ich szerokim w\u0142\u0105czeniu do kult\u00f3w, rytua\u0142\u00f3w i ceremonii pogrzebowych, o czym \u015bwiadcz\u0105 wisiorki ko\u0144skie, zdobione \u015br\u00f3dr\u0119cza, ko\u015bci ko\u0144skie i o\u0142tarze ofiarne. Udomowione konie rozprzestrzeni\u0142y si\u0119 dopiero p\u00f3\u017aniej na zachodnie strefy rolnicze. Najprawdopodobniej ludno\u015b\u0107 tego regionu ostatecznie reprezentowa\u0142a wczesn\u0105 spo\u0142eczno\u015b\u0107 proto-indoeuropejsk\u0105 w czasie wsp\u00f3\u0142istnienia spo\u0142eczno\u015bci zachodniej (Mariupol) i wschodniej (Samara\u2013Or\u0142owka). Obecno\u015b\u0107 podklad\u00f3w R-P297 u \u0142owcy-zbieracza z Samary ok. 5600 p.n.e., a p\u00f3\u017aniej w Chwali\u0144sku ok. 4700 p.n.e. potwierdza ci\u0105g\u0142o\u015b\u0107 tych linii w regionie Don\u2013Wo\u0142ga\u2013Ural i stepach p\u00f3\u0142nocno-kaspijskich.<\/span><\/p>\n<p><em><\/div><div class='rmwp-toggle-end'><\/div><\/em><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\"><strong><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; font-size: 14pt;\">KULTURA CHWALI\u0143SKA (4500 &#8211; 3900 l. p.n.e.)<\/span><\/strong><\/span><span style=\"background-color: #e9ebec; color: #222222; font-family: georgia, palatino, serif; text-align: justify; font-size: 16px;\"><span class=\"ellipsis\" id=\"ellipsis-1013419648\">...<\/span><span class=\"rmwp-button-wrap\" id=\"rmwp-button-wrap-1013419648\" style=\"display: none;\"><button name=\"read more\" type=\"button\" onclick=\"rmwpButtonAction( '1013419648', 'Czytaj wi\u0119cej', 'Read Less' )\">Czytaj wi\u0119cej<\/button><\/span><div class=\"rmwp-toggle \" id=\"rmwp-toggle-1013419648\" style=\"display: none\"><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000;\">Poprawa klimatu osi\u0105ga szczyt ok. 4500 roku p.n.e., z \u0142agodnymi latami i zimami, mniejszymi opadami i wzrostem pokrycia trawami stepowymi z bardziej zr\u00f3\u017cnicowan\u0105<em>\u00a0<\/em>ro\u015blinno\u015bci\u0105. Zmiany te\u00a0<\/span><span style=\"color: #000000; font-family: georgia, palatino, serif;\">sprzyja\u0142y znaczeniu gospodarki opartej na hodowli zwierz\u0105t, kt\u00f3ra rozprzestrzeni\u0142a si\u0119 na obszarze pontyjsko-kaspijskim zaledwie kilka wiek\u00f3w wcze\u015bniej. Ta specjalizacja wi\u0105za\u0142a si\u0119 z fundamentalnymi innowacjami:<\/span><\/span><\/p>\n<ul style=\"list-style-type: circle;\">\n<li><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">poch\u00f3wki kurhanowe zast\u0119puj\u0105ce groby p\u0142askie.<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">zmarli s\u0105 \u00a0w pozycji kucanej, zast\u0119puj\u0105cej poprzednio standardow\u0105 pozycj\u0119 le\u017c\u0105c\u0105 na wznak.<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">bogate wyposa\u017cenie grobowe \u015bwiadcz\u0105ce o podziale spo\u0142ecznym.<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">hodowla zwierz\u0105t, w tym szeroko rozpowszechnione wyobra\u017cenia koni i prawdopodobne ich udomowienie.<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\"><strong>Geneza i ekspansja Chwali\u0144ska<\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Wczesna kultura chwali\u0144ska prawdopodobnie rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 od autochtonicznej grupy ludzkiej regionu \u015brodkowej Wo\u0142gi w pobli\u017cu Chwali\u0144ska blisko spokrewnionej z poprzednimi neolitycznymi grupami Samary i Or\u0142owki, szybko rozszerzaj\u0105c si\u0119 na s\u0105siednie regiony. Zmiany w drugim etapie stanowisk wykazuj\u0105cych ci\u0105g\u0142o\u015b\u0107 z kultur\u0105 materialn\u0105 Samary, na pocz\u0105tku V tysi\u0105clecia\u00a0<sup>,<\/sup>\u00a0s\u0105 naznaczone silnymi wp\u0142ywami kultury chwali\u0144skiej, przy czym ceramika wykazuje zmiany technologiczne i wi\u0119ksz\u0105 r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107, a tak\u017ce typowe cechy Chwali\u0144ska.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Kultura chwali\u0144ska zacz\u0119\u0142a si\u0119 osiedla\u0107 na po\u0142udniu doliny Wo\u0142gi, docieraj\u0105c oko\u0142o 4900 p.n.e. do pusty\u0144 pio\u0142unowych na p\u00f3\u0142nocny zach\u00f3d od obszaru Morza Kaspijskiego i na P\u00f3\u0142wysep Mangysz\u0142ak na wschodzie obszaru Morza Kaspijskiego, o czym \u015bwiadcz\u0105 liczne znaleziska ceramiki z dekoracj\u0105 grzebieniow\u0105, gdzie ludno\u015b\u0107 chwali\u0144ska cz\u0119\u015bciowo zasymilowa\u0142a rdzennych mieszka\u0144c\u00f3w kultury p\u00f3\u0142nocno-kaspijskiej w Dolnej Wo\u0142dze. Cz\u0119\u015b\u0107 kultury p\u00f3\u0142nocno-kaspijskiej prawdopodobnie wyemigrowa\u0142a do regionu Zawo\u0142\u017ca Saratowskiego, gdzie zosta\u0142a zasymilowana z kultur\u0105 Or\u0142owki.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Nag\u0142a ekspansja osadnik\u00f3w z Chwali\u0144ska znad Wo\u0142gi\u2013Uralu we wszystkich kierunkach oznacza rozw\u00f3j kulturowo-historycznego obszaru Chwali\u0144sk\u2013Nowodani\u0142owka, dominuj\u0105cego nad stepami od dolnego Dunaju do \u015brodkowej Wo\u0142gi, Kaukazu i obszaru zakaspijskiego, charakteryzuj\u0105cego si\u0119 powszechnymi ofiarami pogrzebowymi z udomowionych owiec, k\u00f3z i byd\u0142a, w po\u0142\u0105czeniu ze wzrostem liczby i r\u00f3\u017cnorodno\u015bci nowych typ\u00f3w ozd\u00f3b cia\u0142a w grobach, z kt\u00f3rych niekt\u00f3re wykonane s\u0105 z egzotycznych materia\u0142\u00f3w, w tym miedzi, oraz polerowanych kamiennych bu\u0142aw.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\"><strong>Konie<\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Kultura chwali\u0144ska, genetycznie spokrewniona z Samar\u0105, zachowuje tradycje rytua\u0142u, znaczenia kulturowego, traktowania wizerunk\u00f3w koni w kontekstach pogrzebowych, w tym o\u0142tarzy, ko\u015bci ko\u0144skich i obrz\u0119d\u00f3w pogrzebowych. Jednocze\u015bnie to w\u0142a\u015bnie w tej kulturze wizerunek konia w\u0142\u0105czony do symboliki spo\u0142ecznej, takiej jak ko\u0144skie ber\u0142a-g\u0142owy po raz pierwszy nabiera szczeg\u00f3lnego, maksymalnego znaczenia spo\u0142ecznego. Ber\u0142a s\u0105 wa\u017cnym zjawiskiem kulturowym, o silnych funkcjach symbolicznych jako obiekt boski, u\u017cywany w czasach pokoju, w czasach wojny i w systemie w\u0142adzy rytualnej.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\"><strong>Kurhany<\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Twierdzi si\u0119, \u017ce stosowanie kurhan\u00f3w <em>pojawia si\u0119 jako lokalna cecha p\u00f3\u0142nocnego Kaukazu, kt\u00f3rej pocz\u0105tki si\u0119gaj\u0105 V tysi\u0105clecia <\/em>p.n.e. Wczesne poch\u00f3wki w Chwali\u0144sku\u2013Nowodani\u0142owce, na stepach pontyjsko-kaspijskich, s\u0105 pierwszymi, w kt\u00f3rych znajduj\u0105 si\u0119 bogate, posypane ochr\u0105 groby pod strukturami przypominaj\u0105cymi kurhany.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Dodanie tradycji barwienia ochr\u0105 do powstaj\u0105cych proto-kurhan\u00f3w potwierdza, \u017ce struktury te powsta\u0142y wraz z kontaktami kultur stepowych z Kaukazem. Standardowa pozycja na plecach z uniesionymi kolanami, z g\u0142owami skierowanymi na p\u00f3\u0142noc i wsch\u00f3d, charakterystyczna dla poch\u00f3wk\u00f3w typu Chwali\u0144sk, wskazuje na ekspansj\u0119 obszaru kulturowo-historycznego Chwali\u0144sk\u2013Nowodani\u0142owka jako punktu wyj\u015bcia tej tradycji na stepach.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Wraz z odkryciem drugiej kwatery grobowej (Chwali\u0144sk II) 120 m na po\u0142udnie w latach 1987\u20131988, Chwali\u0144sk sta\u0142 si\u0119 najwi\u0119kszym wykopanym cmentarzyskiem eneolitycznym na Stepach Don-Wo\u0142\u017ca\u0144sko-Uralskich (201 zarejestrowanych grob\u00f3w), datowane na ok.4500\u20134300 p.n.e. Znajduje si\u0119 tam najwi\u0119kszy zbi\u00f3r miedzi V tysi\u0105clecie p.n.e. na stepach (373 obiekty) inajwi\u0119kszy zbi\u00f3r ofiarowanych zwierz\u0105t domowych (co najmniej 106 owiec i k\u00f3z, 29 sztuk byd\u0142a i 16 koni).<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone wp-image-2806\" src=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Chwalinsk-artefakty-300x266.jpg\" alt=\"\" width=\"508\" height=\"450\" srcset=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Chwalinsk-artefakty-300x266.jpg 300w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Chwalinsk-artefakty-1024x907.jpg 1024w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Chwalinsk-artefakty-768x680.jpg 768w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Chwalinsk-artefakty-1536x1360.jpg 1536w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Chwalinsk-artefakty.jpg 1887w\" sizes=\"auto, (max-width: 508px) 100vw, 508px\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #0000ff; font-size: 10pt;\">Artefakty z Chwali\u0144ska I. Trzy polerowane kamienne g\u0142owice bu\u0142awy, harpun z poro\u017ca, miedziana bransoleta i koraliki z muszli Unio.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Bogate zespo\u0142y grobowe obejmuj\u0105 kamienne maczugi i topory, ber\u0142a z g\u0142owami zwierz\u0105t, d\u0142ugie ostrza krzemienne i ozdoby do ubra\u0144, wiele wykonanych z miedzi. Te rzadkie przedmioty miedziane, takie jak pier\u015bcienie i koraliki, najprawdopodobniej z zachodnich ga\u0142\u0119zi przemys\u0142u, s\u0105 bardziej powszechne w grobach elitarnych m\u0119\u017cczyzn, podobnie jak ofiary ze zwierz\u0105t i czerwona ochra.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Powstaj\u0105ce struktury kurhanowe prawdopodobnie nie by\u0142y prostymi do\u0142ami wype\u0142nionymi ziemi\u0105. Istnia\u0142o przekonanie, \u017ce struktura grobowa by\u0142a miejscem, w kt\u00f3rym pochowani przenosili si\u0119 do innego \u015bwiata, i w tym sensie podobne struktury grobowe odzwierciedla\u0142y pewne idee egalitarne, wi\u0119c ewolucja od zbiorowej nekropolii do bogatych zespo\u0142\u00f3w grobowych odzwierciedla\u0142a znaczenie presti\u017cowych obiekt\u00f3w jako symboli podkre\u015blaj\u0105cych status spo\u0142eczny, a tym samym ewolucj\u0119 do opartej na pokrewie\u0144stwie, zdominowanej przez elit\u0119 organizacji w ma\u0142e rodziny, a tak\u017ce potencjaln\u0105 funkcj\u0119 w przej\u015bciu do \u017cycia pozagrobowego.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone wp-image-2807\" src=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Chwalinsk-grob-266x300.jpg\" alt=\"\" width=\"414\" height=\"467\" srcset=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Chwalinsk-grob-266x300.jpg 266w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Chwalinsk-grob-908x1024.jpg 908w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Chwalinsk-grob-768x867.jpg 768w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Chwalinsk-grob-1361x1536.jpg 1361w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Chwalinsk-grob.jpg 1559w\" sizes=\"auto, (max-width: 414px) 100vw, 414px\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #0000ff; font-size: 10pt;\">Typowy gr\u00f3b, cia\u0142o posypane ochr\u0105.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\"><strong>Gospodarka Chwali\u0144ska<\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Dieta ludno\u015bci w du\u017cym stopniu opiera\u0142a si\u0119 na rybach, cho\u0107 w kulturze chwali\u0144skiej wa\u017cn\u0105 rol\u0119 odgrywaj\u0105 r\u00f3wnie\u017c zwierz\u0119ta udomowione, towarzysz\u0105ce gospodarce nastawionej na produkcj\u0119 \u017cywno\u015bci.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Owce i kozy by\u0142y sk\u0142adane w ofierze cz\u0119\u015bciej ni\u017c jakikolwiek inny gatunek w rytualnych osadach zabarwionych ochr\u0105 w Chwali\u0144sku; byd\u0142o dominowa\u0142o w dolnym Dnieprze.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Istnieje wyra\u017any zwi\u0105zek przyczynowo-skutkowy mi\u0119dzy pojawieniem si\u0119 klasy wojownik\u00f3w, spo\u0142ecznych lider\u00f3w, a rozprzestrzenianiem si\u0119 stad byd\u0142a poprzez rozszerzaj\u0105ce si\u0119 pastwiska oraz mi\u0119dzy ich szybkim rozprzestrzenianiem si\u0119 na zach\u00f3d a obrazami dowodz\u0105cymi udomowienia konia (i jego wykorzystania jako wierzchowca). Z\u0142o\u017ca z Ukrainy, Kaukazu lub Uralu nie by\u0142y w tym momencie wykorzystywane, wi\u0119c import metali pochodzi\u0142 prawdopodobnie z kopalni na Ba\u0142kanach i w Karpatach, co wspiera g\u0119st\u0105 sie\u0107 rozleg\u0142ych po\u0142\u0105cze\u0144 handlowych przez p\u00f3\u0142nocne stepy pontyjskie a\u017c do Wo\u0142gi.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\"><strong>Demografia<\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Na wsch\u00f3d od p\u00f3\u0142nocnego obszaru pontyjskiego ewolucja wczesnego obszaru kulturowo-historycznego Chwali\u0144sk\u2013Nowodani\u0142owka ostatecznie ust\u0105pi\u0142a miejsca r\u00f3\u017cnym powi\u0105zanym ze sob\u0105 lokalnym kulturom po ok. 4000 r. p.n.e., kt\u00f3rych g\u0142\u00f3wn\u0105 baz\u0105 demograficzn\u0105 by\u0142y poprzednie rozszerzone klany patrylinearne, rozwijaj\u0105ce si\u0119 w bliskim kontakcie ze sob\u0105, ale tak\u017ce w kontakcie z s\u0105siednimi, powstaj\u0105cymi kulturami. Ich j\u0119zyk ma by\u0107 powi\u0105zany z ewoluuj\u0105cym p\u00f3\u017anym proto-indoeuropejskim.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Osoby pochowane w kurhanach posiadaj\u0105 haplogrupy R1b1-L754, R1b-M269. Szacowany podzia\u0142 i skuteczne rozprzestrzenienie si\u0119 klanu R1b-L23, podkladu R1b-M269, dodatkowo potwierdza jego zwi\u0105zek z klanami spokrewnionymi w linii m\u0119skiej, kt\u00f3re rozprzestrzeni\u0142y si\u0119 wraz z wczesnym Chwali\u0144skiem.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\"><em><\/div><div class='rmwp-toggle-end'><\/div><\/em><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000; font-size: 14pt; font-family: georgia, palatino, serif;\"><strong>KULTURA REPI\u0143SKA (3900 &#8211; 3300 l. p.n.e.)<\/strong><\/span><span style=\"background-color: #e9ebec; color: #222222; font-family: georgia, palatino, serif; font-size: 16px;\"><span class=\"ellipsis\" id=\"ellipsis-42061884\">...<\/span><span class=\"rmwp-button-wrap\" id=\"rmwp-button-wrap-42061884\" style=\"display: none;\"><button name=\"read more\" type=\"button\" onclick=\"rmwpButtonAction( '42061884', 'Czytaj wi\u0119cej', 'Read Less' )\">Czytaj wi\u0119cej<\/button><\/span><div class=\"rmwp-toggle \" id=\"rmwp-toggle-42061884\" style=\"display: none\"><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt; font-family: georgia, palatino, serif;\"><span style=\"color: #000000;\">Wczesna kultura Repin rozpocz\u0119ta ok. 3900\/3800 p.n.e. pojawi\u0142a si\u0119 w regionie na zach\u00f3d od Chwali\u0144ska. Osady typu Repin by\u0142y nieliczne i kr\u00f3tkotrwa\u0142e, podczas gdy rytua\u0142 indywidualnych poch\u00f3wk\u00f3w pod kurhanami<span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;\">\u00a0<\/span><\/span><\/span><span style=\"color: #000000; font-family: georgia, palatino, serif; font-size: 12pt;\">sta\u0142 si\u0119 bardziej rozpowszechniony, zast\u0119puj\u0105c du\u017ce cmentarzyska ziemne. Osady i poch\u00f3wki wskazuj\u0105 na gospodark\u0119 opart\u0105 na hodowli zwierz\u0105t i koczowniczym lub p\u00f3\u0142koczowniczym trybie \u017cycia. Zmiany gospodarcze w Repin spowodowa\u0142y r\u00f3wnie\u017c transformacj\u0119 w sferze spo\u0142ecznej i duchowej. Jej ceramika jest oryginalna, \u0142\u0105czy w sobie charakterystyczne cechy ceramiki eneolitycznej, wykazuj\u0105c w ten spos\u00f3b ci\u0105g\u0142o\u015b\u0107 w metodach, technologii i morfologii z s\u0105siednimi Chwali\u0144sk\u2013Samara z udowodnion\u0105 ci\u0105g\u0142o\u015bci\u0105 techniczn\u0105 i technologiczn\u0105 mi\u0119dzy tradycjami Chwali\u0144ska i Repina.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000; font-family: georgia, palatino, serif; font-size: 12pt;\"><strong><em>Hodowla byd\u0142a i jazda konna<\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000; font-family: georgia, palatino, serif; font-size: 12pt;\">Ok 4000 roku p.n.e. \u00a0region stepowy charakteryzowa\u0142 si\u0119 suchymi warunkami klimatycznymi, kt\u00f3re stopniowo si\u0119 pogarsza\u0142y, z kr\u00f3tkotrwa\u0142ymi, ale gwa\u0142townymi powodziami w regionie Wo\u0142gi\u2013Uralu, a szczyt suszy mia\u0142 miejsce pod koniec okresu Repina\/wczesnego Jamny 3500 roku p.n.e.. Lasy w alejach rzecznych wyra\u017anie ust\u0105pi\u0142y, a na obszarach o najni\u017cszych opadach na po\u0142udnie od nizin pontyjskich pojawi\u0142y si\u0119 krajobrazy p\u00f3\u0142pustynne. Zmieni\u0142a si\u0119 pokrywa trawiasta stepu, a produktywno\u015b\u0107 pasterska spad\u0142a o ok. 50\u201360% w ca\u0142ym regionie, co musia\u0142o wp\u0142yn\u0105\u0107 na wszystkie kultury tego obszaru, przynosz\u0105c korzy\u015bci bardziej wyspecjalizowanym i mobilnym typom hodowli zwierz\u0105t.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000; font-family: georgia, palatino, serif; font-size: 12pt;\">W czwartym tysi\u0105cleciu owce-kozy nadal dominowa\u0142y w\u015br\u00f3d udomowionych zwierz\u0105t w p\u00f3\u0142nocnym obszarze Pontyjskim, a prawdopodobnie stanowi\u0142y r\u00f3wnie\u017c wi\u0119kszo\u015b\u0107 diety (wraz z byd\u0142em) w regionie Don-Wo\u0142ga-Ural. Do 3500 r. p.n.e. populacje stepowe by\u0142y nadal w du\u017cej mierze my\u015bliwymi, zbieraczami i rybakami, kt\u00f3rzy mieli pasterstwo jako dodatek do gospodarki. W przeciwie\u0144stwie do osad na zachodzie w p\u00f3\u0142nocnym obszarze Pontyjskim, uprawiane zbo\u017ca nie pojawia si\u0119 w okresie eneolitu na stepach Don-Wo\u0142ga-Ural.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000; font-family: georgia, palatino, serif; font-size: 12pt;\">Kultura Repin, charakteryzuj\u0105ca si\u0119 gospodark\u0105 hodowlan\u0105 i p\u00f3\u0142koczowniczym trybem \u017cycia, z du\u017co mniejszym poleganiem na polowaniach i po\u0142owach, musia\u0142a powsta\u0107 i rozprzestrzeni\u0107 si\u0119, korzystaj\u0105c z rozszerzaj\u0105cych si\u0119 teren\u00f3w trawiastych i wycofuj\u0105cych si\u0119 osad s\u0105siednich kultur. Ekstensywne u\u017cytkowanie rozleg\u0142ych, niezamieszkanych (lub opuszczonych) obszar\u00f3w stepowych z niewielkim dost\u0119pem do wody by\u0142o u\u0142atwione przez wysoce mobilne grupy, bez w\u0105tpienia dzi\u0119ki pasterstwu wspomaganemu ko\u0144mi i wozom, bez kt\u00f3rych szybka adaptacja i poprawa wynik\u00f3w ekonomicznych tej regionalnej grupy by\u0142yby niewyobra\u017calne .<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000; font-family: georgia, palatino, serif; font-size: 12pt;\">Wozy zrewolucjonizowa\u0142y gospodark\u0119 pastersk\u0105, zapewniaj\u0105c transport masowy namiot\u00f3w, wody i zaopatrzenia w po\u0142\u0105czeniu z jazd\u0105 konn\u0105. Jazda konna zwi\u0119kszy\u0142a liczb\u0119 zwierz\u0105t, kt\u00f3re pojedynczy pasterz m\u00f3g\u0142 obserwowa\u0107 i kontrolowa\u0107, a tak\u017ce ulepszy\u0142a mobilny styl \u017cycia oparty na wozach. Istnieje jednak sp\u00f3r, czy wozy by\u0142y ci\u0105gni\u0119te r\u00f3wnie\u017c przez konie opr\u00f3cz byd\u0142a, poniewa\u017c nie ma bezpo\u015brednich dowod\u00f3w na wykorzystanie koni poci\u0105gowych.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000; font-family: georgia, palatino, serif; font-size: 12pt;\">Rozleg\u0142e pozosta\u0142o\u015bci poch\u00f3wk\u00f3w i rzadkie znajdowanie osad, reprezentowanych przez sezonowe obozowiska pasterzy, rozpoczynaj\u0105 si\u0119 w tym okresie i trwaj\u0105 do p\u00f3\u017anych etap\u00f3w Repin \/ wczesnych etap\u00f3w Jamna. Ostateczne pojawienie si\u0119 cz\u0119\u015bci woz\u00f3w w poch\u00f3wkach pokazuje przej\u015bcie narz\u0119dzia pasterskiego do uog\u00f3lnionego symbolu domu w \u017cyciu codziennym: umieszczaj\u0105c ko\u0142a\u00a0 w rogach poch\u00f3wku, zamienia si\u0119 on w ostatni dom na ko\u0142ach dla zmar\u0142ych. Oferuje to r\u00f3wnie\u017c potencjalne wyja\u015bnienie, w jaki spos\u00f3b mog\u0142y si\u0119 rozprzestrzeni\u0107 kryte wozy \u2014 niezb\u0119dne do d\u0142ugich podr\u00f3\u017cy.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000; font-family: georgia, palatino, serif; font-size: 12pt;\">Ostatecznie stepy pontyjsko-kaspijskie zosta\u0142y zjednoczone pod wsp\u00f3ln\u0105 kultur\u0105. Ekspansj\u0119 Repina wielu badaczy s\u0142usznie uwa\u017ca za wczesny etap kultury Jamna, poniewa\u017c zosta\u0142a ona kulturowo i chronologicznie powi\u0105zana z synchronicznym pojawieniem si\u0119 wczesnego horyzontu Jamna na stepach pontyjsko-kaspijskich kt\u00f3re ostatecznie zast\u0105pi\u0142a ok. 3300\u20133000 p.n.e.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000; font-family: georgia, palatino, serif; font-size: 12pt;\">Wszystkie grupy p\u00f3\u017anego Repina\/wczesnego Jamna z p\u00f3\u0142nocnego obszaru Pontu wch\u0142on\u0119\u0142y elementy z istniej\u0105cych wcze\u015bniej lokalnych formacji p\u00f3\u017anego eneolitu, chocia\u017c istnieje wyra\u017any, niezwykle ujednolicony, jednolity rytua\u0142 pogrzebowy i kultura materialna<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000; font-family: georgia, palatino, serif; font-size: 12pt;\">Osoby chowano le\u017c\u0105c na organicznych matach w do\u0142ach grobowych pod kurhanami. Ka\u017cdy kurhan zawiera\u0142 tylko jedn\u0105 do trzech os\u00f3b, rzadko dzieci, a wi\u0119kszo\u015b\u0107 grob\u00f3w obejmuje doros\u0142ych m\u0119\u017cczyzn, wi\u0119c wi\u0119kszo\u015b\u0107 populacji zosta\u0142a wykluczona z ceremonii kurhanowych.. Niemniej jednak istniej\u0105 r\u00f3\u017cnice regionalne, a na przyk\u0142ad region Kuba\u0144\u2013p\u00f3\u0142nocny Kaukaz pokazuje wi\u0119cej dzieci i poch\u00f3wk\u00f3w kobiet.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone wp-image-2814\" src=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Repin-219x300.jpg\" alt=\"\" width=\"532\" height=\"729\" srcset=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Repin-219x300.jpg 219w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Repin-748x1024.jpg 748w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Repin-768x1052.jpg 768w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Repin-1121x1536.jpg 1121w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Repin-1495x2048.jpg 1495w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Repin-scaled.jpg 1869w\" sizes=\"auto, (max-width: 532px) 100vw, 532px\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"color: #0000ff; font-family: georgia, palatino, serif; font-size: 10pt;\">Poch\u00f3wki i artefakty z Repina.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000; font-family: georgia, palatino, serif; font-size: 12pt;\">Przetrwanie tradycji Repina w regionach dolnego Donu i \u015brodkowej Wo\u0142gi, kt\u00f3re nada\u0142y wczesnym grupom jamne\u0144skim bardziej archaiczny wygl\u0105d, dodatkowo potwierdza tez\u0119, \u017ce migracje z tego obszaru da\u0142y pocz\u0105tek wczesnym osadnikom jamne\u0144skim w p\u00f3\u0142nocno-pontyjskim regionie.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000; font-family: georgia, palatino, serif; font-size: 12pt;\">Region zachodni pokazuje w\u0142\u0105czenie obcych element\u00f3w, takich jak charakterystyczne poch\u00f3wki z wozami, zespo\u0142y zawieraj\u0105ce ma\u0142e m\u0142otkowate szpilki i antropomorficzne stele.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000; font-family: georgia, palatino, serif; font-size: 12pt;\">Obecno\u015b\u0107 linii R1b-L51, g\u0142\u00f3wnie w zachodnim obszarze Don\u2013Wo\u0142ga, prawdopodobnie jako wi\u0119kszo\u015bciowa haplogrupa p\u00f3\u017anego Repina.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\"><em><\/div><div class='rmwp-toggle-end'><\/div><\/em><\/span><\/p>\n<p><strong><span style=\"color: #000000; font-family: georgia, palatino, serif; font-size: 14pt;\">KULTURA GROB\u00d3W JAMOWYCH &#8211; JAMNA (3300 &#8211; 2600 l. p.n.e.)<\/span><\/strong><span style=\"background-color: #e9ebec; color: #222222; font-family: georgia, palatino, serif; text-align: justify; font-size: 16px;\"><span class=\"ellipsis\" id=\"ellipsis-1404646698\">...<\/span><span class=\"rmwp-button-wrap\" id=\"rmwp-button-wrap-1404646698\" style=\"display: none;\"><button name=\"read more\" type=\"button\" onclick=\"rmwpButtonAction( '1404646698', 'Czytaj wi\u0119cej', 'Read Less' )\">Czytaj wi\u0119cej<\/button><\/span><div class=\"rmwp-toggle \" id=\"rmwp-toggle-1404646698\" style=\"display: none\"><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000;\">Po 3000\u20132900 r. p.n.e. wi\u0119kszo\u015b\u0107 grob\u00f3w jamowych na zach\u00f3d od Morza Czarnego nale\u017cy do dominacji i asymilacji lud\u00f3w charakteryzuj\u0105cych si\u0119 standardem pogrzebowym Jamny,\u00a0<\/span><\/span><span style=\"color: #000000; font-family: georgia, palatino, serif; text-align: justify; font-size: 12pt;\">w kt\u00f3rym pochowani \u2014 zar\u00f3wno pierwotni, jak i wt\u00f3rni \u2014 le\u017celi na wznak z nogami zgi\u0119tymi w kolanach, zwykle zorientowani w kierunku zach\u00f3d\u2013wsch\u00f3d, w prostok\u0105tnych lub czasami komorowych do\u0142ach grobowych przykrytych drewnianymi belkami. Regu\u0142\u0105 jest ubogie wyposa\u017cenie, a spiralne srebrne pier\u015bcienie do w\u0142os\u00f3w s\u0105 najbardziej charakterystycznymi przedmiotami. Przewa\u017caj\u0105 m\u0119skie poch\u00f3wki, a powszechne jest barwienie ochr\u0105. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 poch\u00f3wk\u00f3w w Jamnie w zachodniej cz\u0119\u015bci Pontu ma datowanie radiow\u0119glowe ok. 2880\u20132580 p.n.e. Tylko niewielka cz\u0119\u015b\u0107 stanowisk w Dolnym Dunaju wykazuje p\u00f3\u017aniejsze daty, z rozcie\u0144czeniem szerszego zjawiska grob\u00f3w jamowych. Ten trzeci etap grob\u00f3w jamowych pokazuje ponowne pojawienie si\u0119 os\u00f3b pochowanych w pozycji skurczonej na bok lub w wyd\u0142u\u017conej pozycji cia\u0142a jako wt\u00f3rne poch\u00f3wki w kurhanach. Ten trend pojawi\u0142 si\u0119 prawdopodobnie pod wp\u0142ywem kultury grob\u00f3w katakumbowych lub dalej na wsch\u00f3d, lub lokalnie w Dolnym Dunaju.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone wp-image-2821\" src=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Jamna-artefakty-238x300.jpg\" alt=\"\" width=\"574\" height=\"724\" srcset=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Jamna-artefakty-238x300.jpg 238w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Jamna-artefakty-813x1024.jpg 813w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Jamna-artefakty-768x967.jpg 768w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Jamna-artefakty-1220x1536.jpg 1220w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Jamna-artefakty-1626x2048.jpg 1626w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Jamna-artefakty-scaled.jpg 2033w\" sizes=\"auto, (max-width: 574px) 100vw, 574px\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #0000ff; font-size: 10pt;\">Artefakty kultury jamowej.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Pocz\u0105tek zachodniego wczesnego kompleksu Jamna jest powi\u0105zany z nadej\u015bciem nowego zestawu g\u0142\u0119boko powi\u0105zanych innowacji spo\u0142ecznych, ekonomicznych i ideologicznych. Jego pi\u0119\u0107 komponent\u00f3w odgrywa kluczowe role, jeden z powodu nast\u0119pnego.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">1. Gospodarka oparta wy\u0142\u0105cznie na wyspecjalizowanej hodowli i wypasie byd\u0142a, co prowadzi do zwi\u0119kszonego wykorzystania produkt\u00f3w wt\u00f3rnych, w kt\u00f3rych mleko i og\u00f3lna dieta wzbogacona o bia\u0142ko, uzupe\u0142niona dziczyzn\u0105 i rybami (oraz bardzo niski stosunek skrobi do w\u0119glowodan\u00f3w, co wida\u0107 po pomijalnej cz\u0119sto\u015bci wyst\u0119powania pr\u00f3chnicy), maj\u0105 znaczenie dla p\u00f3\u017aniejszych zmian w wygl\u0105dzie fizycznym i wzro\u015bcie ludzi (stare badania antropometryczne pokazuj\u0105, \u017ce mogli by\u0107 oni \u015brednio ok. 10 cm wy\u017csi od swoich s\u0105siad\u00f3w).<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">2. Ta nowa gospodarka wywo\u0142uje wi\u0119ksz\u0105 mobilno\u015b\u0107 ludzi: og\u00f3lna migracja na zach\u00f3d jest konsekwencj\u0105 nieustannego poszukiwania zielonych pastwisk dla ich stada. Mobilno\u015b\u0107 ta mog\u0142a zwi\u0119kszy\u0107 sie\u0107 wymiany, przekazuj\u0105c innowacje techniczne, takie jak \u201ekaukaska metalurgia\u201d topor\u00f3w z otworami trzonowymi, sztylet\u00f3w z trzpieniem i wcze\u015bniejszych metalowych pier\u015bcieni do w\u0142os\u00f3w.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">3. Zar\u00f3wno nowa gospodarka, jak i mobilno\u015b\u0107 zapocz\u0105tkowa\u0142y nowy spos\u00f3b \u017cycia, z odmiennym u\u017cytkowaniem ziemi i rozumieniem terytorium. Ludzie staj\u0105 si\u0119 prawdziwymi pasterzami prowadz\u0105cymi wysoce mobilny spos\u00f3b \u017cycia, a niekt\u00f3re grupy staj\u0105 si\u0119 prawdziwymi nomadami, co zmienia organizacj\u0119 spo\u0142eczn\u0105, a tym samym normy, morale, warto\u015bci, symbole, terminy, ideologi\u0119, a tak\u017ce religi\u0119, kt\u00f3re staj\u0105 si\u0119 tradycj\u0105.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\"><strong><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000;\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone wp-image-2825\" src=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/ciekawy-kot-1-300x300.jpg\" alt=\"\" width=\"65\" height=\"65\" srcset=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/ciekawy-kot-1-300x300.jpg 300w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/ciekawy-kot-1-1024x1024.jpg 1024w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/ciekawy-kot-1-150x150.jpg 150w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/ciekawy-kot-1-768x769.jpg 768w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/ciekawy-kot-1-80x80.jpg 80w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/ciekawy-kot-1-320x320.jpg 320w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/ciekawy-kot-1.jpg 1331w\" sizes=\"auto, (max-width: 65px) 100vw, 65px\" \/>\u00a0 <span style=\"color: #0000ff;\">O DIECIE<\/span><\/span><\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\"><em><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #0000ff;\">Dieta z okresu Jamnej wykaza\u0142a przesuni\u0119cie izotopowe z zasob\u00f3w C3 pochodz\u0105cych <span style=\"background-color: #e9ebec; color: #222222; font-family: georgia, palatino, serif;\"><span class=\"ellipsis\" id=\"ellipsis-1180320021\">...<\/span><span class=\"rmwp-button-wrap\" id=\"rmwp-button-wrap-1180320021\" style=\"display: none;\"><button name=\"read more\" type=\"button\" onclick=\"rmwpButtonAction( '1180320021', 'Czytaj wi\u0119cej', 'Read Less' )\">Czytaj wi\u0119cej<\/button><\/span><div class=\"rmwp-toggle \" id=\"rmwp-toggle-1180320021\" style=\"display: none\"><\/span><\/span><\/em><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\"><span style=\"color: #0000ff;\"><em><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;\">z las\u00f3w i rzek do mieszanki zasob\u00f3w C3 i C4 typowej dla zwierz\u0105t wypasanych na stepach &#8211; mleko owcze lub kozie i mi\u0119so stanowi\u0142y wi\u0119kszo\u015b\u0107 bia\u0142ka w diecie ludzi. Archeolodzy nie odnotowali pr\u00f3chnicy w 256 z\u0119bach u 16 przebadanych osobnik\u00f3w z Jamnej i ci\u0105g\u0142ego braku pr\u00f3chnicy w 1984 z\u0119bach u 175 osobnik\u00f3w. Wszyscy pasterze epoki br\u0105zu ze step\u00f3w \u015brodkowej Wo\u0142gi mieli z\u0119by jak my\u015bliwi-zbieracze, podczas gdy koczownicy z epoki \u017celaza z g\u00f3r A\u0142taju mieli rozleg\u0142e ubytki. <\/span><\/em><em><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;\">Ludzie przynale\u017cni do Jamnej, zamieszkuj\u0105cy stepy nad Wo\u0142g\u0105 byli \u015brednio wy\u017csi (d\u0142ugo\u015b\u0107 ko\u015bci udowej u m\u0119\u017cczyzn 466\u2013480 mm, \u015brednia 472,1) i silniejsi od swoich przodk\u00f3w z epoki eneolitu (d\u0142ugo\u015b\u0107 ko\u015bci udowej u m\u0119\u017cczyzn 434\u2013482 mm, \u015brednia 461,4), co sugeruje, \u017ce nowa dieta doprowadzi\u0142a do wzrostu i wi\u0119kszej si\u0142y. Ludzie z Jamnej byli r\u00f3wnie\u017c wy\u017csi od europejskich rolnik\u00f3w w po\u0142udniowo-wschodniej Europie. Nowa, uproszczona dieta wydaje si\u0119 by\u0107 skuteczna pod wzgl\u0119dem od\u017cywczym. Dzisiaj by\u015bmy powiedzieli, \u017ce \u00f3wcze\u015bni ludzie stosowali diet\u0119 ketonow\u0105 lub nisko-w\u0119glowodanow\u0105. I jak tu nie je\u015b\u0107 mi\u0119sa!!!!\u00a0<\/span><\/em><\/span><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\"><em><\/div><div class='rmwp-toggle-end'><\/div><\/em><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">4. Gr\u00f3b-jamowy pod kurhanem staje si\u0119 standardem w zwyczaju Jamny, a jego homogenizacja odzwierciedla powstaj\u0105ce ujednolicone normy spo\u0142eczne. Jego pot\u0119\u017cna symbolika jest postrzegana jako wysoki punkt orientacyjny, \u201epiramidy stepu\u201d, monumentalny i dominuj\u0105cy element architektoniczny nad grobami przodk\u00f3w w p\u0142askim i monotonnym \u201emorzu trawy\u201d, tworz\u0105cym rzeczywiste lub wirtualne pochodzenie i lini\u0119, b\u0119d\u0105cym znakiem posiadania i prawdopodobnie roszcz\u0105cym sobie prawo do terytorium, a tak\u017ce wyznaczaj\u0105cym ekumeny grup pasterskich, tworz\u0105c punkty orientacyjne na szlakach przemieszczania si\u0119.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">5. Kluczowa innowacja technologiczna umo\u017cliwi\u0142a to wszystko: powszechna akceptacja kompleksu transportowego ko\u0142a i wozu, umo\u017cliwiaj\u0105ca pasterzom wjazd i eksploatacj\u0119 g\u0142\u0119bokich, bezwodnych step\u00f3w dla ich zwierz\u0105t hodowlanych. Pozwoli\u0142o to r\u00f3wnie\u017c pasterzom mieszka\u0107 w tych regionach z rodzinami przez wi\u0119ksz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 roku, ze wszystkimi ich dobrami, bez konieczno\u015bci utrzymywania obozu bazowego blisko cieku wodnego.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone wp-image-2823\" src=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Jamna-woz-300x275.jpg\" alt=\"\" width=\"401\" height=\"368\" srcset=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Jamna-woz-300x275.jpg 300w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Jamna-woz-1024x937.jpg 1024w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Jamna-woz-768x703.jpg 768w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Jamna-woz-1536x1406.jpg 1536w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Jamna-woz.jpg 1948w\" sizes=\"auto, (max-width: 401px) 100vw, 401px\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #0000ff; font-size: 10pt;\">W\u00f3z z okresu Jamnej.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\"><strong>Niziny Europy \u015arodkowo-Wschodniej<\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Osady Jamny rozprzestrzeni\u0142y si\u0119 pocz\u0105tkowo na zach\u00f3d i po\u0142udnie w dolin\u0119 Dunaju. Prawdziwy pr\u0105d imigracyjny zauwa\u017cono od ok. 2950 r. p.n.e., co stanowi pierwszy g\u0142\u00f3wny przyk\u0142ad migracji na du\u017c\u0105 skal\u0119. W tym obszarze zbadano ju\u017c ponad 500 kurhan\u00f3w i ponad 1000 grob\u00f3w.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Gwa\u0142towny spadek aktywno\u015bci cz\u0142owieka osi\u0105gn\u0105\u0142 szczyt w Europie \u015arodkowej mi\u0119dzy 4000\u20133000 r. p.n.e. i powr\u00f3ci\u0142 dopiero po 3000 r. p.n.e., przyspieszaj\u0105c po 2500 r. p.n.e. Spadek ten by\u0142 zwi\u0105zany z procesami adaptacyjnymi podczas zmian klimatycznych\u2013 co mog\u0142o pom\u00f3c w ekspansji osadnik\u00f3w z Jamny na s\u0142abo zaludnione obszary bli\u017cej strefy klimatycznej bardziej zdominowanej przez Atlantyk.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Obszar ten odzyska\u0142 si\u0142y po 3000 r. p.n.e. dzi\u0119ki bardziej wilgotnemu klimatowi sprzyjaj\u0105cemu produktywno\u015bci \u0142\u0105k, w tym samym czasie, gdy spo\u0142ecze\u0144stwa koni, k\u00f3\u0142 i pasterstwa rozszerzy\u0142y si\u0119 na te obszary. Ich migracja nie wydaje si\u0119 by\u0107 wydarzeniem traumatycznym. Mog\u0142y mie\u0107 miejsce lokalne konflikty i najazdy, ale s\u0105 oznaki interakcji ze wsp\u00f3\u0142czesnymi spo\u0142ecze\u0144stwami, a tak\u017ce wymiany idei, innowacji i kultury materialnej.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">G\u0142\u00f3wne obszary osadnicze migrant\u00f3w z zachodniej Jamnej by\u0142y ograniczone do siedliska stepowego, dlatego osadnicy z Jamny nie zajmowali, nie wypychali ani nie wydalali lokalnie osiedlonych spo\u0142eczno\u015bci rolniczych. Kurhany z zachodniej Jamny s\u0105 datowane radiow\u0119glowo na ok. 3000\u20132500 p.n.e. M\u00f3wi si\u0119, \u017ce masowa migracja Jamna w po\u0142udniowo-wschodniej Europie by\u0142a dobrze zorganizowana, albo w lu\u017anych sojuszach rodzinnych, albo w klanach, w ka\u017cdym razie z wyra\u017anym przyw\u00f3dztwem i struktur\u0105. Mo\u017cliwe, \u017ce by\u0142o wi\u0119cej ni\u017c jedna fala migracji, przy czym r\u00f3\u017cnice kulturowe odnotowano na p\u00f3\u0142noc i po\u0142udnie od Ba\u0142kan\u00f3w. Przynajmniej jedna fala migracji wydaje si\u0119 pochodzi\u0107 z p\u00f3\u0142nocnych step\u00f3w pontyjskich, ze wzgl\u0119du na obecno\u015b\u0107 woz\u00f3w (lub cz\u0119\u015bci woz\u00f3w) i stel na cmentarzyskach kurhan\u00f3w osad Jamna.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Do wa\u017cnych obszar\u00f3w osadniczych nale\u017c\u0105:<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">&#8211; Pierwsza du\u017ca koncentracja kurhan\u00f3w i grob\u00f3w w Jamnie pojawi\u0142a si\u0119 na terenach trawiastych i zaro\u015blowych typowych dla ro\u015blinno\u015bci i \u015brodowiska stepowego, ci\u0105gn\u0105cych si\u0119 od p\u00f3\u0142nocnego do zachodniego regionu Pontyjskiego, a\u017c do Dobrud\u017cy (na po\u0142udnie od delty Dunaju) i p\u00f3\u0142nocno-wschodniej Bu\u0142garii.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">&#8211; Druga du\u017ca koncentracja, grupa Tarnava-Rast, pojawi\u0142a si\u0119 na zachodzie w po\u0142udniowo-zachodniej Rumunii, na r\u00f3wninach i tarasach rozdzielonych dolnym Dunajem. Migranci posuwali si\u0119 na zach\u00f3d, pojawiaj\u0105c si\u0119 na zach\u00f3d od \u017belaznych Wr\u00f3t, ale najwi\u0119ksza liczba migrant\u00f3w wyl\u0105dowa\u0142a w centralnej kotlinie karpackiej.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">&#8211; Inna prowincja zosta\u0142a utworzona przez G\u00f3rnotrackie R\u00f3wniny na po\u0142udnie od Zatoki Warne\u0144skiej, na wy\u017cynach ba\u0142ka\u0144skich. Jest ona bardziej pod wp\u0142ywem Morza \u015ar\u00f3dziemnego, a kurhany s\u0105 powszechne, zw\u0142aszcza na obszarze mi\u0119dzy rzekami Maritza i Tundza.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">&#8211; Region Prut\u2013Siret, dobrze osuszone wzg\u00f3rza i r\u00f3wniny, ukazuj\u0105 kurhany i groby si\u0119gaj\u0105ce wschodnich Karpat, w liczbie mniejszej ni\u017c w wi\u0119kszo\u015bci innych zachodnich <em>prowincji<\/em>\u00a0. Osadnicy ci, bardziej ni\u017c odleg\u0142e osady koczownicze, stanowili cz\u0119\u015b\u0107 znacznie szerszej, rozrastaj\u0105cej si\u0119 grupy Jamna, kt\u00f3ra pierwotnie znajdowa\u0142a si\u0119 dalej na wsch\u00f3d i p\u00f3\u0142nocny wsch\u00f3d. Odzwierciedla to stopniowo rosn\u0105ca liczba kurhan\u00f3w i grob\u00f3w a\u017c do ich terytori\u00f3w \u017ar\u00f3d\u0142owych w rzece Dniestr i p\u00f3\u0142nocnym stepie pontyjskim<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Najbardziej wysuni\u0119ta na zach\u00f3d grupa, trzecia pod wzgl\u0119dem wielko\u015bci, le\u017cy na Wielkiej Nizinie W\u0119gierskiej, w centralnej Kotlinie Karpackiej, r\u00f3wninie trawiastej po\u0142o\u017conej g\u0142\u00f3wnie na p\u00f3\u0142noc i wsch\u00f3d od Dunaju, g\u0142\u00f3wnie na wsch\u00f3d od rzeki Cisy. Zajmuje 50 000 km\u00a0<sup>2<\/sup>\u00a0na W\u0119grzech, ale si\u0119ga r\u00f3wnie\u017c s\u0105siednich wsp\u00f3\u0142czesnych kraj\u00f3w, np. Chorwacji, Serbii i Rumunii, a regiony Banatu i Siedmiogrodu stanowi\u0105 jej cz\u0119\u015b\u0107. Rdzeniem tych nizin jest w\u0119gierska Puszta (\u201er\u00f3wnina\u201d), a kurhany i groby Jamny s\u0105 rozsiane po ca\u0142ej jej powierzchni, przy czym najwi\u0119ksze skupisko znajduje si\u0119 na terenach stepowych s\u0105siaduj\u0105cych z rzek\u0105 Cis\u0105. Pierwotnie na W\u0119grzech by\u0142o oko\u0142o 40 000 kurhan\u00f3w, ale nowsze szacunki sugeruj\u0105, \u017ce dzisiaj pozosta\u0142o ich mniej ni\u017c 2000.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone  wp-image-3169\" src=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/hungary-mounds-1-300x189.png\" alt=\"\" width=\"796\" height=\"501\" srcset=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/hungary-mounds-1-300x189.png 300w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/hungary-mounds-1.png 750w\" sizes=\"auto, (max-width: 796px) 100vw, 796px\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-size: 14px; font-family: georgia, palatino, serif; color: #0000ff;\">Rozmieszczenie kurhan\u00f3w na ziemiach w\u0119gierskich.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Na podstawie mapy rozmieszczenia kurhan\u00f3w, poch\u00f3wki s\u0105 najg\u0119stsze tam, Tam, gdzie pojawiaj\u0105 si\u0119 w tym samym czasie, kurhan jest zawsze po\u0142o\u017cony na szczycie osady, co wskazuje, \u017ce reprezentowali nieco wy\u017csz\u0105 w\u0142adz\u0119 spo\u0142eczn\u0105 i system wierze\u0144. Poza poch\u00f3wkami, nie s\u0105 znane \u017cadne osady Jamna na W\u0119grzech, wi\u0119c nie wiadomo, czy by\u0142y po\u0142o\u017cone blisko kurhan\u00f3w, czy gdzie\u015b indziej.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Wi\u0119kszo\u015b\u0107 kurhan\u00f3w znajduje si\u0119 na r\u00f3wninach, a mniejsza ich cz\u0119\u015b\u0107 pojawia si\u0119 na s\u0105siednich wzg\u00f3rzach i g\u00f3rach, podczas gdy w niekorzystnych obszarach wydm kurhany s\u0105 praktycznie nieobecne. Najwi\u0119ksze zag\u0119szczenie kopc\u00f3w wyst\u0119puje na r\u00f3wninach aluwialnych i lessowych, bogatych w czynne i opuszczone koryta rzek, zwykle na naturalnych wa\u0142ach przeciwpowodziowych, czasami skoncentrowanych wzd\u0142u\u017c strumieni, tworz\u0105cych ma\u0142e lub du\u017ce skupiska.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">W przeciwie\u0144stwie do swoich rodak\u00f3w z okolic Dolnego Dunaju i Mo\u0142dawii, osadnicy z Kotliny Karpackiej stosowali maty trzcinowe, tekstylia, sk\u00f3r\u0119, a nawet futra na \u015bciany i pod\u0142ogi do\u0142\u00f3w, a te zosta\u0142y udokumentowane poza do\u0142em grobowym. Te kolorowe dekoracje \u2013 pomimo s\u0142abo wyposa\u017conych grob\u00f3w i og\u00f3lnego braku towarzysz\u0105cych im dar\u00f3w grobowych \u2013 musia\u0142y odgrywa\u0107 odr\u0119bn\u0105 rol\u0119 w spo\u0142ecze\u0144stwie Jamny, podobnie jak znaczenie kombinacji kolor\u00f3w i wzor\u00f3w jako znak\u00f3w symbolicznych opartych na skojarzeniach. Komory grobowe przygotowane w ten spos\u00f3b by\u0142y przykryte drewnianymi belkami, deskami lub balami, co przypomina nieliczne przypadki w Bu\u0142garii i Rumunii, w kt\u00f3rych du\u017ce kamienne p\u0142yty przykrywa\u0142y d\u00f3\u0142 grobowy. Wszystko to jest zgodne ze znaczeniem domu, podobnie jak dodatkowe drewniane s\u0142upy, kamienne ramy i kominki lub paleniska.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\"><strong>Pakiet Jamna<\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Tak zwany \u201epakiet Jamna\u201d obejmuje jedena\u015bcie komponent\u00f3w wsp\u00f3lnych dla pocz\u0105tkowych migrant\u00f3w zachodnich.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">A) Sfera spo\u0142eczna:<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">1. Najwa\u017cniejszy i najbardziej widoczny jest okr\u0105g\u0142y kurhan jako spersonalizowany pomnik. Emblematyczne znaki symboliczne oparte na skojarzeniach, wykorzystuj\u0105ce wzory i kolorowe dekoracje, cz\u0119sto \u0142\u0105cz\u0105ce dwa lub wi\u0119cej r\u00f3\u017cnych kolor\u00f3w, opr\u00f3cz mat trzcinowych, tekstyli\u00f3w, sk\u00f3ry, a nawet futer na \u015bciany i pod\u0142ogi do\u0142u, nawet poza grobem, a tak\u017ce ewentualnie filcu i dywan\u00f3w. Komory grobowe s\u0105 nast\u0119pnie przykryte drewnianymi belkami, deskami lub k\u0142odami.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">2. <\/span><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Pojedynczy poch\u00f3wek w typowej pozycji le\u017c\u0105cej na plecach z ugi\u0119tymi nogami, zwykle wyprostowany, cz\u0119sto pokryty czerwon\u0105 ochr\u0105, w g\u0142\u0119bokim prostok\u0105tnym dole. Najcz\u0119stsza orientacja do\u0142\u00f3w i szkielet\u00f3w to wsch\u00f3d\u2013zach\u00f3d, z g\u0142owami na zachodzie, ale po\u015bwiadczone s\u0105 r\u00f3wnie\u017c inne kierunki<\/span>.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone wp-image-2822\" src=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Jamna-kurchan-300x169.jpg\" alt=\"\" width=\"788\" height=\"444\" srcset=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Jamna-kurchan-300x169.jpg 300w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Jamna-kurchan-1024x577.jpg 1024w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Jamna-kurchan-768x433.jpg 768w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Jamna-kurchan-1536x865.jpg 1536w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Jamna-kurchan-2048x1153.jpg 2048w\" sizes=\"auto, (max-width: 788px) 100vw, 788px\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #0000ff; font-size: 10pt;\">Kurhan z okresu Jamnej.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">3. Pozycja spo\u0142eczna i p\u0142e\u0107 s\u0105 systematycznie oznaczane. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 poch\u00f3wk\u00f3w to doro\u015bli m\u0119\u017cczy\u017ani, a ich odsetek jest wy\u017cszy w grobach pierwotnych (wi\u0119c prawdopodobnie spo\u0142ecze\u0144stwo jest bardzo <em>m\u0119skie<\/em>). Drewniany w\u00f3z oznacza wy\u017csz\u0105 pozycj\u0119 spo\u0142eczn\u0105 w p\u00f3\u0142nocnym obszarze Pontyjskim; jednak typowe dla migrant\u00f3w z zachodniej Jamny s\u0105 s\u0142abo wyposa\u017cone groby i og\u00f3lny brak towarzysz\u0105cych im dar\u00f3w grobowych (przy ca\u0142kowitym braku broni i narz\u0119dzi). Wyraz spo\u0142eczny w zachodniej Jamnie nie objawia si\u0119 zatem w dobrach grobowych, ale po pierwsze w pracy i wsp\u00f3lnym wysi\u0142ku wzniesienia kopca, a po drugie w wysi\u0142kach na rzecz stworzenia komory grobowej, nowego domu zmar\u0142ych.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">4. Utworzenie specjalnego statusu dla rzemie\u015blnik\u00f3w (zw\u0142aszcza metalurg\u00f3w &#8211; kowali), szczeg\u00f3lnie rozpowszechnionego w p\u00f3\u0142nocnym regionie pontyjskim i w\u015br\u00f3d zachodnich imigrant\u00f3w. Po raz pierwszy metalurdzy uzyskali okre\u015blony status spo\u0142eczny. Rozw\u00f3j rzemios\u0142a w tym szerokie rozpowszechnienie nowych metod metalurgii miedzi i br\u0105zu arsenowego.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">5. Gromadzenie przedmiot\u00f3w metalowych zaczyna si\u0119 od nowa w kulturach stepowych, wraz ze zbiorami siekier z otworami szybowymi. Ponadto osadzanie bry\u0142 ochry w grobach i mniej wt\u00f3rnych poch\u00f3wk\u00f3w wykutych w istniej\u0105cych kurhanach jest typowe dla kotliny karpackiej.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone wp-image-2820\" src=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Jamna-artefakty-metalowe-300x262.jpg\" alt=\"\" width=\"635\" height=\"555\" srcset=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Jamna-artefakty-metalowe-300x262.jpg 300w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Jamna-artefakty-metalowe-1024x895.jpg 1024w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Jamna-artefakty-metalowe-768x671.jpg 768w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Jamna-artefakty-metalowe-1536x1343.jpg 1536w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Jamna-artefakty-metalowe-2048x1791.jpg 2048w\" sizes=\"auto, (max-width: 635px) 100vw, 635px\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #0000ff; font-size: 10pt;\">Artefakty metalowe kultury jamowej.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">B) Sfera technologiczna:<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">\u00a01. Ponowne o\u017cywienie metalurgii z\u0142ota i miedzi po d\u0142ugim okresie upadku po 3500 r. p.n.e., ale z inn\u0105 technologi\u0105 wytopu, obr\u00f3bki i odlewania w dwucz\u0119\u015bciowych formach kamiennych, czyli\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u201emetalurgi\u0105 kaukask\u0105\u201d.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">2. Nowe wzory broni z miedzi: top\u00f3r o jednosiecznym trzonku i otworze oraz sztylet metalowy z trzpieniem.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">C) Sfera ekonomiczna:<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">1. Udomowiony ko\u0144 odgrywa wa\u017cn\u0105 rol\u0119 w dedykowanej gospodarce pasterskiej, kt\u00f3ra hoduje stada byd\u0142a, a by\u0107 mo\u017ce tak\u017ce stada owiec dla we\u0142ny. Udomowione konie s\u0105 udokumentowane ko\u015bcianych cz\u0119\u015bci policzkowych, zar\u00f3wno jako zwierz\u0119ta transportowe, jak i poci\u0105gowe.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">2. Drewniane wozy umieszczane w grobach jako znaczniki spo\u0142eczne.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">3. Zwyczaj u\u017cywania prostych z\u0142otych lub srebrnych pier\u015bcieni do w\u0142os\u00f3w, zdobionych dysk\u00f3w z ko\u015bci, kt\u00f3rych dystrybucja obejmuje wszystkie regiony zachodniej Jamny. Powszechnymi ozdobami s\u0105 r\u00f3wnie\u017c naszyjniki i \u0142a\u0144cuchy z koralik\u00f3w lub perforowanych z\u0119b\u00f3w.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">4. Powszechne stosowanie zdobienia sznurkowego na wyrobach ceramicznych; popularne misy ze skrzy\u017cowanymi n\u00f3\u017ckami s\u0105 wzorami ze wschodnich step\u00f3w pontyjskich.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Interakcja z poprzednimi kulturami z po\u0142udniowo-wschodniej Europy mog\u0142a zosta\u0107 rozwi\u0105zana na r\u00f3\u017cne sposoby, albo poprzez brutaln\u0105 konfrontacj\u0119, pokojow\u0105 interakcj\u0119, albo neutraln\u0105 ignorancj\u0119 siebie nawzajem. Poniewa\u017c osadnicy z Jamny zaj\u0119li siedlisko stepowe, wi\u0119kszo\u015b\u0107 wa\u017cnych gospodarczo terytori\u00f3w s\u0105siednich kultur zosta\u0142aby oszcz\u0119dzona, przynajmniej pocz\u0105tkowo, wywo\u0142uj\u0105c g\u0142\u00f3wnie interakcj\u0119 kulturow\u0105. Jednak spo\u0142eczno\u015bci pochodz\u0105ce z ma\u0142ych grup, kt\u00f3re osiedli\u0142y si\u0119 w regionie, mog\u0142y wej\u015b\u0107 w bezpo\u015bredni kontakt, kt\u00f3ry zosta\u0142by rozwi\u0105zany albo gwa\u0142townie, albo by\u0107 mo\u017ce poprzez szybk\u0105 asymilacj\u0119 ze wzgl\u0119du na podobne zaplecze ekonomiczne\/spo\u0142eczne i por\u00f3wnywalny styl \u017cycia.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Przemoc i najazdy musia\u0142y by\u0107 obecne w s\u0105siednich kulturach, a by\u0107 mo\u017ce budowa \u0142a\u0144cucha fort\u00f3w obronnych na wzg\u00f3rzach wzd\u0142u\u017c po\u0142udniowego brzegu Dunaju przez kultur\u0119 Vu\u010dedol wskazuje na takie kontakty, chocia\u017c nie jest to jedyna mo\u017cliwa interpretacja. W szerszej skali ekspansja kultury Jamna rozpoczyna prawdziwy horyzont transformacji i zmiany kulturowej w wielu regionach europejskich.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Wi\u0119kszo\u015b\u0107 poch\u00f3wk\u00f3w w Jamnie na zach\u00f3d od Morza Czarnego ma datowanie radiow\u0119glowe ok. 2880\u20132580 p.n.e. Tylko niewielka cz\u0119\u015b\u0107 stanowisk w Dolnym Dunaju wykazuje p\u00f3\u017aniejsze daty, z rozcie\u0144czeniem szerszego zjawiska grob\u00f3w jamowych. Ten trzeci etap grob\u00f3w jamowych pokazuje ponowne pojawienie si\u0119 os\u00f3b pochowanych w pozycji skurczonej na bok lub wyd\u0142u\u017conej jako wt\u00f3rne poch\u00f3wki w kurhanach, by\u0107 mo\u017ce pod wp\u0142ywem kultury grob\u00f3w katakumbowych lub dalej na wsch\u00f3d, lub lokalnie w Dolnym Dunaju.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Oko\u0142o 2500 r. p.n.e. Jamna jest ju\u017c w stanie upadku i stopniowo przekszta\u0142ca si\u0119 wsz\u0119dzie ok. 2600\u20132400 w kultur\u0119 grob\u00f3w katakumbowych, trac\u0105c jednocze\u015bnie kontrol\u0119 nad osadami w zachodniej cz\u0119\u015bci pontyjskiej i wycofuj\u0105c si\u0119 w ten spos\u00f3b do swojej p\u00f3\u0142nocnej strefy rdzenia pontyjskiego. Hipoteza zak\u0142ada, \u017ce zmniejszenie opad\u00f3w zimowych i wzrost opad\u00f3w w ciep\u0142ej porze roku mog\u0142y spowodowa\u0107 wzrost produktywno\u015bci fitocenoz zapewniaj\u0105cych bardziej sprzyjaj\u0105ce warunki dla wczesnych hodowc\u00f3w byd\u0142a, wyja\u015bniaj\u0105c rozkwit kultury katakumbowej na stepach pustynnych.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Kultura katakumbowa (ok. 2500\u20131950 p.n.e.) koncentruje si\u0119 na stepach Dniepru, Azowa, Donu i Morza Kaspijskiego, rozpoczynaj\u0105c si\u0119 w ten spos\u00f3b w okresie pojawienia si\u0119 europejskiej wczesnej epoki br\u0105zu, oznaczaj\u0105c przesuni\u0119cie \u015brodka ci\u0119\u017cko\u015bci z nizin \u015brodkowo-wschodniej Europy (z osadnikami zachodniej Jamny) do Europy Zachodniej (z mieszka\u0144cami kultury puchar\u00f3w dzwonowatych) i na Morze Egejskie. Problemy metodologiczne utrudniaj\u0105 odr\u00f3\u017cnienie p\u00f3\u017anej Jamny od poch\u00f3wk\u00f3w katakumbowych w obszarach Prutu, Karpat i Dunaju a\u017c po Nizin\u0119 Wschodniotrack\u0105, ale wydaje si\u0119 ustalone, \u017ce kultura by\u0142a skoncentrowana na p\u00f3\u0142nocno-zachodnich stepach pontyjskich, z rzadszymi i intensywniejszymi infiltracjami na Dunaju ni\u017c poprzednia kultura Jamna<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Najwcze\u015bniejsze znaleziska pojawi\u0142y si\u0119 na obszarze mi\u0119dzy Donem, Wo\u0142g\u0105 i podn\u00f3\u017cami Kaukazu w p\u00f3\u017anym etapie Jamny, co jest zgodne z rytua\u0142em pogrzebowym, kt\u00f3ry wyr\u00f3\u017cnia\u0142 p\u00f3\u0142nocnopontyjsk\u0105 i kuba\u0144sk\u0105 tradycj\u0119 poch\u00f3wk\u00f3w wozowych, reprezentuj\u0105cych cz\u0142onk\u00f3w elity spo\u0142ecznej. Standardowe poch\u00f3wki to kompleksy grob\u00f3w katakumbowych\u00a0\u2014\u00a0kurhany z szybem wej\u015bciowym i niszami grobowymi w \u015bcianach bocznych\u00a0\u2014\u00a0ze zmar\u0142ymi chowanymi zar\u00f3wno w pozycji kucznej, jak i le\u017c\u0105cej. Sucho\u015b\u0107 poprzedniego okresu trwa nadal, podobnie jak sezonowe obozy z namiotowymi schronieniami w stepie, wspieraj\u0105ce gospodark\u0119 hodowlan\u0105 byd\u0142a. Cz\u0119\u015b\u0107 populacji prawdopodobnie pozosta\u0142a w sta\u0142ych osadach rzecznych, zajmuj\u0105c si\u0119 rolnictwem i hodowl\u0105 w do\u0142ach, a tak\u017ce z rozproszonymi, z\u0142o\u017conymi fortyfikacjami i budynkami.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Pierwsze dwuko\u0142owe pojazdy pojawiaj\u0105 si\u0119 w regionie Morza Czarnego w Tiagunowej Mogile i Bolszoj Ipatovskyi Kurhan. Oba wozy s\u0105 ma\u0142e (\u015brednica do 60 cm), jednocz\u0119\u015bciowe ko\u0142a tarczowe z integraln\u0105 naw\u0105 obracaj\u0105c\u0105 si\u0119 niezale\u017cnie na osi, i dlatego mo\u017cna je postrzega\u0107 jako prekursor\u00f3w prawdziwego rydwanu, podobnego do pojazd\u00f3w znanych w tym czasie na Bliskim Wschodzie.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Grupy Zachodniej Jamny i Dunaju prawdopodobnie pos\u0142ugiwa\u0142y si\u0119 j\u0119zykiem przodk\u00f3w zar\u00f3wno p\u00f3\u0142nocno-zachodnich j\u0119zyk\u00f3w indoeuropejskich, jak i j\u0119zyk\u00f3w paleoba\u0142ka\u0144skich. Podczas gdy istnieje niewiele danych na temat haplogrup chromosomu Y, na podstawie p\u00f3\u017aniejszych pr\u00f3bek europejskich jest bardzo prawdopodobne, \u017ce na tych terytoriach znajdowa\u0142y si\u0119 podklady R1b-P312\u00a0 kt\u00f3rych linie rodowe rozprzestrzeniaj\u0105 si\u0119 wieki p\u00f3\u017aniej wraz z kultur\u0105 puchar\u00f3w dzwonowych i prawdopodobnie stanowili wi\u0119kszo\u015b\u0107 w\u015br\u00f3d pre-p\u00f3\u0142nocno-zachodnich indoeuropejskich m\u00f3wc\u00f3w.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\"><em><\/div><div class='rmwp-toggle-end'><\/div><\/em><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 14pt;\">KULTURA PUCHAR\u00d3W DZWONOWATYCH (2800 &#8211; 2300 l. p.n.e.)<\/span><\/strong><span style=\"background-color: #e9ebec; color: #222222; font-family: georgia, palatino, serif; font-size: 16px;\"><span class=\"ellipsis\" id=\"ellipsis-490296504\">...<\/span><span class=\"rmwp-button-wrap\" id=\"rmwp-button-wrap-490296504\" style=\"display: none;\"><button name=\"read more\" type=\"button\" onclick=\"rmwpButtonAction( '490296504', 'Czytaj wi\u0119cej', 'Read Less' )\">Czytaj wi\u0119cej<\/button><\/span><div class=\"rmwp-toggle \" id=\"rmwp-toggle-490296504\" style=\"display: none\"><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Fenomen puchar\u00f3w dzwonowatych jest definiowany przez grupy, kt\u00f3re wykazuj\u0105 wsp\u00f3ln\u0105 wiedz\u0119 w zakresie technologii, szczeg\u00f3lnie w odniesieniu do ceramiki, metalurgii miedzi i krzemienia. Nie mo\u017cna zrekonstruowa\u0107 \u017cadnej pojedynczej zunifikowanej sieci przekazywania wiedzy, tylko sieci lokalne lub regionalne.\u00a0<\/span><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Pomimo tego, ponadlokaln\u0105 jednorodno\u015b\u0107 mo\u017cna zaobserwowa\u0107 w ca\u0142ej Europie od ok. 2500 p.n.e. \u201ew podobnych rytua\u0142ach pogrzebowych, w sposobie interakcji z terytorium, w sposobie przedstawiania ikonografii i dekorowania ceramiki oraz w sposobie przedstawiania r\u00f3\u017cnic spo\u0142ecznych. Fenomen puchar\u00f3w dzwonowatych ujednolici\u0142 zatem poprzednie regionalne sieci Europy Zachodniej z identycznymi kodami spo\u0142ecznymi. Wraz z pojawieniem si\u0119 datowania radiow\u0119glowego, kompilacja datowania ceramiki kultury puchar\u00f3w dzwonowatych wykaza\u0142a, \u017ce najbardziej prawdopodobnym pochodzeniem stylu ceramicznego by\u0142a Iberia, wskazuj\u0105c na wysokiej jako\u015bci, wysokie puchary tzw. stylu morskiego. Dopiero p\u00f3\u017aniej te daty i migracje kultury puchar\u00f3w dzwonowatych zosta\u0142y zintegrowane razem we wsp\u00f3lnym paradygmacie, gdy zauwa\u017cono, \u017ce ekspansja puchar\u00f3w o ni\u017cszych profilach i bardziej z\u0142o\u017conej dekoracji, z puchar\u00f3w grupy wschodniej kultury puchar\u00f3w dzwonowatych, zosta\u0142a zast\u0105piona w obszarze Dunaju przez proste dzbany, kubki i talerze. Te naczynia zdominowa\u0142y p\u00f3\u017aniejszy rozw\u00f3j kultury.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Migracja mobilnych migrant\u00f3w z Jamny na r\u00f3wniny dolnego Dunaju i centralnej kotliny karpackiej jest odnotowywana w ma\u0142ych i du\u017cych grupach na Ba\u0142kanach, tworz\u0105c pasterskie spo\u0142ecze\u0144stwa jako prekursor\u00f3w \u201epakietu Jamny\u201d, z udomowionymi ko\u0144mi, wozami ci\u0105gni\u0119tymi przez wo\u0142y oraz stadami byd\u0142a i owiec, i zauwa\u017cona a\u017c do po\u0142udniowych i \u015brodkowych Niemiec. Tak zwany \u201eproto-pakiet pucharu dzwonowatego\u201d sk\u0142ada si\u0119 z podstawowych wczesnych element\u00f3w\u00a0\u2014\u00a0takich jak puchar morski, miedziane no\u017ce i szyd\u0142a, zaawansowane umiej\u0119tno\u015bci \u0142ucznicze i poleganie na \u0142uku i strza\u0142ach oraz zdobione tkaniny, by\u0107 mo\u017ce r\u00f3wnie\u017c guziki z perforacj\u0105 w kszta\u0142cie litery V\u00a0\u2014\u00a0ale brakuje mu \u0142ukowatych wisiork\u00f3w z k\u0142\u00f3w dzik\u00f3w, kamiennych ochraniaczy na nadgarstki i rodzaju sztyletu z trzpieniem, kt\u00f3ry p\u00f3\u017aniej zosta\u0142 uto\u017csamiony z klasycznym pakietem pucharu dzwonowatego.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Ten proto-pakiet kultury puchar\u00f3w dzwonowatych powstaje w tym samym czasie ok. 2900\u20132800 p.n.e. w estuarium rzeki Tag z du\u017c\u0105 koncentracj\u0105 monotonnie zdobionych wczesnych puchar\u00f3w dzwonowatych, zwi\u0105zanych z now\u0105 kultur\u0105 du\u017cych ufortyfikowanych osad, megalitycznych grobowc\u00f3w i zbiorowych poch\u00f3wk\u00f3w. Ten modny pomys\u0142 na puchary dzwonowate przekszta\u0142ci\u0142 si\u0119 w klasyczny \u201epakiet puchar\u00f3w dzwonowatych\u201d podczas ekspansji na wsch\u00f3d, docieraj\u0105c do Rodanu i Bretanii 2600r. \u00a0p.n.e., a nast\u0119pnie do Europy \u015arodkowej\u00a0 i grupy Csepel w Kotlinie Karpackiej oko\u0142o 2500 roku p.n.e.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Przekszta\u0142cony, klasyczny pakiet kultury puchar\u00f3w dzwonowatych obejmuje:<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">1. Sieci kultury puchar\u00f3w dzwonowatych na skal\u0119 mi\u0119dzynarodow\u0105, system w\u0142adzy oparty na wiedzy z odleg\u0142ych miejsc (znaczenie rzemie\u015blnik\u00f3w w tych sieciach). Jest to zwi\u0105zane z wprowadzeniem znormalizowanych i bogatych w kolory tekstyli\u00f3w oraz wyrafinowanych naczy\u0144 do picia (kielich dzwonowaty) u\u017cywanych do dzielenia si\u0119 napojami alkoholowymi.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">2. Stworzenie spo\u0142ecznie inkluzywnego systemu wierze\u0144.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">3. \u015awiadomo\u015b\u0107 wojownika, wyb\u00f3r \u0142uku i strza\u0142y jako przedmiotu statusu dla m\u0119\u017cczyzn. Pocz\u0105tkowo makro-wioski by\u0142y projektowane do obrony przez wielu \u0142ucznik\u00f3w. Wyb\u00f3r \u0142ucznictwa wraz z rozszerzeniem pakietu tworzy celowy kontrast do wcze\u015bniejszych styl\u00f3w walki, w kt\u00f3rych do walki wr\u0119cz u\u017cywano topor\u00f3w i sztylet\u00f3w z trzonkami. \u0141ucznictwo pozwala wojownikowi walczy\u0107 na odleg\u0142o\u015b\u0107, nawet z konia, i mo\u017ce by\u0107 ukryte, co wydaje si\u0119 sprzeczne z kodeksem honorowym opartym na walce indywidualnej, w kt\u00f3rej rywale staj\u0105 naprzeciw siebie w zasi\u0119gu r\u0119ki.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Konkretny \u017ce\u0144ski odpowiednik m\u0119skiego wojownika, widoczny za \u017cycia na stelach\u00a0 i po \u015bmierci w \u017ce\u0144skich grobach Puchar\u00f3w Dzwonowatych<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Specyficzny wyraz religijny zwi\u0105zany z kultem s\u0142o\u0144ca, rozpowszechniony w ca\u0142ej Europie w IV tysi\u0105cleciu p.n.e. Stela z Syjonu przedstawia wschodz\u0105ce s\u0142o\u0144ce, a grupy wschodnie kultury puchar\u00f3w dzwonowatych umieszczaj\u0105 zmar\u0142ych tak, aby m\u0119\u017cczy\u017ani i kobiety patrzyli na wsch\u00f3d w stron\u0119 wschodu s\u0142o\u0144ca, co kontynuuje zachodnioeuropejski kult s\u0142o\u0144ca.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Wszystkie te elementy by\u0142y cz\u0119\u015bci\u0105 \u201eTransformacji Europy\u201d ok. 2900\u20132700, ale pakiet kultury puchar\u00f3w dzwonowatych po\u0142\u0105czy\u0142 je w jeden wizualny przekaz w\u0142adzy, wiedzy, heraldycznych przedmiot\u00f3w i statusu, wzmocniony elementem religijnym. Zachodnia i \u015brodkowoeuropejska kultura puchar\u00f3w dzwonowatych \u00a0nie wykazywa\u0142y jedno\u015bci, a\u017c do ekspansji grupy wschodniej kultura puchar\u00f3w dzwonowatych.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Na przyk\u0142ad \u0142uk kompozytowy (p\u00f3\u0142-odgi\u0119ty), kt\u00f3ry wymaga\u0142 specjalistycznego rzemios\u0142a, rozprzestrzeni\u0142 si\u0119 na ca\u0142\u0105 Europ\u0119 wraz z rozpowszechnieniem si\u0119 puchar\u00f3w dzwonowatych wschodnich po 2500 r. p.n.e., ale jego rozw\u00f3j (od oryginalnego modelu iberyjskiego) musia\u0142 mie\u0107 miejsce podczas przej\u015bcia puchar\u00f3w jamne\u0144skich do puchar\u00f3w dzwonowatych, s\u0105dz\u0105c po jego przedstawieniu na antropomorficznej steli z kurhanu jamnego w Nataliwce ok. 2700\u20132500 r. p.n.e. i jego p\u00f3\u017aniejszym rozpowszechnieniu na stepach euroazjatyckich. Typowy \u0142uk proto-pucharowaty, przedstawiony na stelach i wisiorkach w kszta\u0142cie \u0142uku, by\u0142 prostym \u0142ukiem d\u0142ugim. Podw\u00f3jnie zakrzywione \u0142uki kompozytowe o niewielkich rozmiarach by\u0142y bardziej praktyczne i zwrotne, idealne do u\u017cycia z konia, co by\u0142o technik\u0105 walki prawdopodobnie obecn\u0105 w tym czasie w Europie Wschodniej.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone wp-image-2841\" src=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Dzwony-lucznik-300x225.jpg\" alt=\"\" width=\"597\" height=\"448\" srcset=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Dzwony-lucznik-300x225.jpg 300w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Dzwony-lucznik-1024x767.jpg 1024w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Dzwony-lucznik-768x575.jpg 768w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Dzwony-lucznik-1536x1150.jpg 1536w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Dzwony-lucznik.jpg 1792w\" sizes=\"auto, (max-width: 597px) 100vw, 597px\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #0000ff; font-size: 10pt;\">Konny \u0142ucznik.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Zjawisko to przyspieszy\u0142o dramatycznie oko\u0142o 2500 p.n.e. Puchary Dzwonowate rozprzestrzeni\u0142y si\u0119 eksplozywnie. Sta\u0142o si\u0119 to zatem zjawiskiem paneuropejskim, obejmuj\u0105cym odleg\u0142e regiony wzd\u0142u\u017c wybrze\u017cy Atlantyku i Morza \u015ar\u00f3dziemnego oraz g\u0142\u00f3wne systemy rzeczne, takie jak Dunaj, Ren i Rodan, oraz ich dop\u0142ywy. Odr\u0119bne tradycje regionalne zosta\u0142y w\u0142\u0105czone do r\u00f3\u017cnych rozszerzaj\u0105cych si\u0119 pr\u0105d\u00f3w i ostatecznie mo\u017cna by\u0142o rozr\u00f3\u017cni\u0107 cztery du\u017ce jednostki geograficzne: domen\u0119 \u015brodkowoeuropejsk\u0105 lub\u00a0Grup\u0119 Wschodni\u0105\u00a0, domen\u0119 atlantyck\u0105, domen\u0119 \u015br\u00f3dziemnomorsk\u0105 i domen\u0119 p\u00f3\u0142nocno-zachodnioeuropejsk\u0105 obejmuj\u0105c\u0105 Niziny P\u00f3\u0142nocnoeuropejskie i Skandynawi\u0119.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">W przypadku emblematycznie zdobionego pucharu dzwonowego, idealne wsp\u00f3lne naczynie do picia mia\u0142o \u015brednio wystarczaj\u0105c\u0105 zawarto\u015b\u0107, aby kilka os\u00f3b mog\u0142o z niego wypi\u0107 specjalny nap\u00f3j, a jego forma zmusza\u0142a do u\u017cywania obu r\u0105k do picia, a nast\u0119pnie do ponownego podania go obur\u0105cz, w spos\u00f3b niemal rytualny, s\u0105siadowi. Jednak dwa elementy wydaj\u0105 si\u0119 by\u0107 bardziej interesuj\u0105cymi innowacjami dla przybysz\u00f3w z dowolnego kr\u0119gu kulturowego: pomys\u0142 sztyletu oraz pomys\u0142 \u0142ucznictwa, zmaterializowany w grotach strza\u0142 i ochraniaczach na nadgarstki.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\"><strong>Grupa wschodnia kielich\u00f3w dzwonowatych.<\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Migracje kultury puchar\u00f3w dzwonowatych w ca\u0142ej Europie od dawna s\u0105 zwi\u0105zane z ekspansj\u0105 migrant\u00f3w Jamna w Europie \u015brodkowej i zachodniej przez Kotlin\u0119 Karpack\u0105. Konkretne odpowiedniki znaleziono w obrz\u0119dach pogrzebowych, uzbrojeniu, strojach, ozdobach, technologii w og\u00f3le, a tak\u017ce w spo\u0142ecze\u0144stwie hierarchicznym, obrz\u0119dach pogrzebowych, wierze w \u017cycie po \u015bmierci i w og\u00f3lnej symbolice.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone wp-image-2840\" src=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Dzwony-kurchan-300x192.jpg\" alt=\"\" width=\"597\" height=\"382\" srcset=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Dzwony-kurchan-300x192.jpg 300w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Dzwony-kurchan-1024x657.jpg 1024w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Dzwony-kurchan-768x492.jpg 768w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Dzwony-kurchan-1536x985.jpg 1536w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Dzwony-kurchan-2048x1313.jpg 2048w\" sizes=\"auto, (max-width: 597px) 100vw, 597px\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #0000ff; font-size: 10pt;\">Kurhan na W\u0119grzech.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Przez G\u00f3rny Dunaj, na zach\u00f3d od g\u0142\u00f3wnych region\u00f3w osadniczych na Nizinie W\u0119gierskiej, migranci z Jamny rozprzestrzenili si\u0119 do po\u0142udniowych Niemiec\u00a0\u2014\u00a0pod\u0105\u017caj\u0105c szlakami wcze\u015bniej wytyczonymi przez zachodnich osadnik\u00f3w Jamny i grupy awangardowe\u2014\u00a0gdzie zdobione style kubk\u00f3w, domowe typy garnk\u00f3w i typy sztylet\u00f3w grobowych ze \u015brodkowego Dunaju zosta\u0142y przyj\u0119te oko\u0142o 2500 p.n.e.. Jednocze\u015bnie z t\u0105 migracj\u0105 odnotowano ewolucj\u0119 w klasycznej kulturze puchar\u00f3w dzwonowatych poszerzonej o grup\u0119 wschodni\u0105:<\/span><\/p>\n<ul style=\"list-style-type: circle;\">\n<li style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">struktury spo\u0142eczne oparte na rodzinie, oparte na samowystarczalnych gospodarstwach rolnych;<\/span><\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">post\u0119puj\u0105ca specjalizacja w hodowli zwierz\u0105t i uprawie ro\u015blin mniej wymagaj\u0105cych gatunk\u00f3w;<\/span><\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">poch\u00f3wki w rodzinach, o czym \u015bwiadcz\u0105 groby \u201eza\u0142o\u017cycielskie\u201d;<\/span><\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">nie posiadali \u017cadnych pozycji obronnych, grod\u00f3w na wzg\u00f3rzach ani fortyfikacji, w przeciwie\u0144stwie do p\u00f3\u017aniejszych wodzostw epoki br\u0105zu, gdzie w\u0142adz\u0119 zdobywa\u0142y rodziny i pojedyncze osoby.<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Struktura ta umo\u017cliwia\u0142a mobilno\u015b\u0107 indywidualn\u0105 i spo\u0142eczn\u0105, zwi\u0119kszon\u0105 komunikacj\u0119 oraz wewn\u0119trzn\u0105 wymian\u0119 informacji, d\u00f3br, gen\u00f3w i warto\u015bci spo\u0142ecznych.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Znaleziska region\u00f3w na p\u00f3\u0142noc od Alp, od wsp\u00f3\u0142czesnej wschodniej Szwajcarii do zachodnich W\u0119gier, nale\u017c\u0105 do wschodnioeuropejskiej (lub \u015brodkowoeuropejskiej) grupy kultury puchar\u00f3w dzwonowatych. Szczeg\u00f3lne terytoria tej grupy obejmuj\u0105 prowincje czesk\u0105 i morawsk\u0105, kt\u00f3re s\u0105 r\u00f3wnie\u017c \u017ar\u00f3d\u0142em p\u00f3\u0142nocnych grup \u015bl\u0105skich i ma\u0142opolskich, a tak\u017ce grupy Csepel na W\u0119grzech. Wsp\u00f3lne cechy rdzeniowej grupy wschodniej to:<\/span><\/p>\n<ul style=\"list-style-type: circle;\">\n<li style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">znaleziska takie jak kr\u0119py i misternie zdobiony puchar z Grupy Wschodniej, cz\u0119sto zdobiony metop\u0105; liczne dzbany, proste kubki i talerze wyst\u0119puj\u0105ce jako ceramika towarzysz\u0105ca; oraz mniejsze znaleziska, takie jak szerokie nak\u0142adki na nadgarstki z czterema otworami, zdobione wisiorki w kszta\u0142cie kokardy z cios\u00f3w dzika oraz perforowane guziki z ko\u015bci w kszta\u0142cie litery V.<\/span><\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">specyficzne spektrum ceramiki osadniczej, bardziej zr\u00f3\u017cnicowanej ni\u017c ceramika grobowa, wyra\u017anie odr\u00f3\u017cniaj\u0105cej si\u0119 od zachodnich kultur puchar\u00f3w dzwonowatych.<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<p style=\"text-align: center;\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone wp-image-2843\" src=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Dzwony-puchary-300x121.jpg\" alt=\"\" width=\"598\" height=\"241\" srcset=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Dzwony-puchary-300x121.jpg 300w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Dzwony-puchary-1024x414.jpg 1024w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Dzwony-puchary-768x311.jpg 768w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Dzwony-puchary-1536x621.jpg 1536w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Dzwony-puchary-2048x828.jpg 2048w\" sizes=\"auto, (max-width: 598px) 100vw, 598px\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #0000ff; font-size: 10pt;\">Puchary.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Jednorodny, intensywnie wypracowany zwyczaj poch\u00f3wku z wieloma grobami zorganizowanymi w nekropoliach licz\u0105cych do 150 grob\u00f3w, ograniczony pewnymi regu\u0142ami, co w rezultacie doprowadzi\u0142o do nietypowego i charakterystycznego bipolarnego poch\u00f3wku zr\u00f3\u017cnicowanego pod wzgl\u0119dem p\u0142ci, gdzie m\u0119\u017cczy\u017ani byli chowani g\u0142owami na p\u00f3\u0142noc, a kobiety g\u0142owami na po\u0142udnie:<\/span><\/p>\n<ul style=\"text-align: justify; list-style-type: circle;\">\n<li><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Rytua\u0142 uwzgl\u0119dniaj\u0105cy p\u0142e\u0107 zmar\u0142ego: m\u0119\u017cczyzn chowano na lewym boku, kobiety na prawym, a cia\u0142a obu p\u0142ci w pozycji embrionalnej.<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">G\u0142\u00f3wna orientacja grobu i zw\u0142ok przebiega w kierunku p\u00f3\u0142noc-po\u0142udnie.<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Martwy zwr\u00f3cony jest twarz\u0105 na wsch\u00f3d.<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Typ osiedla: nieinwazyjne, szkieletowe, d\u0142ugie domy w kszta\u0142cie \u0142odzi.).<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone wp-image-2839\" src=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Dzwony-dom-300x225.jpg\" alt=\"\" width=\"596\" height=\"447\" srcset=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Dzwony-dom-300x225.jpg 300w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Dzwony-dom-1024x769.jpg 1024w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Dzwony-dom-768x576.jpg 768w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Dzwony-dom-1536x1153.jpg 1536w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Dzwony-dom.jpg 1956w\" sizes=\"auto, (max-width: 596px) 100vw, 596px\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #0000ff; font-size: 10pt;\">Dom (W\u0119gry).<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Klasyczna kultura puchar\u00f3w dzwonowatych zwi\u0105zana z t\u0105 Grup\u0105 Wschodni\u0105 jest podzielona na fazy od pocz\u0105tkowego etapu ok. 2500 r. do wczesnej fali innowacji epoki br\u0105zu ok. 2200 r. p.n.e., kt\u00f3re stanowi\u0105 oko\u0142o 12-13 pokole\u0144, zak\u0142adaj\u0105c, \u017ce ka\u017cde pokolenie trwa\u0142o 20\u201325 lat. Podczas gdy grupy wschodnie wydaj\u0105 si\u0119 przechodzi\u0107 przez wszystkie fazy w spos\u00f3b ci\u0105g\u0142y, grupy zachodnie w po\u0142udniowych Niemczech maj\u0105 kr\u00f3tsze fazy pocz\u0105tkowe i p\u00f3\u017aniejsze, co wskazuje na dryf innowacji ze wschodu na zach\u00f3d w tym okresie.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Spo\u0142ecznie groby nie wykazuj\u0105 wy\u017cszego statusu na poziomie regionalnym lub ponadregionalnym. Poniewa\u017c przedmioty pogrzebowe odzwierciedla\u0142y ich zastosowanie w prawdziwym \u017cyciu, mo\u017cna sobie wyobrazi\u0107, \u017ce pogl\u0105dy na \u017cycie pozagrobowe by\u0142y zgodne ze \u015bwiatem rzeczywistych przedmiot\u00f3w i towarzysz\u0105cymi im kategoriami spo\u0142ecznymi. Cmentarze wykazuj\u0105 stosunkowo silne wi\u0119zi pokrewie\u0144stwa, sygnalizowane przez groby \u201eza\u0142o\u017cycieli\u201d, kt\u00f3re wskazuj\u0105 na te grupy jako jednostki rodzinne w szerokim sensie.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Dowody wskazuj\u0105 na organizacj\u0119 w odizolowanych spo\u0142eczno\u015bciach \u017cyznych teren\u00f3w w ciasno upakowanym gospodarstwie jako najmniejszej jednostce, sk\u0142adaj\u0105cej si\u0119 z pojedynczego domu mieszkalnego zamieszkanego przez jedn\u0105 jednostk\u0119 rodzinn\u0105 (z niewielk\u0105 liczb\u0105 mieszka\u0144c\u00f3w), by\u0107 mo\u017ce z dodatkowymi budynkami gospodarczymi. Te samowystarczalne jednostki spo\u0142eczne by\u0142y ekonomicznie wyspecjalizowane do pewnego stopnia. Gospodarstwa po\u0142o\u017cone blisko siebie, czasami po\u0142\u0105czone przez sprzyjaj\u0105ce krajobrazy, tworzy\u0142y prawdziwe osady. Jednak tam, gdzie krajobrazy nie by\u0142y sprzyjaj\u0105ce, nie znaleziono \u017cadnego centralnego miejsca, ani te\u017c grodzisk ani fortyfikacji \u017cadnego rodzaju, w\u0142a\u015bciwych dla p\u00f3\u017aniejszych grup epoki br\u0105zu.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Zalety tej nowej organizacji to:<\/span><\/p>\n<ul style=\"list-style-type: circle;\">\n<li style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">jednostki gospodarcze s\u0105 niezale\u017cne i tworz\u0105 oportunistyczne sojusze, elastycznie reaguj\u0105c na sytuacje kryzysowe i zagro\u017cenia zewn\u0119trzne.<\/span><\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">ludzie s\u0105 bardziej mobilni, co prawdopodobnie odzwierciedla dominuj\u0105c\u0105 strategi\u0119 pastersk\u0105, jak\u0105 jest hodowla byd\u0142a i sezonowe wypasanie, zar\u00f3wno indywidualnie, jak i zbiorowo, przy mniejszej liczbie sta\u0142ych osiedli.<\/span><\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">dowodzenie nad rozszerzonym systemem komunikacji, z wewn\u0119trzn\u0105 wymian\u0105 informacji, d\u00f3br, gen\u00f3w i warto\u015bci spo\u0142ecznych. Wydaje si\u0119, \u017ce zainwestowali wi\u0119cej w ruchome dobra, takie jak mied\u017a i byd\u0142o, ni\u017c w osady.<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">W\u015br\u00f3d d\u00f3br presti\u017cowych, kt\u00f3re wyr\u00f3\u017cnia\u0142y pochowanych ludzi w\u015br\u00f3d tych og\u00f3lnych egalitarnych zwyczaj\u00f3w, najpowszechniejsze s\u0105 miedziane sztylety z trzpieniem, ma\u0142e krzemienne sztylety, ochraniacze na nadgarstki, zdobione wisiorki do \u0142uk\u00f3w oraz krzemienne groty strza\u0142 w grobach m\u0119skich, a tak\u017ce miedziane szyd\u0142a i guziki z ko\u015bci z perforacj\u0105 w kszta\u0142cie litery V z grob\u00f3w kobiecych oraz przedmioty ze z\u0142ota i bursztynu, kt\u00f3re w grobach zar\u00f3wno m\u0119skich, jak i \u017ce\u0144skich:<\/span><\/p>\n<ul style=\"list-style-type: circle;\">\n<li style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">w por\u00f3wnaniu z grobami kultury ceramiki sznurowej, przedmioty ze z\u0142ota wydaj\u0105 si\u0119 by\u0107 znacznie bardziej liczne, chocia\u017c stanowi\u0105 niewielkie ilo\u015bci nawet w dobrze wyposa\u017conych grobach, co sugeruje ich pochodzenie jako rzadkich importowanych przedmiot\u00f3w. Ich obecno\u015b\u0107 trwa w kolejnych kulturach wczesnej epoki br\u0105zu.<\/span><\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">po raz pierwszy wyroby bursztynowe docieraj\u0105 do Europy Zachodniej, a to po\u0142\u0105czenie stanowi podstaw\u0119 p\u00f3\u017aniejszego \u201eszlaku bursztynowego\u201d w pe\u0142ni rozwini\u0119tej epoki br\u0105zu. Muszle w poch\u00f3wkach kobiet, zwi\u0105zane z ozdobami na szyj\u0119 wykonanymi z guzik\u00f3w z ko\u015bci z perforacj\u0105 w kszta\u0142cie litery V, \u0142\u0105cz\u0105 puchary dzwonowate z Morzem \u015ar\u00f3dziemnym, prawdopodobnie w\u0119druj\u0105c przez Alpy.<\/span><\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">sztylety krzemienne, kt\u00f3re rozprzestrzeni\u0142y si\u0119 wraz z Transformacj\u0105 Europy, sta\u0142y si\u0119 powszechne w Europie po ekspansji Jamny i wraz z pucharem dzwonowym zast\u0105pi\u0142y tradycyjne kamienne topory bojowe, kt\u00f3re dominowa\u0142y w poch\u00f3wkach w regionie przez tysi\u0105c lat. Miedziane sztylety, w wielu przypadkach miniatury, prawdopodobnie nale\u017cy rozumie\u0107 jako symboliczne artefakty, o randze podobnej do najcenniejszych przedmiot\u00f3w, artefakt\u00f3w ze z\u0142ota i bursztynu.<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Wszystkie te przedmioty grobowe mog\u0142y mie\u0107 szczeg\u00f3lne warto\u015bci symboliczne i magiczne, zwi\u0105zane z pozycj\u0105 spo\u0142eczn\u0105 ich w\u0142a\u015bcicieli i demonstruj\u0105ce dalekosi\u0119\u017cn\u0105 komunikacj\u0119, mi\u0119dzynarodowy system warto\u015bci i ponadregionaln\u0105 sie\u0107 handlow\u0105. Najwyra\u017aniej liczba artefakt\u00f3w i ich powi\u0105zanie \u00a0pokazuj\u0105 hierarchi\u0119 wa\u017cno\u015bci tych przedmiot\u00f3w.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone wp-image-2842\" src=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Dzwony-lunula-300x194.jpg\" alt=\"\" width=\"598\" height=\"387\" srcset=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Dzwony-lunula-300x194.jpg 300w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Dzwony-lunula-1024x663.jpg 1024w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Dzwony-lunula-768x498.jpg 768w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Dzwony-lunula-1536x995.jpg 1536w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Dzwony-lunula.jpg 2042w\" sizes=\"auto, (max-width: 598px) 100vw, 598px\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #0000ff; font-size: 10pt;\">Z\u0142ote: lunula i tarczki.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Podobnie jak ewolucja \u201edziurkowanych\u201d topor\u00f3w kultury ceramiki sznurowej jako topor\u00f3w bojowych w Europie \u015arodkowej, eksplozywny rozkwit grot\u00f3w strza\u0142 w Grupie Wschodniej dowodzi ich ewolucyjnej funkcji i ideologii, w przeciwie\u0144stwie do cz\u0119stych znalezisk, ale w niewielkich ilo\u015bciach i w megalitycznych tradycjach naddunajskich. Obraz \u0142uczniczy typowy dla \u201ezestawu \u0142ucznika\u201d i kompletny zestaw wyposa\u017cenia \u0142uczniczego, kt\u00f3ry pojawia si\u0119 w pewnych charakterystycznych \u201epoch\u00f3wkach \u0142ucznik\u00f3w\u201d (gdzie przypuszczalnie pochowano r\u00f3wnie\u017c d\u0142ugie drewniane \u0142uki) wskazuj\u0105 na przedmiot statusu wojownik.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Podobnie jak groby sztyletowe (dobro presti\u017cowe) lub groby rzemie\u015blnik\u00f3w, takie groby wojownik\u00f3w s\u0105 rzadkie, a niekt\u00f3re osoby s\u0105 nawet fizycznie wi\u0119ksze, wykazuj\u0105c lepsz\u0105 budow\u0119 fizyczn\u0105. Niemniej jednak te szczeg\u00f3lne groby wyst\u0119puj\u0105 na cmentarzach rodzinnych, ale nie ma \u017cadnych powa\u017cnych r\u00f3\u017cnic mi\u0119dzycmentarnych, kt\u00f3re wskazuj\u0105 na lu\u017ane powi\u0105zania regionalne mi\u0119dzy jednostkami rodzinnymi wsp\u00f3\u0142istniej\u0105cymi na r\u00f3wnych prawach. Wewn\u0119trzna hierarchia jednostek rodzinnych\u00a0\u2014\u00a0w (przynajmniej pogrzebowym) egalitarnym spo\u0142ecze\u0144stwie puchar\u00f3w dzwonowatych\u00a0\u2014\u00a0wskazuje na pocz\u0105tkowy etap stratyfikacji w drodze do w pe\u0142ni uwarstwionych spo\u0142ecze\u0144stw epoki br\u0105zu.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Groby rzemie\u015blnik\u00f3w (metalowc\u00f3w, ale tak\u017ce krzemieniarzy) pokazuj\u0105 ich rol\u0119 w eksploatacji metali i produkcji d\u00f3br presti\u017cowych, zw\u0142aszcza groby metalowc\u00f3w (z miedzianymi sztyletami i ochraniaczami na nadgarstki oraz specjalnymi formami konstrukcji grob\u00f3w), pokazuj\u0105c ich szczeg\u00f3lne znaczenie ekonomiczne i spo\u0142eczne w spo\u0142ecze\u0144stwie puchar\u00f3w dzwonowatych.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Prawdopodobnym jest, \u017ce ewolucja od etapu przed indoeuropejskiego w p\u00f3\u0142nocno-zachodniej cz\u0119\u015bci kraju do w pe\u0142ni rozwini\u0119tego j\u0119zyka p\u00f3\u0142nocno-zachodnio-indoeuropejskiego przebiega\u0142a od zachodniej Jamny (ok. 3300\/3100 p.n.e.) a\u017c po rozrastaj\u0105c\u0105 si\u0119 spo\u0142eczno\u015b\u0107 Wschodnich Puchar\u00f3w Dzwonowatych (ok. 2500-2300 p.n.e.).<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">\u00a0Jamna zmiesza\u0142a si\u0119 z lokalnymi populacjami podobnymi do EEF z W\u0119gier przed (i w trakcie) ich ewolucji w klasyczne lub wschodnie puchary dzwonowate. Podczas ich eksplozywnej ekspansji dziesi\u0105tki tysi\u0119cy migrant\u00f3w z Jamny\/wschodnich puchar\u00f3w dzwonowatych\u00a0<sup>[18]<\/sup>\u00a0r\u00f3wnie\u017c zmiesza\u0142o si\u0119 z lokalnymi populacjami europejskimi poprzez egzogami\u0119, ujawniaj\u0105c wiele fal migracji z przewag\u0105 samc\u00f3w, w oparciu o dominuj\u0105ce linie Yamna R1b-L23 (szczeg\u00f3lnie R1b-L151). G\u0142\u00f3wne podklady R1b-P312 R1b-U152, R1b-DF27 i R1b-S461 maj\u0105 wsp\u00f3lny wczesny TMRCA ok. 2500 p.n.e. Ekspansja ludu puchar\u00f3w dzwonowatych, pierwotnie pochodz\u0105cego ze swojej p\u00f3\u0142nocno-zachodniej indoeuropejskiej ojczyzny w spo\u0142eczno\u015bci Jamna na W\u0119grzech i wschodnich rejonach puchar\u00f3w dzwonowatych, a zw\u0142aszcza ekspansja linii genowych R1b1a1b1-L23 powinna by\u0107 zatem powi\u0105zana z rozprzestrzenianiem si\u0119 tych\u00a0staroeuropejskich lud\u00f3w\u00a0w ca\u0142ej Europie, gdzie ich dialekty mia\u0142y p\u00f3\u017aniej przekszta\u0142ci\u0107 si\u0119 w wi\u0119kszo\u015b\u0107 potwierdzonych indoeuropejskich ga\u0142\u0119zi Europy.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\"><strong>Pre-Celtowie.<\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Wi\u0119ksz\u0105 liczb\u0119 przodk\u00f3w ze Step\u00f3w stwierdzono w Holandii (ok. 60%), podobnie jak w niekt\u00f3rych grupach brytyjskich (ok. 31\u201362%), Wy\u017csze pochodzenie stepowe (ok. 50%) wyst\u0119puje w p\u00f3\u0142nocnych stanowiskach kontynentalnych, z pr\u00f3bkami z Haut-Rhin (ok. 2500\u20132200 p.n.e.) i Moselle (ok. 2430\u20132130 p.n.e.), oba hg. R1b-P312. Pr\u00f3bki na zach\u00f3d od Dunaju, z Sion\u2013Petit Chasseur (ok. 2500\u20132000 p.n.e.), wykazuj\u0105 mniejsze pochodzenie stepowe (ok. 34%), a obie zg\u0142oszone haplogrupy to R1b-M269, w tym jedna R1b-L51. Zwi\u0119kszone pochodzenie w pr\u00f3bkach z po\u0142udniowej Francji i p\u00f3\u0142nocnego P\u00f3\u0142wyspu Iberyjskiego r\u00f3wnie\u017c potwierdza t\u0119 interpretacj\u0119 pochodzenia stepowego nabytego w grupach p\u00f3\u0142nocnych poprzez domieszk\u0119.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\"><strong>Nordycki p\u00f3\u017any neolit.<\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Migracja grup puchar\u00f3w dzwonowatych do Jutlandii ok. 2500roku p.n.e. wydaje si\u0119 przynie\u015b\u0107 umiej\u0119tno\u015bci w g\u00f3rnictwie i \u017ceglarstwie, wprowadzaj\u0105c masow\u0105 produkcj\u0119 sztylet\u00f3w krzemiennych, a tak\u017ce pierwszych sztylet\u00f3w metalowych (imitacja prototyp\u00f3w z miedzi i br\u0105zu). Ten okres sztylet\u00f3w p\u00f3\u017anego neolitu nordyckiego oznacza r\u00f3wnie\u017c wprowadzenie bardziej uporz\u0105dkowanej organizacji spo\u0142ecznej i nowej ideologii, z instytucj\u0105 rolnicz\u0105 (d\u0142ugie domy i pola) oraz gospodark\u0105 opart\u0105 na agropasterstwie, integruj\u0105c r\u00f3\u017cnorodne poprzednie tradycje kulturowe w jedn\u0105 po\u0142udniowo-skandynawsk\u0105 sfer\u0119 kulturow\u0105.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Osadnicy z plemienia puchar\u00f3w dzwonowatych, prawdopodobnie z p\u00f3\u0142nocnej Jutlandii, migrowali w ten spos\u00f3b do zachodniej Skandynawii, o czym \u015bwiadczy pojawienie si\u0119 dwustronnych grot\u00f3w z zadziorami (\u201egroty puchar\u00f3w dzwonowatych\u201d) we wczesnym okresie puchar\u00f3w dzwonowatych ok. 2400 r. p.n.e. Ich przybrze\u017cne rozmieszczenie w p\u00f3\u0142nocnej Skandynawii i ograniczona ekspansja \u015br\u00f3dl\u0105dowa podkre\u015blaj\u0105 morski charakter pocz\u0105tkowej ekspansji puchar\u00f3w dzwonowatych.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Szybka adaptacja nowych praktyk do tak wrogich \u015brodowisk wskazuje na aktywne uczestnictwo ludzi z d\u0142ugimi tradycjami w regionie. Takie ruchy migracyjne by\u0142y prawdopodobnie zwi\u0105zane z wrodzon\u0105 ekspansywn\u0105 ideologi\u0105 pastersk\u0105, wzmocnion\u0105 idea\u0142em m\u0119skiego wojownika, \u017c\u0105dz\u0105 w\u0142\u00f3cz\u0119gi, ideologicznie zach\u0119canymi podr\u00f3\u017cami\/poszukiwaniem wiedzy, ale tak\u017ce poszukiwaniem zasob\u00f3w w \u015bwiecie szybko przyjmuj\u0105cym metalurgi\u0119 i handel egzotyk\u0105.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\"><em><\/div><div class='rmwp-toggle-end'><\/div><\/em><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 14pt;\">KULTURA UNIETYCKA &#8211; UNIETYCE (2300 &#8211; 1600 l. p.n.e.)<\/span><\/strong><span style=\"background-color: #e9ebec; color: #222222; font-family: georgia, palatino, serif; font-size: 16px;\"><span class=\"ellipsis\" id=\"ellipsis-1348148561\">...<\/span><span class=\"rmwp-button-wrap\" id=\"rmwp-button-wrap-1348148561\" style=\"display: none;\"><button name=\"read more\" type=\"button\" onclick=\"rmwpButtonAction( '1348148561', 'Czytaj wi\u0119cej', 'Read Less' )\">Czytaj wi\u0119cej<\/button><\/span><div class=\"rmwp-toggle \" id=\"rmwp-toggle-1348148561\" style=\"display: none\"><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Morawski puchar dzwonowaty, z 1500 do 2000 stanowisk, stanowi najwi\u0119ksz\u0105 prowincj\u0119 grupy wschodnich puchar\u00f3w dzwonowatych.\u00a0<\/span><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Podobnie jak wczesna epoka br\u0105zu naddunajskiego, Proto- Unietyce \/Stare Unietyce powsta\u0142y ok. 2300\/2200 p.n.e. jako faza po\u015brednia mi\u0119dzy epok\u0105 puchar\u00f3w dzwonowatych a wczesn\u0105 epok\u0105 br\u0105zu w regionie morawsko-\u015bl\u0105skim i s\u0105 wynikiem g\u0142\u00f3wnie wczesnej kultury puchar\u00f3w dzwonowatych plus kilku tradycji ceramiki sznurowej i innowacji z kotliny karpackiej. Proto-\u00dan\u011btice wykazuje rozw\u00f3j wsp\u00f3lny z regionem Po\u0142udniowego Dunaju\u00a0 utrzymuje bliskie kontakty z po\u0142udniowo-niemieckimi i p\u00f3\u017anymi Csepelskimi pucharami dzwonowatymi, chocia\u017c wy\u0142ania si\u0119 jako kulturowo oderwany od s\u0105siednich grup puchar\u00f3w dzwonowatych, rodzaj kulturowego tygla \u0142\u0105cz\u0105cego r\u00f3\u017cne kultury i okresy. Ta kultura w du\u017cej mierze nie ma metalu, a nag\u0142\u0105 ekspansj\u0119 Proto- Unietyce mo\u017cna zaobserwowa\u0107 na p\u00f3\u0142nocny zach\u00f3d do Czech i \u015brodkowych Niemiec oraz na p\u00f3\u0142noc na \u015al\u0105sku. Wczesna ceramika wykazuje ograniczony zakres kszta\u0142t\u00f3w, w tym dzbany, garnki z poziomymi uchwytami, ma\u0142e amfory i \u0142uki o r\u00f3\u017cnych kszta\u0142tach. Typy te ewoluuj\u0105 bez wi\u0119kszych zmian w p\u00f3\u017aniejszych etapach ceramiki Unietyce, kt\u00f3ra ma tendencj\u0119 do posiadania idealnie g\u0142adkich powierzchni, cz\u0119sto z \u201emetalicznym\u201d po\u0142yskiem.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">G\u0142\u00f3wna r\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy p\u00f3\u0142noc\u0105 a po\u0142udniem Dunaju w tym okresie (ok. 2200 p.n.e.) znajduje odzwierciedlenie w zwyczajach pogrzebowych, przy czym grupy p\u00f3\u0142nocne wykazuj\u0105 innowacje prawdopodobnie ze wzgl\u0119du na w\u0142\u0105czenie cech kulturowych z kultur \u015brodkowoeuropejskich. Obrz\u0119dy pogrzebowe grupy Unietyce z Dolnej Austrii cz\u0119\u015bciej chowaj\u0105 razem powi\u0105zane osoby\u00a0\u2014\u00a0w tym stowarzyszenia, \u201ebraci broni\u201d, a zw\u0142aszcza kobiety i dzieci\u00a0\u2014\u00a0co mo\u017cna interpretowa\u0107 jako maj\u0105ce bardziej osobisty charakter, podkre\u015blaj\u0105ce relacje rodzinne i wi\u0119zi emocjonalne. Z drugiej strony osoby na po\u0142udnie od Dunaju prawie zawsze otrzymuj\u0105 indywidualne groby, a kategoryzacj\u0105 jako m\u0119\u017cczyzna lub kobieta jest centralna cz\u0119\u015b\u0107 rytua\u0142u, a relacje osobiste schodz\u0105 na dalszy plan, co przypomina rytua\u0142 Jamny i klasyczny rytua\u0142 puchar\u00f3w dzwonowatych.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">P\u00f3\u017aniejszy etap wczesnej epoki br\u0105zu jest naznaczony najstarszymi klasycznymi przedmiotami z br\u0105zu Unietyce pojawiaj\u0105cymi si\u0119 w p\u00f3\u0142nocnych i \u015brodkowych Niemczech oraz na Nizinie Polskiej, wci\u0105\u017c z cechami karpackimi. Klasyczna faza Unietyce charakteryzuje si\u0119 charakterystycznymi formami ceramiki i wzrostem liczby przedmiot\u00f3w grobowych wykonanych ze stopu miedzi niezwyk\u0142ego ze wzgl\u0119du na wy\u017csz\u0105 zawarto\u015b\u0107 cyny. Przedmioty metalowe pokazuj\u0105ce specyficzny styl Unietyce zaczynaj\u0105 by\u0107 wytwarzane przy u\u017cyciu lokalnych z\u0142\u00f3\u017c rud z g\u00f3r Harz we wschodnich Alpach, na po\u0142udniowy zach\u00f3d od regionu kultury.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Nowe j\u0105dro rozwija si\u0119 ok. 2000 r. p.n.e. na p\u00f3\u0142nocnych peryferiach klasycznego kr\u0119gu kulturowego \u00dan\u011btice (p\u00f3\u0142nocnoeuropejskie niziny, mi\u0119dzy rzekami \u0141ab\u0105 i Odr\u0105), kt\u00f3ry kontroluje wa\u017cne szlaki handlowe i staje si\u0119 dominuj\u0105cym czynnikiem kulturowym w szeroko rozumianej Europie \u015arodkowej, wywieraj\u0105c silny wp\u0142yw na rozw\u00f3j grup kulturowych po\u0142udniowej Anglii (Wessex), po\u0142udniowej Skandynawii (pocz\u0105tki kr\u0119gu nordyckiego) i w Iberii (w tym El Argar). Emulacje lub importy sztylet\u00f3w Unietyce mo\u017cna znale\u017a\u0107 a\u017c do Grecji i Anatolii.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">P\u0142ynne przej\u015bcie widoczne od formacji puchar\u00f3w dzwonowatych (ok. 2300\u20132150 r. p.n.e.) do Unietyc (ok. 2200\u20132150 r. p.n.e.) w obr\u0119bie ogrodzenia w sanktuarium w P\u00f6mmelte zosta\u0142o prawdopodobnie zak\u0142\u00f3cone przez t\u0119 zmian\u0119 uk\u0142adu si\u0142 (ok. 2050 r. p.n.e.), wraz z rozbi\u00f3rk\u0105 ogrodzenia i ostatecznym brakiem znalezisk puchar\u00f3w dzwonowatych, chocia\u017c kamienne topory i \u201eformalne\u201d groby wskazuj\u0105 na kontynuacj\u0119 koncepcji przestrzennych do XX- XIX w. p.n.e. Dodano do niego nowe elementy, ze sporadycznym ponownym wykorzystaniem a\u017c do jego porzucenia prawdopodobnie ok. 1600\u20131500 r. p.n.e.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone wp-image-2825\" src=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/ciekawy-kot-1-300x300.jpg\" alt=\"\" width=\"65\" height=\"65\" srcset=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/ciekawy-kot-1-300x300.jpg 300w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/ciekawy-kot-1-1024x1024.jpg 1024w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/ciekawy-kot-1-150x150.jpg 150w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/ciekawy-kot-1-768x769.jpg 768w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/ciekawy-kot-1-80x80.jpg 80w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/ciekawy-kot-1-320x320.jpg 320w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/ciekawy-kot-1.jpg 1331w\" sizes=\"auto, (max-width: 65px) 100vw, 65px\" \/><strong><span style=\"font-size: 14pt; color: #0000ff;\">DREWNIANE KR\u0118GI\u00a0 Z POMMELTE<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #0000ff;\"><em><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; font-size: 12pt;\">Kamiennego kr\u0119gu Stonehenge nikomu przedstawia\u0107 nie trzeba.<span style=\"background-color: #e9ebec; color: #222222; font-family: georgia, palatino, serif;\"><span class=\"ellipsis\" id=\"ellipsis-1202619973\">...<\/span><span class=\"rmwp-button-wrap\" id=\"rmwp-button-wrap-1202619973\" style=\"display: none;\"><button name=\"read more\" type=\"button\" onclick=\"rmwpButtonAction( '1202619973', 'Czytaj wi\u0119cej', 'Read Less' )\">Czytaj wi\u0119cej<\/button><\/span><div class=\"rmwp-toggle \" id=\"rmwp-toggle-1202619973\" style=\"display: none\"><\/span><\/span><\/em><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #0000ff;\"><em><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; font-size: 12pt;\">Monumentalna prehistoryczna budowla do dzisiaj fascynuje i zastanawia. Niewielu jednak wie, \u017ce podobn\u0105 \u015bwi\u0105tyni\u0119 \u2013 tylko drewnian\u0105 \u2013 mo\u017cna znale\u017a\u0107 zaraz pod Magdeburgiem. Jego historia si\u0119ga jednak 4300 lat wstecz.<\/span><\/em><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone wp-image-2849\" src=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/unietyce-pommelte-300x134.jpg\" alt=\"\" width=\"598\" height=\"267\" srcset=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/unietyce-pommelte-300x134.jpg 300w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/unietyce-pommelte-1024x457.jpg 1024w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/unietyce-pommelte-768x343.jpg 768w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/unietyce-pommelte-1536x686.jpg 1536w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/unietyce-pommelte-2048x914.jpg 2048w\" sizes=\"auto, (max-width: 598px) 100vw, 598px\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #0000ff; font-size: 10pt;\">Holzhenge spod Magdeburga.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><em><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #0000ff; font-size: 12pt;\">Kamienie s\u0105 wieczne. Drewno jednak butwieje, gnije lub p\u0142onie. Nie pozostaje po nim nic tylko \u015blady po palach. To co mo\u017cemy zatem dzi\u015b ogl\u0105da\u0107 w P\u00f6mmelte jest oczywi\u015bcie\u00a0jedynie rekonstrukcj\u0105\u00a0tego jak mog\u0142a wygl\u0105da\u0107 tutejsza \u015bwi\u0105tynia. Trudno te\u017c aby wsp\u00f3\u0142czesne drewniane pale robi\u0142y r\u00f3wnie wielkie wra\u017cenie jak ogromne bloki granitu ze Stonehenge. A jednak pod wzgl\u0119dem\u00a0roli, wagi i daty powstania\u00a0obie budowle maj\u0105 zadziwiaj\u0105co\u00a0du\u017co wsp\u00f3lnego.<\/span><\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><em><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #0000ff; font-size: 12pt;\">Kr\u0119gi z P\u00f6mmelte odkryto przypadkiem, podczas robienia zdj\u0119\u0107 lotniczych okolic zbiegu rzeki\u00a0Sale\u00a0i\u00a0\u0141aby. W 1991 na jednym z nich znaleziono dziwne rowy w kszta\u0142cie\u00a0koncentrycznych kr\u0119g\u00f3w. Same rowy nie by\u0142yby niczym wyj\u0105tkowym. Przypomina\u0142y cz\u0119sto znajdowane na tych terenach kurhany \u2013 tzw.\u00a0Kreisgrabeanlage. Dlatego zwlekano z rozpocz\u0119ciem wykopalisk i dopiero gdy w 2005 zacz\u0119to znajdowa\u0107 coraz to nowsze artefakty, zacz\u0119to rozumie\u0107 prawdziw\u0105\u00a0skal\u0119 tego znaleziska. W tym roku rozpocz\u0119to na miejscu wsp\u00f3lne badania archeolog\u00f3w niemieckich i brytyjskich. P\u00f6mmelte wpisuje si\u0119 w ten sam kontekst kulturowy co Dysk z Nebry. Tak samo jak on jest dzie\u0142em\u00a0kultury unietyckiej, obecnej na terenie \u015brodkowych Niemiec mi\u0119dzy 2300-1600 p.n.e.. Drewniane kr\u0119gi tak\u017ce mog\u0142y s\u0142u\u017cy\u0107 jako\u00a0obserwatorium astronomiczne. Wej\u015bcia do \u015brodka s\u0105 ustawione tak, aby tworzy\u0107 lini\u0119 ze s\u0142o\u0144cem wschodz\u0105cym i zachodz\u0105cym w dni znajduj\u0105ce si\u0119 dok\u0142adnie w po\u0142owie\u00a0mi\u0119dzy r\u00f3wnonocami a przesileniami.\u00a0W p\u00f3\u017aniejszym kalendarzu celtyckim daty te stanowi\u0142y\u00a0najwa\u017cniejsze \u015bwi\u0119ta w roku. Opr\u00f3cz funkcji astronomicznej, kr\u0119gi z P\u00f6mmelte pe\u0142ni\u0142y najprawdopodobniej tak\u017ce\u00a0rol\u0119 sakraln\u0105. Na terenie kr\u0119g\u00f3w znaleziono du\u017co zabytk\u00f3w:\u00a0ceramiki, narz\u0119dzi, broni, ko\u015bci zwierz\u0105t. By\u0142y one sk\u0142adane w koszach a nast\u0119pnie umy\u015blnie zakopywane w g\u0142\u0119bokich do\u0142ach. Wskazuje na\u00a0charakter wotywny\u00a0tych przedmiot\u00f3w.<\/span><\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><em><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #0000ff; font-size: 12pt;\">Intryguj\u0105cym elementem P\u00f6mmelte s\u0105\u00a0pozosta\u0142o\u015bci osady\u00a0zbudowanej tu\u017c obok kr\u0119g\u00f3w, w p\u00f3\u017aniejszej fazie ich u\u017cycia. Do tej pory w s\u0105siedztwie \u015bwi\u0105tyni znaleziono\u00a0trzyna\u015bcie d\u0142ugich dom\u00f3w, co czyni je najwi\u0119kszym znanym osiedlem z tej epoki znalezionym w Niemczech. W czasie swojej \u015bwietno\u015bci, \u015bwi\u0105tynia w P\u00f6mmelte przyci\u0105ga\u0142a nie tylko najbli\u017cszych mieszka\u0144c\u00f3w. Okolice zbiegu dw\u00f3ch wa\u017cnych rzek mog\u0142y stanowi\u0107\u00a0sakralne i \u015bwieckie centrum ca\u0142ego regionu.<\/span><\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\"><em><\/div><div class='rmwp-toggle-end'><\/div><\/em><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Ta p\u00f3\u0142nocna grupa Unietyce charakteryzuje si\u0119 nier\u00f3wnym podzia\u0142em prawa do poch\u00f3wku, przyznawanego g\u0142\u00f3wnie cz\u0142onkom wy\u017cszej klasy, co sugeruje wi\u0119ksze rozwarstwienie spo\u0142eczne na p\u00f3\u0142nocy ni\u017c na po\u0142udniu. Wykazuj\u0105 r\u00f3wnie\u017c codzienne wykorzystanie przedmiot\u00f3w z bursztynu, w tym du\u017ce ilo\u015bci osza\u0142amiaj\u0105cych artefakt\u00f3w w kszta\u0142cie dysku i kurhan\u00f3w z wieloma importowanymi przedmiotami, z\u0142otem, z\u0142o\u017conymi konstrukcjami z drewna i kamienia. Na po\u0142udniu wyroby z bursztynu s\u0105 reprezentowane przez koraliki jako cz\u0119\u015b\u0107 kompozytowych naszyjnik\u00f3w, cz\u0119sto z ozdobami z drutu miedzianego.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Klasyczny standard unietycki przedstawia cmentarze na r\u00f3wnym terenie, rozszerzaj\u0105c poprzedni wczesny zwyczaj z Moraw, p\u00f3\u0142nocnych Czech i przyleg\u0142ych cz\u0119\u015bci Austrii, kontrastuj\u0105c z s\u0105siednimi grupami, kt\u00f3re preferowa\u0142y kopce, chocia\u017c uk\u0142ad do\u0142u sugeruje pr\u00f3b\u0119 stworzenia izolowanej przestrzeni dla zmar\u0142ych, z bokami (a czasami pod\u0142og\u0105) wy\u0142o\u017conymi kamieniami i wykorzystaniem drewnianych trumien. Komory grobowc\u00f3w by\u0142y puste, przykryte belkami lub kamiennymi p\u0142ytami.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Pojedyncze poch\u00f3wki s\u0105 bardziej powszechne, chocia\u017c dwa, trzy lub wi\u0119cej cia\u0142 mog\u0142o zosta\u0107 pochowanych jednocze\u015bnie lub kolejno. Cia\u0142o zosta\u0142o pochowane w ubraniu, umieszczone na prawym boku w pozycji kucanej lub na wznak z nogami obr\u00f3conymi na boki, zorientowane w kierunku po\u0142udnie-p\u00f3\u0142noc, niezale\u017cnie od p\u0142ci. Zespo\u0142y grobowe obejmowa\u0142y g\u0142\u00f3wnie ceramik\u0119, ale tak\u017ce ozdoby osobiste, a czasami bro\u0144 (sztylety, topory i topory-m\u0142oty); niekt\u00f3re osoby posiada\u0142y presti\u017cowe artefakty.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">W kulturach z tego samego okresu powi\u0105zanych z kultur\u0105 unietyck\u0105 tj. Straubing, Unterv\u00f6lbling, Adlerberg, Ries, Neckar, Singen, Mure\u0219 m\u0119\u017cczy\u017ani s\u0105 pochowani na lewym boku, orientowani na p\u00f3\u0142noc, kobiety na prawym boku orientowane na po\u0142udnie.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone wp-image-2847\" src=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/unietyce-kobieta-ze-straubing-300x204.jpg\" alt=\"\" width=\"597\" height=\"406\" srcset=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/unietyce-kobieta-ze-straubing-300x204.jpg 300w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/unietyce-kobieta-ze-straubing-1024x698.jpg 1024w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/unietyce-kobieta-ze-straubing-768x523.jpg 768w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/unietyce-kobieta-ze-straubing-1536x1046.jpg 1536w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/unietyce-kobieta-ze-straubing.jpg 1980w\" sizes=\"auto, (max-width: 597px) 100vw, 597px\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #0000ff; font-size: 10pt;\">Kobieta pochodz\u0105ca z kultury Straubing skojarzona z kultur\u0105 unietyck\u0105.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Struktury grobowe i wyposa\u017cenie grob\u00f3w odzwierciedlaj\u0105 \u015bci\u015ble hierarchiczne spo\u0142ecze\u0144stwo od 2000 r. p.n.e. Na szczycie hierarchii znajduj\u0105 si\u0119 \u201egroby ksi\u0105\u017c\u0119ce\u201d (takie jak te w Leubingen i Helmsdorf, lub por\u00f3wnywalne kurhany w \u0141\u0119kach Ma\u0142ych), w kt\u00f3rych cia\u0142a znajduj\u0105 si\u0119 w pozycji le\u017c\u0105cej, w przeciwie\u0144stwie do zwyk\u0142ych poch\u00f3wk\u00f3w w pozycji kucznej. Standardowe zespo\u0142y obejmuj\u0105 g\u0142\u00f3wnie z\u0142ot\u0105 bi\u017cuteri\u0119 (pier\u015bcienie do w\u0142os\u00f3w, szpilki, bransoletk\u0119), ale tak\u017ce, szczeg\u00f3lnie w p\u00f3\u017aniejszych poch\u00f3wkach, bro\u0144 z br\u0105zu lub z\u0142ota ( sztylety, halabardy jako bro\u0144 paneuropejska, topory). Stratyfikacja spo\u0142eczna wyja\u015bnia r\u00f3\u017cnic\u0119 mi\u0119dzy grobami ksi\u0105\u017c\u0119cymi, a og\u00f3lnie skromnie wyposa\u017conymi p\u0142askimi grobami powszechnymi w Unietycach, podczas gdy ich koncentracja wok\u00f3\u0142 z\u0142\u00f3\u017c miedzi i potencjalnych szlak\u00f3w handlowych wskazuje na pochodzenie ich si\u0142y.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Szczeg\u00f3lnie wysoki poch\u00f3wek zosta\u0142 znaleziony w Bornh\u00f6ck, z kopcem o wysoko\u015bci ok. 20 m i \u015brednicy 90 m (ok. 65 m, powi\u0119kszonym w p\u00f3\u017aniejszych okresach), z rdzeniem kamiennym o \u015brednicy 18 m (podobnym do grob\u00f3w ksi\u0105\u017c\u0119cych) z g\u0142az\u00f3w otaczaj\u0105cych przypominaj\u0105c\u0105 namiot komor\u0119 zbudowan\u0105 z d\u0119bowych desek. Skarby w otaczaj\u0105cym regionie dostarczy\u0142y 150 kg br\u0105zu i ponad 1 kg z\u0142ota, datowane na ok. 1950\u20131650 p.n.e., co sugeruje, \u017ce by\u0142o to centrum w\u0142adzy przez kilka stuleci, prawdopodobnie do ok. 1600\u20131550 p.n.e. Jego d\u0142ugowieczno\u015b\u0107 i wielko\u015b\u0107 sugeruj\u0105, \u017ce ta klasa rz\u0105dz\u0105ca znajdowa\u0142a si\u0119 na szczycie piramidy spo\u0142ecznej, reprezentuj\u0105c rodzaj kr\u00f3la w\u015br\u00f3d elity. Brak fortyfikacji w regionie dodatkowo sugeruje obecno\u015b\u0107 dobrze zorganizowanej, profesjonalnej armii, kt\u00f3ra mog\u0142a utrzyma\u0107 pok\u00f3j zar\u00f3wno wewn\u0119trznie, jak i zewn\u0119trznie.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Zgromadzona bro\u0144 w pobli\u017cu grob\u00f3w ksi\u0105\u017c\u0119cych prawdopodobnie reprezentowa\u0142a prawdziwych \u201e\u017co\u0142nierzy\u201d i \u201ejednostki wojskowe\u201d stacjonuj\u0105ce w tym, co nazywano \u201edomem m\u0119\u017cczyzn\u201d. \u015amier\u0107 ksi\u0119cia spowodowa\u0142aby, \u017ce grupy \u017co\u0142nierzy z\u0142o\u017cy\u0142y bro\u0144 jako ofiar\u0119 przed swoim rytualnym budynkiem. Liczba ka\u017cdego rodzaju broni mo\u017ce odzwierciedla\u0107 systemy porz\u0105dku wojskowego, zgodnie z kt\u00f3rymi 30 topor\u00f3w lub \u017co\u0142nierzy by\u0142oby prowadzonych przez halabardnika; 60 \u017co\u0142nierzy by\u0142oby pod dow\u00f3dztwem sztyletnika; a najwi\u0119ksz\u0105 jednostk\u0105 bojow\u0105 licz\u0105c\u0105 120 \u017co\u0142nierzy by\u0142by dowodzony przez podw\u00f3jnego topornika.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">W osadach dominuj\u0105 domy naziemne z pionowymi s\u0142upami. Najbardziej uderzaj\u0105c\u0105 cech\u0105 dom\u00f3w jest ich d\u0142ugo\u015b\u0107, zwykle oko\u0142o 20 m d\u0142ugo\u015bci i 7 m szeroko\u015bci, przy czym najd\u0142u\u017cszy z nich znaleziono w B\u0159eznie w Czechach, mierz\u0105cy 32 m . Znaleziska masowych z\u0142\u00f3\u017c szcz\u0105tk\u00f3w ludzkich w do\u0142ach s\u0105 powszechne na skraju osad, gdzie znajdowa\u0142y si\u0119 obszary produkcyjne i magazynowe. Zwyczaj ten trwa w kulturze kurhanowej i okresie p\u00f3l popielnicowych.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Kultura unietycka jest uznawana za paneuropejski fenomen kulturowy, kt\u00f3rego wp\u0142yw obejmowa\u0142 du\u017ce obszary ze wzgl\u0119du na intensywn\u0105 wymian\u0119, przy czym ceramik\u0119 unietyck\u0105 i artefakty z br\u0105zu znaleziono od Irlandii po Skandynawi\u0119, P\u00f3\u0142wysep Apeni\u0144ski i Ba\u0142kany. Dopiero po 2000 r. p.n.e. w kilku o\u015brodkach rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 operacje g\u00f3rnicze i produkcja na du\u017c\u0105 skal\u0119, wymagaj\u0105ce specjalistycznej wiedzy metalurgicznej i organizacyjnej, a dotar\u0142y one do odleg\u0142ych region\u00f3w, a\u017c do p\u00f3\u0142nocnej Skandynawii. Dopiero od 1750\/1700 r. p.n.e. rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 w\u0142a\u015bciwa paneuropejska tradycja obr\u00f3bki metalu a\u017c do jej konsolidacji ok. 1600 r. p.n.e., przy czym r\u00f3\u017cne regiony w Europie produkowa\u0142y w\u0142asne produkty, szczeg\u00f3lnie kultury Kotliny Karpackiej.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Elity unietyckie kontrolowa\u0142y szlaki handlowe z wybrze\u017cy Morza Ba\u0142tyckiego do rzemie\u015blnik\u00f3w z Morza Egejskiego. Sztylety unietyckie znajduj\u0105 si\u0119 w ca\u0142ej Europie i Anatolii, a charakter broni i wyrob\u00f3w metalowych sugeruje chroniczny stan wojny i pojawienie si\u0119 klasy wojownik\u00f3w a\u017c do jej zaniku. Upadek struktur kultury unietyckiej rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 prawdopodobnie przed 1700 r. p.n.e.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Kultura unietycka ze wzgl\u0119du na du\u017ce terytorium wyst\u0119powania obejmuje grupy ludno\u015bci kojarzone z kultur\u0105 puchar\u00f3w dzwonowatych i kultury ceramiki sznurowej. 20 procent spo\u0142ecze\u0144stwa posiada\u0142o haplogrup\u0119 R1b-P312. W grupach wczesnego br\u0105zu tj. Straubing, Unterv\u00f6lbling, Adlerberg, Ries, Neckar, Singen, Mure\u0219, Kisapostag, Nagyrev haplogrup\u0119 R1b-P312 posiada wi\u0119kszo\u015b\u0107 ludzi w tych grupach.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Przed ostatecznym upadkiem kultury Unietyce (ok. 1600 p.n.e.) bursztyn znajdowa\u0142 si\u0119 na jej terytorium i na terytorium jej partner\u00f3w handlowych w regionie alpejskim. \u201eNiebia\u0144ski dysk\u201d z Nebry jest tradycyjnie kojarzony z Unietycami bior\u0105c pod uwag\u0119 spos\u00f3b jego wykorzystania\u00a0\u2014\u00a0oraz wiele przerobionych obiekt\u00f3w\u00a0\u2014\u00a0przez pokolenia przed poch\u00f3wkiem, przy czym materia\u0142y grobowe znalezione wok\u00f3\u0142 dysku datowane s\u0105 na ok. 1600\u20131560 r. p.n.e. Jego po\u0142o\u017cenie w pobli\u017cu materia\u0142\u00f3w z S\u00f6gel\u2013Wohlde sugeruje (przynajmniej cz\u0119\u015bciowe) zast\u0105pienie szczeg\u00f3lnego \u015bwiatopogl\u0105du religijnego reprezentowanego przez dysk. Przedstawia symbole astralne (s\u0142o\u0144ce, ksi\u0119\u017cyc, gwiazdy), \u0142\u00f3d\u017a \u00a0i dwa \u201e\u0142uki horyzontu\u201d, b\u0119d\u0105ce najstarszym przedstawieniem nieba, oraz rodzaj kalendarza.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #0000ff; font-size: 14pt;\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone wp-image-2825\" src=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/ciekawy-kot-1-300x300.jpg\" alt=\"\" width=\"65\" height=\"65\" srcset=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/ciekawy-kot-1-300x300.jpg 300w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/ciekawy-kot-1-1024x1024.jpg 1024w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/ciekawy-kot-1-150x150.jpg 150w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/ciekawy-kot-1-768x769.jpg 768w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/ciekawy-kot-1-80x80.jpg 80w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/ciekawy-kot-1-320x320.jpg 320w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/ciekawy-kot-1.jpg 1331w\" sizes=\"auto, (max-width: 65px) 100vw, 65px\" \/>DYSK Z NEBRY\u00a0<\/span><\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\"><em><span style=\"color: #0000ff;\">Dysk z Nebry to najstarsze na \u015bwiecie przedstawienie konkretnych zjawisk astronomicznych.<span style=\"background-color: #e9ebec; color: #222222; font-family: georgia, palatino, serif;\"><span class=\"ellipsis\" id=\"ellipsis-546458023\">...<\/span><span class=\"rmwp-button-wrap\" id=\"rmwp-button-wrap-546458023\" style=\"display: none;\"><button name=\"read more\" type=\"button\" onclick=\"rmwpButtonAction( '546458023', 'Czytaj wi\u0119cej', 'Read Less' )\">Czytaj wi\u0119cej<\/button><\/span><div class=\"rmwp-toggle \" id=\"rmwp-toggle-546458023\" style=\"display: none\"><\/span><\/span><\/em><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #0000ff;\"><em><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; font-size: 12pt;\">Artefakt zosta\u0142 znaleziony w kurhanie w pobli\u017cy miejscowo\u015bci Nebra w Saksonii-Anhalt w Niemczech. Razem z nim znaleziono dwa sztylety, siekierki, d\u0142uto i fragmenty opasek na r\u0119ce. Obok znajdowa\u0142y si\u0119 te\u017c kawa\u0142ki kory brzozowej.\u00a0Dzi\u0119ki nim przeprowadzono datowanie radiow\u0119glowe, kt\u00f3re wykaza\u0142o, \u017ce pochodzi ona z ok. 1600 roku p.n.e. Wtedy te\u017c najprawdopodobniej do grobu nieznanego zmar\u0142ego trafi\u0142 dysk z br\u0105zu i ze z\u0142ota. Naukowcy przypuszczaj\u0105 jednak, \u017ce ten wyj\u0105tkowy artefakt powsta\u0142 o wiele wcze\u015bniej. By\u0107 mo\u017ce wykonano go nawet 2000 lat przed nasz\u0105 er\u0105.<\/span><\/em><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #0000ff;\"><em><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; font-size: 12pt;\">Dysk ma oko\u0142o 30 cm \u015brednicy i mi\u0119dzy 4,5 a 1,7 mm grubo\u015bci. Wa\u017cy niewiele ponad 2 kilogramy. Mied\u017a u\u017cyta do wytopu br\u0105zu pochodzi z terytorium dzisiejszej Austrii, cyna z Kornwalii. Z kolei niekt\u00f3re z\u0142ote elementy \u2013 odpowiadaj\u0105ce za \u201etre\u015b\u0107\u201d dysku \u2013 wykonano z kruszcu wydobytego\u00a0w Karpatach. Pocz\u0105tkowo do dysku przymocowano 32 dwa ma\u0142e z\u0142ote kr\u0105\u017cki, symbolizuj\u0105ce gwiazdy, i dwie du\u017ce p\u0142ytki.\u00a0Jedna, okr\u0105g\u0142a, symbolizuje\u00a0s\u0142o\u0144ce\u00a0lub\u00a0ksi\u0119\u017cyc\u00a0w pe\u0142ni. Druga, w kszta\u0142cie sierpa, to bez w\u0105tpienia Ksi\u0119\u017cyc. Nast\u0119pnie do dysku dodano dwa z\u0142ote \u0142uki umieszczone na bokach (zachowa\u0142 si\u0119 tylko jeden). A jeszcze p\u00f3\u017aniej \u2013 \u0142uk na dole, interpretowany jako barka s\u0142oneczna. Na ko\u0144cu na kraw\u0119dziach, dzisiaj zniszczonych, wybito kilkadziesi\u0105t ma\u0142ych otwor\u00f3w.<\/span><\/em><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #0000ff;\"><em><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; font-size: 12pt;\">Dysk za pomoc\u0105 dw\u00f3ch \u0142uk\u00f3w umieszczonych naprzeciw siebie na obrze\u017cu urz\u0105dzenia ukazuje momenty wschodu i zachodu s\u0142o\u0144ca w czasie przesilenia zimowego i letniego, co mog\u0142o pomaga\u0107 w ustaleniu dat w miejscowym kalendarzu. Dysk pozwala\u0142 r\u00f3wnie\u017c ustali\u0107 moment, gdy z niebosk\u0142onu znikn\u0105 Plejady, kt\u00f3ry to fakt wyznacza\u0142 &#8211; wed\u0142ug \u00f3wczesnej rachuby czasu &#8211; pocz\u0105tek pory siewu. Jak si\u0119 wydaje, dysk zosta\u0142 kilkakrotnie ulepszony, nim zagin\u0105\u0142 w mrokach historii. Pierwotny wygl\u0105d urz\u0105dzenia stanowi\u0142y: p\u00f3\u0142ksi\u0119\u017cyc, ksi\u0119\u017cyc w pe\u0142ni lub s\u0142o\u0144ce oraz przedstawienia gwiazd. Nast\u0119pnie do dysku dodano \u0142uki horyzontu, dzi\u0119ki czemu mo\u017cna by\u0142o \u015bledzi\u0107 ruch s\u0142o\u0144ca po niebie. Na ko\u0144cu dodano &#8220;\u0142\u00f3d\u017a&#8221;, b\u0119d\u0105c\u0105 najprawdopodobniej przedstawieniem b\u00f3stwa solarnego.<\/span><\/em><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #0000ff;\"><em><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; font-size: 12pt;\">Ten. kto wykona\u0142 urz\u0105dzenie. musia\u0142 mie\u0107 olbrzymi\u0105 wiedz\u0119 astronomiczn\u0105, przekazywan\u0105 z pokolenia na pokolenie, a tym samym zyskiwa\u0142 ogromn\u0105 w\u0142adz\u0119 nad miejscow\u0105 ludno\u015bci\u0105, uzale\u017cnion\u0105 od tej wiedzy.\u00a0<\/span><\/em><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone wp-image-2848\" src=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/unietyce-nebra-300x300.jpg\" alt=\"\" width=\"598\" height=\"598\" srcset=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/unietyce-nebra-300x300.jpg 300w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/unietyce-nebra-1024x1024.jpg 1024w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/unietyce-nebra-150x150.jpg 150w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/unietyce-nebra-768x768.jpg 768w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/unietyce-nebra-1536x1536.jpg 1536w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/unietyce-nebra-2048x2048.jpg 2048w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/unietyce-nebra-80x80.jpg 80w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/unietyce-nebra-320x320.jpg 320w\" sizes=\"auto, (max-width: 598px) 100vw, 598px\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #0000ff; font-size: 10pt;\">Dysk z Nebry.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\"><em><\/div><div class='rmwp-toggle-end'><\/div><\/em><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\"><em><\/div><div class='rmwp-toggle-end'><\/div><\/em><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\"><strong><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; font-size: 14pt;\">KULTURA MOGI\u0141OWA (1600 &#8211; 1300 l. p.n.e.)<\/span><\/strong><\/span><span style=\"background-color: #e9ebec; color: #222222; font-family: georgia, palatino, serif;\"><span class=\"ellipsis\" id=\"ellipsis-1351097079\">...<\/span><span class=\"rmwp-button-wrap\" id=\"rmwp-button-wrap-1351097079\" style=\"display: none;\"><button name=\"read more\" type=\"button\" onclick=\"rmwpButtonAction( '1351097079', 'Czytaj wi\u0119cej', 'Read Less' )\">Czytaj wi\u0119cej<\/button><\/span><div class=\"rmwp-toggle \" id=\"rmwp-toggle-1351097079\" style=\"display: none\"><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Pod koniec okresu Unietice, podczas przej\u015bcia do \u015brodkowej epoki br\u0105zu, pojawiaj\u0105 si\u0119 fortyfikacje lub ma\u0142e grodziska, wykazuj\u0105ce silne powi\u0105zania z obszarem \u015brodkowego Dunaju. <\/span><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Powi\u0105zanie to wida\u0107 r\u00f3wnie\u017c w zwi\u0119kszeniu zakresu wyrob\u00f3w metalowych, z nowymi artefaktami, takimi jak no\u017ce, sierpy, brzytwy, p\u0119sety, a tak\u017ce w technikach zdobienia i produkcji (odlewanie glinianego rdzenia, przetapianie). Kszta\u0142t tych artefakt\u00f3w jest wyra\u017anie powi\u0105zany ze \u015brodkowym Dunajem i kotlin\u0105 karpack\u0105.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Bursztynowe paciorki, charakterystyczne dla po\u0142udniowych grup Unietice, staj\u0105 si\u0119 g\u0142\u00f3wnym produktem bursztynowym w \u015brodkowej epoce br\u0105zu a\u017c do okresu halsztackiego, kiedy staj\u0105 si\u0119 szczeg\u00f3lnie powszechne, co dodatkowo wspiera kulturow\u0105 zmian\u0119 z p\u00f3\u0142nocnych nizin do po\u0142udniowego, \u015brodkowego centrum wp\u0142yw\u00f3w Dunaju. Skarby przedmiot\u00f3w z br\u0105zu staj\u0105 si\u0119 powszechne w ca\u0142ej epoce br\u0105zu, prawdopodobnie ze wzgl\u0119du na paneuropejski wp\u0142yw kultury kurhanowej.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Pojawienie si\u0119 kultury kurhanowej (ok. 1600 p.n.e.) oznacza pocz\u0105tek \u015bredniej epoki br\u0105zu w Europie \u015arodkowej. Nowy obrz\u0105dek pogrzebowy obejmuje poch\u00f3wki pod du\u017cymi, okr\u0105g\u0142o-owalnymi kopcami, o wysoko\u015bci oko\u0142o 1\u20132 m, najcz\u0119\u015bciej wykonanymi z kopc\u00f3w skalnych. Kurhany grupowano na cmentarzach, kt\u00f3rych wielko\u015b\u0107 waha\u0142a si\u0119 od do\u015b\u0107 ma\u0142ych do do\u015b\u0107 du\u017cych, z nawet kilkudziesi\u0119cioma poch\u00f3wkami. Bogate groby towarzysz\u0105 kopcom grobowym, kt\u00f3re s\u0105 zbudowane z gleby, piasku, torfu, kamienia lub kombinacji tych materia\u0142\u00f3w i s\u0105 cz\u0119sto ograniczone kamienn\u0105 opraw\u0105, rowem pier\u015bcieniowym lub pier\u015bcieniami drewnianych s\u0142up\u00f3w w dolnym Renie i Nizinie.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Pocz\u0105tkowo przewa\u017caj\u0105 pojedyncze poch\u00f3wki, przy czym ka\u017cdy kopiec nale\u017cy do ma\u0142ej grupy rodzinnej. Cia\u0142o jest zazwyczaj chowane na brzuchu i zorientowane p\u00f3\u0142noc-po\u0142udnie lub wsch\u00f3d-zach\u00f3d, w grobach cz\u0119sto chronionych kamieniami lub komorami grobowymi z drewnianymi okuciami. Zespo\u0142y obejmowa\u0142y bro\u0144 (sztylet, miecz) i ozdoby (narz\u0119dzia, z\u0142ote spirale, rzadziej brzytwy, szpilki) dla m\u0119\u017cczyzn oraz bogate zdobienia stroj\u00f3w, ozdoby, naszyjniki i pary szpilek dla kobiet, przy czym ozdoby bursztynowe (p\u0142ytki dystansowe) s\u0105 bardzo popularne, bardziej ni\u017c w grobach z nordyckiej epoki br\u0105zu. Do centralnego poch\u00f3wku ostatecznie do\u0142\u0105czaj\u0105 dodatkowe poch\u00f3wki, zwykle na wy\u017cszych poziomach kopca, czasami z p\u0142askimi grobami mi\u0119dzy kopcami. Kremacje rozpoczynaj\u0105 si\u0119 i nasilaj\u0105 w okresie \u015bredniej epoki br\u0105zu.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Tradycja kopc\u00f3w jest przedstawiana jako spo\u0142ecze\u0144stwo wojownik\u00f3w, kt\u00f3re rozszerzy\u0142o si\u0119 o nowe wodzostwa na wsch\u00f3d do Kotliny Karpackiej (a\u017c do rzeki Cisy) i na p\u00f3\u0142noc do terytori\u00f3w Polski i Europy \u015arodkowej oraz Unietyc, z rozproszonymi osadami skupionymi wok\u00f3\u0142 ufortyfikowanych struktur. Innowacje rozprzestrzenia\u0142y si\u0119 szybko w tym czasie, w tym bro\u0144\u00a0\u2014\u00a0miecze, w\u0142\u00f3cznie (groty w\u0142\u00f3czni z gniazdami) i ma\u0142e siekiery (topory z ko\u0142nierzem)\u00a0\u2014\u00a0i narz\u0119dzia\u00a0\u2014\u00a0brzytwy obosieczne, p\u0119sety, no\u017ce i sierpy. Konie sta\u0142y si\u0119 szczeg\u00f3lnie wa\u017cne jako zwierz\u0119ta transportowe, w przypadku woz\u00f3w i rydwan\u00f3w bojowych, o czym \u015bwiadcz\u0105 uzdy lub policzki wykonane z poro\u017ca i ko\u015bci. Przedmioty grobowe ujawniaj\u0105 jedynie niewielk\u0105 rang\u0119 spo\u0142eczn\u0105, a spo\u0142ecze\u0144stwo jest w du\u017cej mierze egalitarne lub jednorodne. W p\u00f3\u017aniejszym okresie kryzysu rozwin\u0119\u0142o si\u0119 w bandy rabusi\u00f3w i najemnik\u00f3w, przej\u0119\u0142o kontrol\u0119 nad spo\u0142ecze\u0144stwami ch\u0142opskimi, jak to mia\u0142o miejsce w kilku regionach w okresie p\u00f3l popielnicowych i late\u0144skim, i podobnie do spo\u0142ecze\u0144stwa najemnik\u00f3w i wojuj\u0105cych miast-pa\u0144stw w okresie celtyckim. To wojuj\u0105ce pa\u0144stwo jest powi\u0105zane ze strategiami egzogamicznymi i endogamicznymi oraz zmiennymi odleg\u0142o\u015bciami wymian ma\u0142\u017ce\u0144skich w celu utrzymania sojuszy.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Osady sk\u0142ada\u0142y si\u0119 prawdopodobnie z kilku dom\u00f3w lub tylko jednego gospodarstwa, z grodziskami na wzg\u00f3rzach widocznymi na pocz\u0105tku i pod koniec okresu. Gospodarka prawdopodobnie opiera\u0142a si\u0119 na regionalnym pasterstwie, a tak\u017ce na wydobyciu lokalnej miedzi i produkcji soli. Jest to zatem czas ekspansji osadnictwa na \u017cyzne niziny i produktywne gleby lessowe\u00a0\u2014\u00a0charakterystyczne dla spo\u0142ecze\u0144stwa agro-pasterskiego\u00a0\u2014\u00a0wraz z obronnymi wy\u017cszymi obszarami i miejscami na wzg\u00f3rzach. Ta ekspansja pokrywa si\u0119 z szerokim osadnictwem w Alpach i pocz\u0105tkiem systemu podobnego do gospodarki pastwisk g\u00f3rskich, a tak\u017ce alpejskiego wydobycia miedzi w dolinie Inn w Austrii.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Ceramik\u0119 reprezentuj\u0105 ma\u0142e amfory, z n\u00f3\u017ck\u0105 lub bez, misy na n\u00f3\u017cce i ma\u0142e dzbanki. Tradycja kurhanowa wykazuje preferencje do ozd\u00f3b, czy to rytych, czy plastikowych, w przeciwie\u0144stwie do g\u0142adkiej ceramiki typowej dla okresu Unietice. G\u0142\u00f3wne typy ozd\u00f3b to tr\u00f3jk\u0105ty, pasy przypominaj\u0105ce drabin\u0119, ozdoby przypominaj\u0105ce drzewo figowe oraz koncentryczne lub wielokrotne okr\u0119gi. W p\u00f3\u017aniejszym okresie kultury preferowano ponownie g\u0142adkie powierzchnie i guzy (zarysowane okr\u0105g\u0142ymi lub podkowiastymi rowkami), wsp\u00f3\u0142istniej\u0105ce z r\u00f3\u017cnymi rodzajami plastycznych wypuk\u0142o\u015bci.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Pojawia si\u0119 nowy zakres form ozd\u00f3b wraz z nowym br\u0105zowym narz\u0119dziem (sierp) i broni\u0105 (groty w\u0142\u00f3czni z tulejami i kr\u00f3tkie miecze). Technologia odlewania z br\u0105zu cynowego pokazuje, \u017ce u\u017cywane rudy pochodzi\u0142y ze wschodnich Alp. G\u0142\u00f3wnym obrz\u0119dem pogrzebowym jest poch\u00f3wek w grotach, na ko\u0144cu widoczne s\u0105 kurhany i poch\u00f3wki kremacyjne. Kultura zanik\u0142a w czasie wzrostu wymiany i mobilno\u015bci, zast\u0105piona przez kultur\u0119 p\u00f3l popielnicowych.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone wp-image-2851\" src=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/mogilowa-227x300.jpg\" alt=\"\" width=\"496\" height=\"655\" srcset=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/mogilowa-227x300.jpg 227w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/mogilowa-776x1024.jpg 776w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/mogilowa-768x1013.jpg 768w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/mogilowa-1164x1536.jpg 1164w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/mogilowa-1552x2048.jpg 1552w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/mogilowa.jpg 1779w\" sizes=\"auto, (max-width: 496px) 100vw, 496px\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #0000ff; font-size: 10pt;\">Wyroby z br\u0105zu.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">\u015awiat europejski ok. 1450\u20131100 p.n.e. por\u00f3wnywano do epoki wiking\u00f3w, z presj\u0105 populacji i brakiem ziemi dla m\u0142odych syn\u00f3w bez dziedzictwa, co prowadzi\u0142o do powstania band wojennych, kt\u00f3re zajmowa\u0142y si\u0119 sezonowymi napadami, handlem i piractwem. Nast\u0119pnie nast\u0105pi\u0142y masowe przedsi\u0119wzi\u0119cia kolonizacyjne i migracje oraz gospodarka polityczna oparta na formie spo\u0142ecze\u0144stwa wodzostwa, w kt\u00f3rej dominuj\u0105c\u0105 klas\u0105 byli wolni farmerzy, a posp\u00f3lstwo i niewolnicy byli grupami zale\u017cnymi.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Pod koniec tego okresu, ok. 1200 r. p.n.e., w dolinie Tollense w p\u00f3\u0142nocno-wschodnich Niemczech, na styku kultur nordyckiej, mogi\u0142owej i \u0142u\u017cyckiej, prawdopodobnie dosz\u0142o do wielkiej bitwy. Szacuje si\u0119, \u017ce w bitwie wzi\u0119\u0142o udzia\u0142 ponad 4000 wojownik\u00f3w, na podstawie stu trzydziestu cia\u0142 i pi\u0119ciu koni znalezionych na brzegu rzeki Tollense oraz prawdopodobnie setek innych, kt\u00f3re pozostaj\u0105 nieodkopane, co stanowi jednego na pi\u0119ciu uczestnik\u00f3w zabitych i pozostawionych na polu bitwy. Zbroja, tarcze, he\u0142m i gorset mog\u0142y wymaga\u0107 szkolenia i wyspecjalizowanych grup wojownik\u00f3w, a ich organizacja by\u0142a pokazem si\u0142y militarnej.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\"><em><\/div><div class='rmwp-toggle-end'><\/div><\/em><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 14pt;\">KULTURA P\u00d3L POPIELNICOWYCH (1300 &#8211; 800 l. p.n.e.)<\/span><\/strong><span style=\"background-color: #e9ebec; color: #222222; font-family: georgia, palatino, serif; font-size: 16px;\"><span class=\"ellipsis\" id=\"ellipsis-170641228\">...<\/span><span class=\"rmwp-button-wrap\" id=\"rmwp-button-wrap-170641228\" style=\"display: none;\"><button name=\"read more\" type=\"button\" onclick=\"rmwpButtonAction( '170641228', 'Czytaj wi\u0119cej', 'Read Less' )\">Czytaj wi\u0119cej<\/button><\/span><div class=\"rmwp-toggle \" id=\"rmwp-toggle-170641228\" style=\"display: none\"><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Kultura p\u00f3l popielnicowych (ok. 1300\u2013750 p.n.e.) oznacza pocz\u0105tek p\u00f3\u017anej epoki br\u0105zu i pokazuje rosn\u0105c\u0105 akceptacj\u0119 kremacji, obecnej ju\u017c w okresie \u015bredniej epoce br\u0105zu, kt\u00f3ra pocz\u0105tkowo by\u0142a zmienna w rytualnym poch\u00f3wku. <\/span><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Stopniowe zanikanie kopc\u00f3w grobowych i poch\u00f3wk\u00f3w prawdopodobnie stanowi zmian\u0119 wierze\u0144 religijnych, opart\u0105 na statusie spo\u0142ecznym i to\u017csamo\u015bci, obrz\u0119dach pogrzebowych i nowym zakresie symboli (ptaki wodne). Zmar\u0142ych palono na stosie, a szcz\u0105tki ich ko\u015bci i prochy wybierano, rozrzucano w grobach lub chowano w glinianych garnkach.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Najwcze\u015bniejsze grodziska znajduj\u0105 si\u0119 w po\u0142udniowo-wschodniej grupie p\u00f3l popielnicowych.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Rytua\u0142 staje si\u0119 ujednolicony ok. 1100 p.n.e. (Hallstatt A2) wraz z poch\u00f3wkiem urnowym w po\u0142udniowych Niemczech. Urna jest umieszczana w grobie razem z innymi glinianymi naczyniami. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 grob\u00f3w to groby doros\u0142ych m\u0119\u017cczyzn, opisywanych jako wodz\u00f3w, elity wojownik\u00f3w wyposa\u017cone w miecze (zar\u00f3wno z r\u0119koje\u015bci\u0105 ko\u0142nierzow\u0105, jak i z r\u0119koje\u015bci\u0105 pe\u0142n\u0105), w\u0142\u00f3cznie i zbroje (he\u0142m, napier\u015bnik, nagolennik, tarcz\u0119). Najbogatsze zawieraj\u0105 wi\u0119ksz\u0105 bro\u0144 (miecze i groty w\u0142\u00f3czni), br\u0105zowe naczynia do picia, cz\u0119\u015bci woz\u00f3w lub wysokiej jako\u015bci ozdoby z br\u0105zu i z\u0142ota. Groby kobiet wykazuj\u0105 bogate ozdoby i elementy ubioru i s\u0105 na og\u00f3\u0142 mniej bogato wyposa\u017cone. Rozmiary grob\u00f3w i urn odzwierciedlaj\u0105 r\u00f3\u017cnice wieku i p\u0142ci. Setki skarb\u00f3w pokazuj\u0105 ci\u0105g\u0142o\u015b\u0107 tej tradycji od kultury kurhanowej do kultury p\u00f3l popielnicowych.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Urny zawieraj\u0105 nie tylko spalone ko\u015bci ludzkie, ale tak\u017ce spalone ko\u015bci zwierz\u0119ce. Podczas gdy osobiste ozdoby przechodzi\u0142y przez ogie\u0144 stosu, narz\u0119dzia\u00a0\u2014\u00a0no\u017ce i brzytwy\u00a0\u2014\u00a0i inne wyroby z br\u0105zu by\u0142y dodawane do szcz\u0105tk\u00f3w po kremacji. Pierwsze metalowe naczynia i zbroje (he\u0142my, pancerze, nagolenniki) pochodz\u0105 z tego okresu, co sugeruje szczyt produkcji i u\u017cytkowania przedmiot\u00f3w z br\u0105zu. Statek-s\u0142o\u0144ce-ptak zidentyfikowany na r\u0119koje\u015bciach mieczy, nagolennikach, diademach, p\u0142ytach pas\u00f3w i naczyniach z br\u0105zu jest powszechnym motywem religijnym, kt\u00f3ry rozprzestrzenia si\u0119 na nordyck\u0105 epok\u0119 br\u0105zu.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone wp-image-2854\" src=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Seddin_Kings_Grave_contents-300x209.png\" alt=\"\" width=\"598\" height=\"417\" srcset=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Seddin_Kings_Grave_contents-300x209.png 300w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Seddin_Kings_Grave_contents-1024x714.png 1024w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Seddin_Kings_Grave_contents-768x535.png 768w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Seddin_Kings_Grave_contents.png 1280w\" sizes=\"auto, (max-width: 598px) 100vw, 598px\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; font-size: 10pt; color: #0000ff;\">Zawarto\u015b\u0107 grobowca w Seddin (NIemcy)<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Powstanie kultury p\u00f3l popielnicowych jest zatem zwi\u0105zane z powstaniem nowej elity wojownik\u00f3w i powstawaniem nowych osad rolniczych i ich p\u00f3l popielnicowych. W niekt\u00f3rych obszarach istnieje ci\u0105g\u0142o\u015b\u0107 od kultury kopc\u00f3w do p\u00f3l popielnicowych, z zaw\u0119\u017caniem i koncentracj\u0105 osad na \u017cyznych glebach i wzd\u0142u\u017c dolin rzecznych, z dowodami bardzo g\u0119stego osadnictwa i szeroko zakrojonych migracji. Nadziemne domy zbudowane na podstawie konstrukcji s\u0142upowej pozostaj\u0105 powszechne w okresie epoki br\u0105zu, zorientowane p\u00f3\u0142noc\u2013po\u0142udnie, a w tym okresie s\u0105 zwykle mniejsze, chocia\u017c rozmiary s\u0105 zmienne.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Ludem, kt\u00f3ry zdominowa\u0142 Europ\u0119 Zachodni\u0105 w tym czasie byli CELTOWIE powi\u0105zani z kultur\u0105 halsztack\u0105 i kultur\u0105 La Tene.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\"><strong>O CELTACH.<\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Jedn\u0105 z owych wcze\u015bniejszych spo\u0142eczno\u015bci by\u0142 \u2013 wed\u0142ug terminologii archeologicznej \u2013 lud kultur mogi\u0142owych, zamieszkuj\u0105cy obszary po\u0142o\u017cone bezpo\u015brednio na p\u00f3\u0142noc od Alp, kt\u00f3ry sw\u0105 nazw\u0119 zawdzi\u0119cza imponuj\u0105cym kopcom wznoszonym nad poch\u00f3wkami przyw\u00f3dc\u00f3w. Bardziej na p\u00f3\u0142noc rozleg\u0142e tereny zajmowa\u0142 lud kultury p\u00f3l popielnicowych, kt\u00f3ry poddawa\u0142 zw\u0142oki zmar\u0142ych cia\u0142opaleniu; z kolei spopielone szcz\u0105tki umieszczano w urnach (popielnicach) i dokonywano poch\u00f3wk\u00f3w na p\u0142askich cmentarzyskach. Zasi\u0119g wyst\u0119powania tej kultury wykazywa\u0142 korelacj\u0119 ze zjawiskiem przemieszczania si\u0119 grup ludno\u015bci ze wschodu w centralne rejony kontynentu europejskiego, a st\u0105d \u2013 na po\u0142udnie i wsch\u00f3d. Wydaje si\u0119, \u017ce migracje by\u0142y w rzeczywisto\u015bci to\u017csame z rozprzestrzenianiem si\u0119 dialekt\u00f3w indoeuropejskich, tote\u017c mamy mocne przes\u0142anki, bystwierdzi\u0107, \u017ce tymi w\u0142a\u015bnie dialektami pos\u0142ugiwa\u0142y si\u0119 najbardziej wp\u0142ywowe grupy spo\u015br\u00f3d lud\u00f3w p\u00f3l popielnicowych. Oko\u0142o roku 1000 p.n.e. kultury kurhan\u00f3w i p\u00f3l popielnicowych zetkn\u0119\u0142y si\u0119 na obszarze naddunajskim, doprowadzaj\u0105c do powstania silnych grup lokalnych spo\u0142eczno\u015bci w ca\u0142ym regionie. Szczeg\u00f3lnie pot\u0119\u017cny amalgamat tego rodzaju \u2013 m\u00f3wi\u0105cy dialektem indoeuropejskim, kt\u00f3ry mo\u017cemy okre\u015bli\u0107 jako protoceltycki \u2013 zaj\u0105\u0142 wkr\u00f3tce czo\u0142owe miejsce w zachodniej cz\u0119\u015bci owego obszaru. Tworz\u0105ca go spo\u0142eczno\u015b\u0107 zdoby\u0142a niew\u0105tpliwie t\u0119 pozycj\u0119 dzi\u0119ki przewadze militarnej, a jest ma\u0142o prawdopodobne, by pocz\u0105tkowo przewa\u017ca\u0142a liczebnie w\u015br\u00f3d ludno\u015bci centralnej Europy. Liczba broni, zw\u0142aszcza mieczy, jakie znajdowa\u0142y si\u0119 w wyposa\u017ceniu grobowym zmar\u0142ych, \u015bwiadczy, \u017ce pierwotni Celtowie byli ludem wojowniczym. Ta cecha prawdopodobnie wyja\u015bnia te\u017c pochodzenie ich nazwy. Badania j\u0119zykoznawstwa por\u00f3wnawczego wskazuj\u0105, \u017ce okre\u015blenie \u201eCelt\u201d wywodzi si\u0119 z indoeuropejskiego rdzenia *kel (co znaczy \u2018uderza\u0107\u2019). Autor grecki Pauzaniasz \u2013 w rzeczywisto\u015bci cytuj\u0105c Hieronima z Kardii (\u017cyj\u0105cego w IV w. p.n.e.) \u2013 pisze: \u201eOni sami z dawien dawna nazywali siebie Celtami i tak przez innych byli nazywani\u201d1 . Mo\u017cemy wi\u0119c powiedzie\u0107, \u017ce termin \u201eCeltowie\u201d w swym podstawowym rozumieniu oznacza\u0142: \u201ewojownicy\u201d, i prawdopodobnie by\u0142 u\u017cywany przez samych Celt\u00f3w dla wychwalania ich sukces\u00f3w, czyli podboj\u00f3w i rozszerzania panowania nad innymi ludami. Sukcesy te by\u0142y w du\u017cej mierze wynikiem powszechnego pos\u0142ugiwania si\u0119 ko\u0144mi, dzi\u0119ki kt\u00f3rym Celtowie uzyskali wyra\u017an\u0105 przewag\u0119 nad konkurentami zar\u00f3wno w handlu, jak i w walce. W VIII i VII w. p.n.e. ekspansja grup celtyckich ogarn\u0119\u0142a terytoria znacznie wi\u0119ksze ni\u017c obszar ich pierwotnej ojczyzny.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Wiedz\u0119 o niekt\u00f3rych zachowaniach wczesnych Celt\u00f3w mo\u017cemy uzyska\u0107 na podstawie ich poch\u00f3wk\u00f3w. Wyst\u0119powanie w nich br\u0105zowych mieczy \u2013 obok wykonanych r\u00f3wnie\u017c z br\u0105zu urn oznacza, \u017ce mamy do czynienia z poch\u00f3wkami naczelnik\u00f3w i \u015bwiadczy o ich ambicjach jako wojownik\u00f3w; natomiast szcz\u0105tki czteroko\u0142owych woz\u00f3w oraz wspania\u0142e wyroby garncarskie dowodz\u0105 istnienia wierze\u0144 w podr\u00f3\u017c do \u015bwiata zmar\u0142ych. Takie wyposa\u017cenie jest doskonale reprezentowane w grobowcu w Hart an der Alz w G\u00f3rnej Bawarii, datowanym na X w. p.n.e. Wkr\u00f3tce powszechne sta\u0142y si\u0119 poch\u00f3wki szkieletowe przykryte wielkimi kurhanami, w kt\u00f3rych grzebano najpot\u0119\u017cniejszych mo\u017cnych; z kolei w VIII w. p.n.e. zacz\u0119\u0142a pojawia\u0107 si\u0119 bro\u0144 z \u017celaza. Najs\u0142ynniejsze poch\u00f3wki celtyckie zosta\u0142y odkryte w po\u0142o\u017conej nad jeziorem miejscowo\u015bci Hallstatt, na po\u0142udniowy zach\u00f3d od dzisiejszego Salzburga w Austrii. W efekcie rozwini\u0119cia na wielk\u0105 skal\u0119 g\u00f3rnictwa soli Hallstatt sta\u0142 si\u0119 najwa\u017cniejszym centrum handlowym na p\u00f3\u0142noc od Alp. W rezultacie osi\u0105gni\u0119tej zamo\u017cno\u015bci dosz\u0142o do uzyskania przeze\u0144 si\u0142y politycznej i wp\u0142yw\u00f3w kulturowych. Ich przejawem by\u0142 fakt, \u017ce w VII i VI w. p.n.e. poch\u00f3wki typu halsztackiego sta\u0142y si\u0119typowe na obszarze po\u0142udniowych Niemiec i zachodnich Czech. Cia\u0142o (nie poddane spaleniu) sk\u0142adano na wozie, cz\u0119sto wewn\u0105trz specjalnie skonstruowanej drewnianej komory grobowej. Zmar\u0142ego przyw\u00f3dc\u0119 wyposa\u017cano w \u017celazne miecze i w\u0142\u00f3cznie, a tak\u017ce w\u00a0 naczynia, no\u017ce oraz piecze\u0144 wo\u0142ow\u0105 i wieprzow\u0105, co \u015bwiadczy, i\u017c wierzono, \u017ce na tamtym \u015bwiecie zmar\u0142y b\u0119dzie kontynuowa\u0142 uczt\u0119, podobn\u0105 do ziemskiej. Istniej\u0105 rzeczywi\u015bcie przes\u0142anki wskazuj\u0105ce, \u017ce stypa przy kurhanie stanowi\u0142a cz\u0119\u015b\u0107 ceremonii pogrzebowej naczelnika.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">O rosn\u0105cej centralizacji w\u0142adzy w r\u0119kach silnych grup krewniaczych \u015bwiadcz\u0105 \u00f3wczesne zbiorowe poch\u00f3wki w kurhanach. Zawiera\u0142y one wyszukane wyposa\u017cenie grobowe, w tym ozdoby kobiece. Odzwierciedlaj\u0105c zhierarchizowan\u0105 struktur\u0119 spo\u0142ecze\u0144stwa, kurhany wielkich przyw\u00f3dc\u00f3w wczesnoceltyckich by\u0142y cz\u0119sto otoczone grobami wojownik\u00f3w \u2013 ka\u017cdego z nich chowano wraz z jego d\u0142ugim mieczem. Gdy m\u00f3wimy o pocz\u0105tkach kultury celtyckiej, mo\u017cemy polega\u0107 wy\u0142\u0105cznie na \u017ar\u00f3d\u0142ach archeologicznych. Jednak jest dla nas oczywiste, i\u017c w\u0142adza owych wodz\u00f3w rozci\u0105ga\u0142a si\u0119 wzd\u0142u\u017c doliny g\u00f3rnego Dunaju od zakola Renu poprzez Szwabi\u0119, Bawari\u0119, p\u00f3\u0142nocn\u0105 Austri\u0119 a\u017c do Czech. Pocz\u0105tkowo dominuj\u0105c\u0105 pozycj\u0119 zajmowali wschodni Celtowie, a liczne wielkie grody \u015bwiadczy\u0142y o ich sile w ca\u0142ym regionie. By\u0142y to m.in.: Heuneburg (na po\u0142udnie od dzisiejszego Hundersingen w Szwabii), Hohenasperg (na po\u0142udnie od dzisiejszego Stuttgartu) i kilka innych o por\u00f3wnywalnym znaczeniu w Szwajcarii.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">G\u0142\u00f3d ziemi i rywalizacja doprowadzi\u0142y do przemieszcze\u0144 pot\u0119\u017cnych grup Celt\u00f3w na ich zachodniej flance. Jednym z najwa\u017cniejszych zjawisk tego typu sta\u0142a si\u0119 migracja w kierunku p\u00f3\u0142nocnozachodnim \u2013 wzd\u0142u\u017c Renu \u2013 grupy ludno\u015bci lub konglomeratu grup, kt\u00f3re mniej wi\u0119cej na pocz\u0105tku VII w. p.n.e. zaj\u0119\u0142y oba brzegi tej rzeki w rejonie uj\u015bcia Mozeli. Nowi przybysze byli do\u015b\u0107 silni, aby zdominowa\u0107 ludno\u015b\u0107 tubylcz\u0105 \u2013 cz\u0119\u015b\u0107 wypieraj\u0105c, cz\u0119\u015b\u0107 asymiluj\u0105c. Migracja ta by\u0142a r\u00f3wnoznaczna z rozszerzaniem zasi\u0119gu starej kultury halsztackiej, a uczestnicz\u0105cy w w\u0119dr\u00f3wce Celtowie poddali swej kontroli poka\u017any obszar rozci\u0105gaj\u0105cy si\u0119 od Renu prawie do Sekwany. Kierowa\u0142a nimi pewna liczba dominuj\u0105cych rod\u00f3w, kt\u00f3re \u2013 o czym \u015bwiadcz\u0105 ich rozbudowane domostwa i miejsca poch\u00f3wku \u2013 du\u017co zainwestowa\u0142y w sw\u00f3j presti\u017c i status zdobywc\u00f3w. W pewnych okoliczno\u015bciach otacza\u0142y one szczeg\u00f3lnym splendorem niekt\u00f3re najwa\u017cniejsze osoby ze swej warstwy, zar\u00f3wno kobiety, jak i m\u0119\u017cczyzn,<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Tymczasem wa\u017cne przemiany zachodzi\u0142y w\u015br\u00f3d Celt\u00f3w mieszkaj\u0105cych w rejonie \u017ar\u00f3de\u0142 Dunaju. Dost\u0119pne od IX w. p.n.e. lub nawet wcze\u015bniej \u017celazo oraz zastosowanie go na coraz wi\u0119ksz\u0105 skal\u0119 do wytwarzania broni zapewni\u0142y jego posiadaczom wyra\u017an\u0105 przewag\u0119. Uwa\u017ca si\u0119, \u017ce plemiona germa\u0144skie na p\u00f3\u0142nocy zapo\u017cyczy\u0142y s\u0142owo oznaczaj\u0105ce \u201e\u017celazo\u201d z celtyckiego *isarnon (\u2018twardymetal\u2019). Mi\u0119dzy Alpami a Dunajem powsta\u0142y du\u017ce o\u015brodki hutnictwa \u017celaza, wytwarzaj\u0105ce \u2013 opr\u00f3cz broni \u2013 r\u00f3\u017cnorodne narz\u0119dzia, kt\u00f3re z kolei znacznie zwi\u0119kszy\u0142y techniczne mo\u017cliwo\u015bci wytw\u00f3rc\u00f3w. Zwi\u0119kszy\u0142o si\u0119 r\u00f3wnie\u017c zastosowanie z\u0142ota i srebra do wyrobu ozd\u00f3b. Dzi\u0119ki przyswajaniu przez Celt\u00f3w wiedzy od innych lud\u00f3w oraz pojawieniu si\u0119 rodzimych, celtyckich mistrz\u00f3w i warsztat\u00f3w kowalskich, mog\u0142a \u2013 pocz\u0105wszy od VI w. p.n.e. \u2013pojawi\u0107 si\u0119 ca\u0142a gama nowych wzor\u00f3w przedmiot\u00f3w tak u\u017cytkowych, jak dekoracyjnych. By\u0142 to tak zwany okres late\u0144ski, kt\u00f3ry nazw\u0119 zawdzi\u0119cza odkryciu wielkiego zespo\u0142u takich wyrob\u00f3w w miejscowo\u015bci La T\u00e8ne po\u0142o\u017conej nad jeziorem Neuch\u00e2tel w zachodniej Szwajcarii. Uk\u0142ad si\u0142 mi\u0119dzy poszczeg\u00f3lnymi kr\u00f3lami i wodzami ulega\u0142 niew\u0105tpliwie \u2013 w warunkach ci\u0105g\u0142ej rywalizacji mi\u0119dzy nimi \u2013 rozmaitym wahaniom; \u201eksi\u0119stwa\u201d halsztackie sta\u0142y si\u0119 jednak zbyt oci\u0119\u017ca\u0142e, a ich arystokratycznym rodom, kt\u00f3re ju\u017c zasmakowa\u0142y w zbytku, brakowa\u0142o umiej\u0119tno\u015bci, by przeciwstawi\u0107 si\u0119 powa\u017cnej presji z zewn\u0105trz. Jak wskazuj\u0105 dane archeologiczne, na pocz\u0105tku V w. p.n.e. na zach\u00f3d od Renu dosz\u0142o do zerwania ci\u0105g\u0142o\u015bci kulturowej, co \u015bwiadczy o tym, \u017ce w tym regionie zast\u0105pienie \u201eksi\u0119stw\u201d halsztackich przez przybysz\u00f3w late\u0144skich dokona\u0142o si\u0119 w znacznej mierze drog\u0105 podboju militarnego. Tego typu zdarzenia wyst\u0105pi\u0142y nie tylko na obszarze nadre\u0144skim,ale tak\u017ce na pewnym odcinku w kierunku wschodnim wzd\u0142u\u017c Dunaju, gdy\u017c to w\u0142a\u015bnie grupy ludno\u015bci late\u0144skiej lub grupy, w kt\u00f3rych ludno\u015b\u0107 ta stanowi\u0142a element dominuj\u0105cy, podejmowa\u0142y wielkie migracje trwaj\u0105ce od VI w. p.n.e. I tak wielka twierdza w Heuneburgu g\u00f3ruj\u0105ca nad Dunajem by\u0142a w drugiej po\u0142owie V w. p.n.e. wielokrotnie niszczona przez po\u017cary. P\u00f3\u017aniejsi autorzy \u0142aci\u0144scy przekazali nam opis zdarzenia, kt\u00f3rego pierwowz\u00f3r musia\u0142 nale\u017ce\u0107 do tradycji przechowywanej przez samych Celt\u00f3w. Wed\u0142ug Liwiusza dwaj przedsi\u0119biorczy ksi\u0105\u017c\u0119ta, bracia Belowezus i Segowezus, nieposiadaj\u0105cy w\u0142asnych kr\u00f3lestw, zostali wys\u0142ani \u201edo innych siedzib, kt\u00f3re bogowie wska\u017c\u0105 przez wr\u00f3\u017cby\u201d. Mo\u017cna na tej podstawie przypuszcza\u0107, \u017ce Celtowie traktowali podejmowanie na wielk\u0105 skal\u0119 migracji jako akt rytualny. Znaczenie imienia Belowezus to \u2018znaj\u0105cy si\u0119 na zabijaniu\u2019 (\u2018umiej\u0105cy zabija\u0107\u2019), a Segowezus \u2013 \u2018znaj\u0105cy si\u0119 na zwyci\u0119\u017caniu\u2019 (\u2018umiej\u0105cy zwyci\u0119\u017ca\u0107\u2019). By\u0107 mo\u017ce obaj w rzeczywisto\u015bci nie byli postaciami historycznymi, to jednak takie presti\u017cowe tytu\u0142y \u015bwiadczy\u0142y o trwaniu mitycznej pami\u0119ci o wielkich przyw\u00f3dcach. \u201eLos \u2013 jak czytamy u Liwiusza \u2013 wyznaczy\u0142 Segowezusowi Las Hercy\u0144ski, Belowezusowi za\u015b dali bogowie o wiele lepsz\u0105 drog\u0119 \u2013 do Italii\u201d. Innymi s\u0142owy, bogowie woleli, aby Segowezus wyruszy\u0142 ze swoimi zwolennikami w kierunku \u015brodkowej Europy, a bardziej obiecuj\u0105c\u0105 perspektyw\u0119 doliny Padu przeznaczono Belowezusowi. Z takiego legendarnego przekazu nie spos\u00f3b uzyska\u0107 wielu wa\u017cnych szczeg\u00f3\u0142\u00f3w. Prawdziwie jednak brzmi stwierdzenie, \u017ce wysy\u0142aj\u0105c obu \u201em\u0142odzie\u0144c\u00f3w rzutkich\u201d, zezwolono im, i\u017c: \u201emog\u0105 wzi\u0105\u0107 tyle ludzi, ile zechc\u0105\u201d, a to w tym celu, \u201e\u017ceby jaki\u015b lud nie stawi\u0142 im jako przybyszom oporu\u201d4 . Gwa\u0142towny przyrost ludno\u015bci m\u00f3g\u0142 przyspieszy\u0107 decyzj\u0119 ambitnych m\u0142odych ludzi, by wyruszy\u0107 z rodzinnych okolic i znale\u017a\u0107 dla siebie nowe przeznaczenie. W rzeczywisto\u015bci migracje \u2013 zmitologizowane w osobach Belowezusa i Segowezusa \u2013 musia\u0142y zacz\u0105\u0107 si\u0119 w VI w. p.n.e. i trwa\u0142y dobrze ponad sto lat. Wydawnictwo Dialog (c) Copyright edycja elektroniczna W tych d\u0142ugotrwa\u0142ych migracjach uczestniczy\u0142y pot\u0119\u017cne grupy ludno\u015bci rozprzestrzeniaj\u0105ce si\u0119 promieni\u015bcie we wszystkich kierunkach z ojczyzny po\u0142o\u017conej na p\u00f3\u0142noc od Alp. Tradycja m\u00f3wi\u0105ca o Belowezusie, kt\u00f3ry udaje si\u0119 do Italii, stanowi\u0142a zapewne echo przekazu o tym, jak to pewne grupy zaryzykowa\u0142y w\u0119dr\u00f3wk\u0119 na po\u0142udnie, przekroczy\u0142y Alpy przez Prze\u0142\u0119cz \u015awi\u0119tego Gotharda i Prze\u0142\u0119cz \u015awi\u0119tego Bernarda, po czym zdominowa\u0142y kultur\u0119 Golasecca nad rzek\u0105 Add\u01055 . Pojawiaj\u0105ce si\u0119 w\u00f3wczas inskrypcje z tego obszaru zosta\u0142y napisane dialektem j\u0119zyka celtyckiego, okre\u015blanym jako lepontyjski. Niewiele one m\u00f3wi\u0105 na temat kultury lepontyjskiej, ale pokazuj\u0105 przechodzenie dawnego labiowelarnego ku w p, \u015bwiadcz\u0105c w ten spos\u00f3b, \u017ce na p\u00f3\u0142noc od Alp przekszta\u0142cenia j\u0119zykowe nast\u0119powa\u0142y ju\u017c powszechnie.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Najwa\u017cniejszymi spo\u015br\u00f3d wszystkich migracji, kt\u00f3re zosta\u0142y podj\u0119te przez ludno\u015b\u0107 late\u0144sk\u0105, by\u0142y te skierowane na p\u00f3\u0142noc \u2013 wzd\u0142u\u017c wschodniego brzegu Renu, tym samym szlakiem, jaki wiek wcze\u015bniej obrali ich halsztaccy poprzednicy. Teraz nowi i nowocze\u015bni przybysze z doliny naddunajskiej skr\u0119cili na zach\u00f3d i przekroczyli Ren w po\u0142owie jego biegu, obeszli Wogezy od p\u00f3\u0142nocy i wkr\u00f3tce opanowali rozleg\u0142e po\u0142acie kraju. Zapewne po drodze zabrali ze sob\u0105 du\u017c\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 ludno\u015bci znad \u015brodkowego Renu, w wyniku czego dosz\u0142o do przemieszczenia stamt\u0105d cz\u0119\u015bci wcze\u015bniejszej spo\u0142eczno\u015bci celtyckiej oraz do powstania rozleg\u0142ych o\u015brodk\u00f3w osadniczych nadMozel\u0105 i Marn\u0105. Kontroluj\u0105c szlaki wodne \u0142\u0105cz\u0105ce p\u00f3\u0142nocno-zachodnie obrze\u017ca Europy z bogatym po\u0142udniem, late\u0144scy przybysze czerpali du\u017ce zyski z handlu, dzi\u0119ki czemu wzros\u0142o ich znaczenie i wp\u0142ywy w ca\u0142ym celtyckim \u015bwiecie. W ten spos\u00f3b wcze\u015bniejsi osadnicy celtyccy \u2013 w kt\u00f3rych j\u0119zyku bez w\u0105tpienia nadal istnia\u0142a labiowelarna g\u0142oska ku \u2013 zostali z tego obszaru w wi\u0119kszo\u015bci wyparci. Cz\u0119\u015b\u0107 z nich zepchni\u0119to na zach\u00f3d \u2013 a mianowicie przede wszystkim Senon\u00f3w (Senones), kt\u00f3rych nazwa mo\u017ce oznacza\u0107 albo \u2018dawnych mieszka\u0144c\u00f3w\u2019, albo \u2018czcicieli Senosa\u2019, czyli \u2018starego\u2019, to jest boga-przodka. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 Senon\u00f3w stworzy\u0142a sw\u00f3j nowy rejon osadniczy nad brzegiem rzeki Yonne, gdzie ich o\u015brodkiem zosta\u0142o Agendincum (dzi\u015b Sens); wielu Senon\u00f3w podzieli\u0142o si\u0119 jednak na mniejsze grupy i rozsypa\u0142o po r\u00f3\u017cnych cz\u0119\u015bciach Galii. Pokrewna grupa, *Quariti (p\u00f3\u017aniej znani jako Paryzjowie, Parisii), kt\u00f3rych nazwa oznacza\u0142a \u2018skuteczni\u2019 albo czciciele \u2018skutecznego\u2019 b\u00f3stwa, zosta\u0142a wypchni\u0119ta na p\u00f3\u0142noc wzd\u0142u\u017c Sekwany, nad kt\u00f3r\u0105 ostatecznie za\u0142o\u017cy\u0142a sw\u00f3j o\u015brodek, Lutecj\u0119 (dzi\u015b Pary\u017c). Inni zostali wyparci na po\u0142udniowy wsch\u00f3d \u2013 jak Sekwanowie (Sequani, kt\u00f3rych miano pochodzi\u0142o od nazwy rzeki Sekwany), a tak\u017ce pokrewni im Helwetowie (Helvetii \u2018posiadacze niema\u0142ych ziem\u2019), kt\u00f3rzy przez kilka pokole\u0144 pozostali na ziemiach dzisiejszej Alzacji, zanim ponownie przekroczyli Ren ju\u017c d\u0142ugo po wyga\u015bni\u0119ciu wielkich migracji Celt\u00f3w. Wszystkie te plemiona zosta\u0142y oczywi\u015bcie z czasem zasymilowane przez spo\u0142eczno\u015bci reprezentuj\u0105ce wy\u017csz\u0105 kultur\u0119 late\u0144sk\u0105, ale w zwyczajach pogrzebowych Sekwan\u00f3w i Helwet\u00f3w zachowa\u0142y si\u0119 pewne cechy charakterystyczne dla starszego typu halsztackiego, jak np. poch\u00f3wki w pojedynczych kurhanach, a nie na nowszych cmentarzyskach.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">W VI w. p.n.e. si\u0142a Celt\u00f3w na wschodzie s\u0142ab\u0142a, tote\u017c pod poj\u0119ciem migracji Segowezusa mog\u0142a przetrwa\u0107 pami\u0119\u0107 o r\u00f3\u017cnych wydarzeniach, takich jak np. nap\u00f3r Celt\u00f3w znad g\u00f3rnego Dunaju w celu kolonizowania tamtejszych obszar\u00f3w dla w\u0142asnych potrzeb. Ruchom tym przewodzi\u0142y grupy znane p\u00f3\u017aniej jako Bojowie (Boii \u2018atakuj\u0105cy\u2019), kt\u00f3re przedar\u0142y si\u0119 na tereny kontrolowane przez starsze, halsztackie \u201eksi\u0119stwa\u201d w Czechach i ustanowi\u0142y swoj\u0105 supremacj\u0119 zar\u00f3wno nad grupami typu halsztackiego, jak i nieceltyckimi. Inne plemiona, wspierane przez Boj\u00f3w, zagarn\u0119\u0142y du\u017ce obszary na p\u00f3\u0142nocny wsch\u00f3d od Alp nale\u017c\u0105ce do Ret\u00f3w \u2013 ludu pokrewnego Wenetom (nale\u017c\u0105cym do p\u00f3\u0142nocnych Italik\u00f3w)<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Podstawow\u0105 struktur\u0105 spo\u0142eczn\u0105 Celt\u00f3w by\u0142o plemi\u0119; posiada\u0142o ono okre\u015blone terytorium, nad kt\u00f3rym sprawowa\u0142o kontrol\u0119 dzi\u0119ki sile zbrojnej oraz \u2013 o ile to by\u0142o niezb\u0119dne \u2013 negocjacjom i uk\u0142adom z silniejszymi s\u0105siadami. Og\u00f3lnie bior\u0105c, Celtowie sk\u0142aniali si\u0119 do pogl\u0105du, \u017ce wszyscy pochodzili od tego samego boskiego przodka, ale poszczeg\u00f3lne plemiona mog\u0142y urozmaica\u0107 i wzbogaca\u0107 t\u0119 wersj\u0119, tak aby podkre\u015bla\u0107 sw\u0105 szczeg\u00f3ln\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107. Wyw\u00f3d genealogii by\u0142 spraw\u0105 wa\u017cn\u0105 zar\u00f3wno jako spos\u00f3b zdefiniowania plemienia, jak i okre\u015blenia statusu jego cz\u0142onk\u00f3w wzgl\u0119dem siebie. Struktury spo\u0142eczne w poszczeg\u00f3lnych plemionach niew\u0105tpliwie nieco r\u00f3\u017cni\u0142y si\u0119 mi\u0119dzy sob\u0105, ale wsz\u0119dzie istnia\u0142 og\u00f3lny podzia\u0142 na trzy klasy: arystokracj\u0119, zwyk\u0142y lud i niewolnik\u00f3w. T\u0119 ostatni\u0105 tworzyli chyba g\u0142\u00f3wnie je\u0144cy wojenni, a nale\u017ca\u0142y do niej osoby zar\u00f3wno pochodzenia celtyckiego, jak i nieceltyckiego. Wszystkie trzy klasy, a tak\u017ce istniej\u0105ce wewn\u0105trz nich mniejsze warstwy spo\u0142eczne by\u0142y powi\u0105zane ze sob\u0105 skomplikowanym systemem klientalnym. Do pewnego stopnia mo\u017cliwe by\u0142o przechodzenie jednostek mi\u0119dzy warstwami i klasami.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Ludno\u015b\u0107 celtycka, nade wszystko wiejska, rozrzucona po r\u00f3\u017cnorodnych terytoriach,cz\u0119sto skupia\u0142a si\u0119 w ma\u0142ych osadach. O\u015brodki plemienne \u2013 kt\u00f3re Rzymianie p\u00f3\u017aniej opatrzyli mianem: oppida \u2013 by\u0142y miejscami publicznych zgromadze\u0144 i handlu; prowadzi\u0142y do nich zazwyczaj szerokie trakty. W oppidach zbierali si\u0119 rzemie\u015blnicy i kupcy; sprzedawano i kupowano zwierz\u0119ta oraz towary; by\u0142y one miejscem r\u00f3\u017cnorodnych ceremonii spo\u0142ecznych i obrz\u0119d\u00f3w religijnych. Lokalizacja i plany poszczeg\u00f3lnych oppid\u00f3w bardzo r\u00f3\u017cni\u0142y si\u0119 od siebie. Wiele z nich usytuowano na wzniesieniach, ale inne znajdowa\u0142y si\u0119 na r\u00f3wninach; jedne mia\u0142y rozbudowane umocnienia, ale inne \u2013 tylko niewielkie, albo zgo\u0142a \u017cadne. Najcz\u0119stszym typem umocnie\u0144 by\u0142a drewniana palisada, ale niekt\u00f3re oppida mia\u0142y poka\u017ane mury kamienne.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Autorzy klasyczni rozpisuj\u0105 si\u0119 obszernie na ten temat, a Posejdonios stwierdzi\u0142, \u017ce ca\u0142a celtycka rasa \u201eszale\u0144czo uwielbia\u0142a wojn\u0119, by\u0142a bardzo dzielna i skora do walki\u201d<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Do ich uzbrojenia nale\u017c\u0105 tarcze wielko\u015bci cz\u0142owieka, indywidualnie dekorowane. Niekt\u00f3re z nich maj\u0105 wystaj\u0105ce wizerunki zwierz\u0105t z br\u0105zu, wykonane bardzo umiej\u0119tnie, kt\u00f3re s\u0142u\u017c\u0105 tak do obrony, jak i dekoracji. Na g\u0142owach [Celtowie] nosz\u0105 br\u0105zowe he\u0142my, na kt\u00f3rych stercz\u0105 ku g\u00f3rze du\u017ce figury, sprawiaj\u0105ce, \u017ce wojownik wydaje si\u0119 by\u0107 pot\u0119\u017cnego wzrostu. W niekt\u00f3rych przypadkach jedn\u0105 ca\u0142o\u015b\u0107 z he\u0142mem tworz\u0105 rogi; w innych s\u0105 tam przedstawione dzioby ptak\u00f3w lub pyski czworonog\u00f3w. Tak\u017ce ich tr\u0105by s\u0105 szczeg\u00f3lnego, barbarzy\u0144skiego typu \u2013 kiedy dm\u0105 w nie, wydaj\u0105 one ostry d\u017awi\u0119k, pasuj\u0105cy do zgie\u0142ku walki. Niekt\u00f3rzy nosz\u0105 \u017celazne kolczugi, ale inni walcz\u0105 nago, maj\u0105c za jedyny pancerz to, w co wyposa\u017cy\u0142a ich natura. Zamiast kr\u00f3tkich mieczy, nosz\u0105 miecze d\u0142ugie, zawieszone na \u017celaznych lub br\u0105zowych \u0142a\u0144cuchach i zwisaj\u0105ce u ich prawego boku. Niekt\u00f3rzy opasuj\u0105 swe tuniki pasem ze z\u0142otych lub srebrnych p\u0142ytek. W\u0142\u00f3cznie, kt\u00f3rymi wywijaj\u0105 w bitwie i kt\u00f3re nazywaj\u0105 lancami, maj\u0105 \u017celazne groty o d\u0142ugo\u015bci \u0142okcia lub wi\u0119cej oraz szeroko\u015bci prawie dw\u00f3ch d\u0142oni. Ich miecze s\u0105 tak d\u0142ugie, jak oszczepy u innych lud\u00f3w, a ich oszczepy maj\u0105 czuby d\u0142u\u017csze ni\u017c miecze. Niekt\u00f3re w\u0142\u00f3cznie maj\u0105 g\u0142adko wykute groty, inne za\u015b s\u0105 spiralne z naci\u0119ciami na ca\u0142ej swej d\u0142ugo\u015bci, tote\u017c uderzenie nimi nie tylko przecina cia\u0142o, ale i rozrywa je, a wyci\u0105gni\u0119cie w\u0142\u00f3czni jeszcze bardziej rozdziera ran\u0119. Co do fizycznego wygl\u0105du Celt\u00f3w, to kilku staro\u017cytnych autor\u00f3w opisa\u0142o ich jako osoby wysokiego wzrostu, a Diodor Sycylijski doda\u0142, \u017ce mieli sk\u00f3r\u0119 \u201ebardzo wilgotn\u0105 i bia\u0142\u0105\u201d. Do ich uzbrojenia nale\u017c\u0105 tarcze wielko\u015bci cz\u0142owieka, indywidualnie dekorowane. Niekt\u00f3re z nich maj\u0105 wystaj\u0105ce wizerunki zwierz\u0105t z br\u0105zu, wykonane bardzo umiej\u0119tnie, kt\u00f3re s\u0142u\u017c\u0105 tak do obrony, jak i dekoracji. Na g\u0142owach [Celtowie] nosz\u0105 br\u0105zowe he\u0142my, na kt\u00f3rych stercz\u0105 ku g\u00f3rze du\u017ce figury, sprawiaj\u0105ce, \u017ce wojownik wydaje si\u0119 by\u0107 pot\u0119\u017cnego wzrostu. W niekt\u00f3rych przypadkach jedn\u0105 ca\u0142o\u015b\u0107 z he\u0142mem tworz\u0105 rogi; w innych s\u0105 tam przedstawione dzioby ptak\u00f3w lub pyski czworonog\u00f3w. Tak\u017ce ich tr\u0105by s\u0105 szczeg\u00f3lnego, barbarzy\u0144skiego typu \u2013 kiedy dm\u0105 w nie, wydaj\u0105 one ostry d\u017awi\u0119k, pasuj\u0105cy do zgie\u0142ku walki. Niekt\u00f3rzy nosz\u0105 \u017celazne kolczugi, ale inni walcz\u0105 nago, maj\u0105c za jedyny pancerz to, w co wyposa\u017cy\u0142a ich natura. Zamiast kr\u00f3tkich mieczy, nosz\u0105 miecze d\u0142ugie, zawieszone na \u017celaznych lub br\u0105zowych \u0142a\u0144cuchach i zwisaj\u0105ce u ich prawego boku. Niekt\u00f3rzy opasuj\u0105 swe tuniki pasem ze z\u0142otych lub srebrnych p\u0142ytek. W\u0142\u00f3cznie, kt\u00f3rymi wywijaj\u0105 w bitwie i kt\u00f3re nazywaj\u0105 lancami, maj\u0105 \u017celazne groty o d\u0142ugo\u015bci \u0142okcia lub wi\u0119cej oraz szeroko\u015bci prawie dw\u00f3ch d\u0142oni. Ich miecze s\u0105 tak d\u0142ugie, jak oszczepy u innych lud\u00f3w, a ich oszczepy maj\u0105 czuby d\u0142u\u017csze ni\u017c miecze. Niekt\u00f3re w\u0142\u00f3cznie maj\u0105 g\u0142adko wykute groty, inne za\u015b s\u0105 spiralne z naci\u0119ciami na ca\u0142ej swej d\u0142ugo\u015bci, tote\u017c uderzenie nimi nie tylko przecina cia\u0142o, ale i rozrywa je, a wyci\u0105gni\u0119cie w\u0142\u00f3czni jeszcze bardziej rozdziera ran\u0119. Co do fizycznego wygl\u0105du Celt\u00f3w, to kilku staro\u017cytnych autor\u00f3w opisa\u0142o ich jako osoby wysokiego wzrostu, a Diodor Sycylijski doda\u0142, \u017ce mieli sk\u00f3r\u0119 \u201ebardzo wilgotn\u0105 i bia\u0142\u0105\u201d.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\"><em><\/div><div class='rmwp-toggle-end'><\/div><\/em><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><a href=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Halsztat-do-Prus.pdf\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone wp-image-2855\" src=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Halsztat-do-Prus-300x162.jpg\" alt=\"\" width=\"972\" height=\"525\" srcset=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Halsztat-do-Prus-300x162.jpg 300w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Halsztat-do-Prus-768x416.jpg 768w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Halsztat-do-Prus.jpg 2033w\" sizes=\"auto, (max-width: 972px) 100vw, 972px\" \/><\/a><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #0000ff; font-size: 10pt;\">Od kultury halsztackiej do Prus.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\"><strong><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; font-size: 14pt;\">KULTURA HALSZTACKA &#8211; HALLSTATT (1200 &#8211; 450 l. p.n.e.)<\/span><\/strong><\/span><span style=\"background-color: #e9ebec; color: #222222; font-family: georgia, palatino, serif; font-size: 16px;\"><span class=\"ellipsis\" id=\"ellipsis-870700197\">...<\/span><span class=\"rmwp-button-wrap\" id=\"rmwp-button-wrap-870700197\" style=\"display: none;\"><button name=\"read more\" type=\"button\" onclick=\"rmwpButtonAction( '870700197', 'Czytaj wi\u0119cej', 'Read Less' )\">Czytaj wi\u0119cej<\/button><\/span><div class=\"rmwp-toggle \" id=\"rmwp-toggle-870700197\" style=\"display: none\"><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Od wczesnej kultury p\u00f3l popielnicowych rozszerzy\u0142a si\u0119 kultura Hallstatt (ok. 1200\u2013450 p.n.e.). W pierwszym okresie (ok. 1200\u2013800 p.n.e.) w strefie wp\u0142yw\u00f3w Hallstatt\u00a0<\/span><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">istnia\u0142o kilka kultur regionalnych, a r\u00f3\u017cnice wyst\u0119powa\u0142y w obrz\u0105dku pogrzebowym i osadnictwie. Dominuj\u0105cym obrz\u0105dkiem jest kremacja, z popio\u0142em i kalcynowan\u0105 ko\u015bci\u0105, ma\u0142ymi naczyniami i przedmiotami osobistymi umieszczanymi w du\u017cych dwusto\u017ckowych urnach przed poch\u00f3wkiem na (czasami rozleg\u0142ych) cmentarzach p\u00f3l popielnicowych. Osady obejmowa\u0142y p\u00f3\u017aniejsze konstrukcje w obr\u0119bie palisad i ufortyfikowanych kompleks\u00f3w, przy czym coraz cz\u0119\u015bciej stosowano fortyfikacje i drewniane palisady. Typowe dla p\u00f3\u017anej epoki br\u0105zu jest zatem ponowne pojawienie si\u0119 silnie ufortyfikowanych osad, tych na wschodzie nale\u017c\u0105cych g\u0142\u00f3wnie do wczesnej i \u015brodkowej fazy okresu p\u00f3l popielnicowych, a tych na zachodzie do p\u00f3\u017anej fazy, co mo\u017ce sugerowa\u0107 regiony zwi\u0119kszonego konfliktu zewn\u0119trznego w ka\u017cdym okresie. Pot\u0119\u017cne wa\u0142y obronne budowano przy u\u017cyciu r\u00f3\u017cnych technik, w zale\u017cno\u015bci od terenu i konkretnych wymaga\u0144 miejsca, i cz\u0119sto towarzyszy\u0142y im g\u0142\u0119bokie rowy.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Ufortyfikowane osady by\u0142y cz\u0119sto dzielone na podobszary wed\u0142ug ich celu ekonomicznego lub spo\u0142ecznego, wskazuj\u0105c na r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 funkcji i okazjonalnie przedstawiaj\u0105c specjalizacj\u0119 miejsca, od o\u015brodk\u00f3w w\u0142adzy i handlu mi\u0119dzyregionalnego po miejsca rytualne.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">W regionie alpejskim osady w ods\u0142oni\u0119tych miejscach s\u0105 cz\u0119sto budowane blisko miejsc wydobycia minera\u0142\u00f3w. Og\u00f3lna struktura osadnictwa odzwierciedla, \u017ce by\u0142y one powi\u0105zane z systemem, kt\u00f3ry zapewnia\u0142 przetwarzanie i transport surowc\u00f3w oraz wymian\u0119 mi\u0119dzyregionaln\u0105.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone wp-image-2891\" src=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Ha-cytadela-300x103.jpg\" alt=\"\" width=\"778\" height=\"267\" srcset=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Ha-cytadela-300x103.jpg 300w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Ha-cytadela-1024x352.jpg 1024w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Ha-cytadela-768x264.jpg 768w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Ha-cytadela-1536x529.jpg 1536w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Ha-cytadela-2048x705.jpg 2048w\" sizes=\"auto, (max-width: 778px) 100vw, 778px\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #0000ff; font-size: 10pt;\">Cytadela celtycka w Heuneburgu (ok. 700 l. p.n.e).<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Prawdziwa epoka \u017celaza Hallstatt (ok. 800\u2013450 p.n.e.) jest charakteryzowana jako okres niezwyk\u0142ego rozkwitu kulturowego wsz\u0119dzie w kontynentalnej Europie Celtyckiej, z wyszukanymi poch\u00f3wkami, w tym bogatymi zespo\u0142ami, cz\u0119sto nazywanymi grobami wodz\u00f3w lub ksi\u0105\u017c\u0105t, a tak\u017ce osadami na wzg\u00f3rzach. Grobowce i zamkni\u0119te ufortyfikowane szczyty wzg\u00f3rz sygnalizuj\u0105 transformacj\u0119 organizacji spo\u0142ecznej w gospodark\u0119 polityczn\u0105, kt\u00f3ra kontrolowa\u0142a przep\u0142yw d\u00f3br luksusowych. Dystrybucja d\u00f3br, takich jak amfory, kt\u00f3re zawiera\u0142y wino, pokazuje, \u017ce zachodnie i wschodnie Hallstatt by\u0142y w\u0142\u0105czone do \u015br\u00f3dziemnomorskiego handlu i wymiany prezent\u00f3w.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Wiele kurhan\u00f3w znaleziono z tego okresu m.in. gr\u00f3b ksi\u0105\u017c\u0119cy z Lavau, gr\u00f3b ksi\u0119\u017cniczki z Vix, gr\u00f3b wodza Hochdorf, kurhany w Burgstallkogel, Groby Sainte-Colombe-sur-Seine, w Heuneburgu, w Glaubergu, w Hohenaspergu, w Grafenb\u00fchl, w Magdalenbergu itp.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Wczesnoceltycka konstrukcja kalendarza w kr\u00f3lewskim grobowcu w Magdalenenbergu. Kolejno\u015b\u0107 poch\u00f3wk\u00f3w wok\u00f3\u0142 centralnego kr\u00f3lewskiego grobowca dok\u0142adnie pasuje do konstelacji p\u00f3\u0142nocnej p\u00f3\u0142kuli. Pozycja poch\u00f3wk\u00f3w przedstawia wz\u00f3r konstelacji, kt\u00f3ry mo\u017cna zobaczy\u0107 mi\u0119dzy \u015brodkiem zimy a \u015brodkiem lata na rok 618 p.n.e. W tym czasie powsta\u0142 kurhan.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone wp-image-2898\" src=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Ha-pochowek-z-wozem-300x225.jpg\" alt=\"\" width=\"490\" height=\"368\" srcset=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Ha-pochowek-z-wozem-300x225.jpg 300w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Ha-pochowek-z-wozem-1024x768.jpg 1024w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Ha-pochowek-z-wozem-768x576.jpg 768w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Ha-pochowek-z-wozem-1536x1152.jpg 1536w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Ha-pochowek-z-wozem.jpg 2025w\" sizes=\"auto, (max-width: 490px) 100vw, 490px\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #0000ff; font-size: 10pt;\">Poch\u00f3wek z wozem w grobie wodza z Hochdorf<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone wp-image-2893\" src=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Ha-kociol-200x300.jpg\" alt=\"\" width=\"414\" height=\"622\" srcset=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Ha-kociol-200x300.jpg 200w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Ha-kociol-683x1024.jpg 683w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Ha-kociol-768x1152.jpg 768w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Ha-kociol-1024x1536.jpg 1024w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Ha-kociol-1365x2048.jpg 1365w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Ha-kociol.jpg 1639w\" sizes=\"auto, (max-width: 414px) 100vw, 414px\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #0000ff; font-size: 10pt;\">Kocio\u0142 z Hochdorf<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone wp-image-2899\" src=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Ha-vix-300x300.jpg\" alt=\"\" width=\"414\" height=\"414\" srcset=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Ha-vix-300x300.jpg 300w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Ha-vix-1024x1024.jpg 1024w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Ha-vix-150x150.jpg 150w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Ha-vix-768x768.jpg 768w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Ha-vix-1536x1536.jpg 1536w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Ha-vix-80x80.jpg 80w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Ha-vix-320x320.jpg 320w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Ha-vix.jpg 1715w\" sizes=\"auto, (max-width: 414px) 100vw, 414px\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #0000ff; font-size: 10pt;\">Gr\u00f3b ksi\u0119\u017cniczki z Vix (w\u00f3z i kocio\u0142)<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone wp-image-2892\" src=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Ha-kociol-z-vix-300x172.jpg\" alt=\"\" width=\"490\" height=\"281\" srcset=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Ha-kociol-z-vix-300x172.jpg 300w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Ha-kociol-z-vix-1024x589.jpg 1024w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Ha-kociol-z-vix-768x441.jpg 768w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Ha-kociol-z-vix-1536x883.jpg 1536w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Ha-kociol-z-vix-2048x1177.jpg 2048w\" sizes=\"auto, (max-width: 490px) 100vw, 490px\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #0000ff; font-size: 10pt;\">Kocio\u0142 z Vix (na \u015brodku posta\u0107 kobieca}<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone wp-image-2900\" src=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Ha-woz-kultu-300x300.jpg\" alt=\"\" width=\"490\" height=\"490\" srcset=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Ha-woz-kultu-300x300.jpg 300w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Ha-woz-kultu-1024x1024.jpg 1024w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Ha-woz-kultu-150x150.jpg 150w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Ha-woz-kultu-768x768.jpg 768w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Ha-woz-kultu-1536x1536.jpg 1536w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Ha-woz-kultu-2048x2048.jpg 2048w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Ha-woz-kultu-80x80.jpg 80w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Ha-woz-kultu-320x320.jpg 320w\" sizes=\"auto, (max-width: 490px) 100vw, 490px\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #0000ff; font-size: 10pt;\">W\u00f3z kultu.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Prawdziwa epoka \u017celaza Hallstatt (ok. 800\u2013450 p.n.e.) jest charakteryzowana jako okres niezwyk\u0142ego rozkwitu kulturowego wsz\u0119dzie w kontynentalnej Europie Celtyckiej, z wyszukanymi poch\u00f3wkami, w tym bogatymi zespo\u0142ami, cz\u0119sto nazywanymi grobami wodz\u00f3w lub ksi\u0105\u017c\u0105t, a tak\u017ce osadami na wzg\u00f3rzach. Grobowce i zamkni\u0119te ufortyfikowane szczyty wzg\u00f3rz sygnalizuj\u0105 transformacj\u0119 organizacji spo\u0142ecznej w gospodark\u0119 polityczn\u0105, kt\u00f3ra kontrolowa\u0142a przep\u0142yw d\u00f3br luksusowych. Dystrybucja d\u00f3br, takich jak amfory, kt\u00f3re zawiera\u0142y wino, pokazuje, \u017ce zachodnie i wschodnie Hallstatt by\u0142y w\u0142\u0105czone do \u015br\u00f3dziemnomorskiego handlu i wymiany prezent\u00f3w. Miejsce Hallstatt jest umiejscowione pomi\u0119dzy szeroko zdefiniowanymi tradycjami wschodniego i zachodniego Hallstatt, co pokazuje wp\u0142ywy z r\u00f3\u017cnych s\u0105siednich region\u00f3w i ich sieci dystrybucji, takich jak wydobycie soli, bursztyn ba\u0142tycki, afryka\u0144ska ko\u015b\u0107 s\u0142oniowa, s\u0142owe\u0144skie szk\u0142o, w\u0119gierskie topory bojowe, weneckie no\u017ce i broszki oraz etruskie przybory do picia.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone wp-image-2890\" src=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Ha-bursztyn-300x250.jpg\" alt=\"\" width=\"490\" height=\"408\" srcset=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Ha-bursztyn-300x250.jpg 300w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Ha-bursztyn-1024x854.jpg 1024w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Ha-bursztyn-768x641.jpg 768w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Ha-bursztyn-1536x1281.jpg 1536w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Ha-bursztyn.jpg 1937w\" sizes=\"auto, (max-width: 490px) 100vw, 490px\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #0000ff; font-size: 10pt;\">Halsztackie bursztynowe ozdoby.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone wp-image-2896\" src=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Ha-miecze-300x107.jpg\" alt=\"\" width=\"491\" height=\"175\" srcset=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Ha-miecze-300x107.jpg 300w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Ha-miecze-1024x365.jpg 1024w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Ha-miecze-768x274.jpg 768w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Ha-miecze-1536x547.jpg 1536w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Ha-miecze-2048x730.jpg 2048w\" sizes=\"auto, (max-width: 491px) 100vw, 491px\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #0000ff; font-size: 10pt;\">Miecze halsztackie.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone wp-image-2897\" src=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Ha-napiersniki-300x258.jpg\" alt=\"\" width=\"490\" height=\"421\" srcset=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Ha-napiersniki-300x258.jpg 300w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Ha-napiersniki-1024x879.jpg 1024w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Ha-napiersniki-768x659.jpg 768w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Ha-napiersniki-1536x1319.jpg 1536w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Ha-napiersniki-2048x1759.jpg 2048w\" sizes=\"auto, (max-width: 490px) 100vw, 490px\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #0000ff; font-size: 10pt;\">Napier\u015bniki i he\u0142m z okresu Hallstatt z Kleinklein.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\"><strong><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #0000ff;\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone wp-image-2825\" src=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/ciekawy-kot-1-300x300.jpg\" alt=\"\" width=\"65\" height=\"65\" srcset=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/ciekawy-kot-1-300x300.jpg 300w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/ciekawy-kot-1-1024x1024.jpg 1024w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/ciekawy-kot-1-150x150.jpg 150w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/ciekawy-kot-1-768x769.jpg 768w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/ciekawy-kot-1-80x80.jpg 80w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/ciekawy-kot-1-320x320.jpg 320w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/ciekawy-kot-1.jpg 1331w\" sizes=\"auto, (max-width: 65px) 100vw, 65px\" \/><span style=\"font-size: 20px;\">HALLSTATT<\/span><\/span><\/strong><\/span><span style=\"font-size: 16px;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #0000ff;\"><span style=\"background-color: #e9ebec; color: #222222;\"><span class=\"ellipsis\" id=\"ellipsis-1126266698\">...<\/span><span class=\"rmwp-button-wrap\" id=\"rmwp-button-wrap-1126266698\" style=\"display: none;\"><button name=\"read more\" type=\"button\" onclick=\"rmwpButtonAction( '1126266698', 'Czytaj wi\u0119cej', 'Read Less' )\">Czytaj wi\u0119cej<\/button><\/span><div class=\"rmwp-toggle \" id=\"rmwp-toggle-1126266698\" style=\"display: none\"><\/span><\/span><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><em><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #0000ff; font-size: 12pt;\">Spo\u0142eczno\u015b\u0107 w Hallstatt by\u0142a nietypowa dla szerszej, g\u0142\u00f3wnie rolniczej kultury, poniewa\u017c jej rozwijaj\u0105ca si\u0119 gospodarka eksploatowa\u0142a kopalnie soli w tym rejonie.<\/span><\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><em><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #0000ff; font-size: 12pt;\">By\u0142y one eksploatowane od czasu do czasu od okresu neolitu , a w tym okresie by\u0142y intensywnie eksploatowane, a szczyt przypada\u0142 na okres od VIII do V wieku p.n.e. Styl i dekoracja przedmiot\u00f3w grobowych znalezionych na cmentarzu s\u0105 bardzo charakterystyczne, a artefakty wykonane w tym stylu s\u0105 szeroko rozpowszechnione w Europie. W samych wyrobiskach kopalni s\u00f3l zachowa\u0142a wiele materia\u0142\u00f3w organicznych, takich jak tekstylia, drewno i sk\u00f3ra, a wiele porzuconych artefakt\u00f3w, takich jak buty, kawa\u0142ki materia\u0142u i narz\u0119dzia, w tym plecaki g\u00f3rnik\u00f3w, przetrwa\u0142o w dobrym stanie.<\/span><\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><em><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #0000ff; font-size: 12pt;\">W 1846 roku Johann Georg Ramsauer (1795\u20131874) odkry\u0142 du\u017cy prehistoryczny cmentarz w pobli\u017cu Hallstatt w Austrii, kt\u00f3ry wykopa\u0142 w drugiej po\u0142owie XIX wieku. Ostatecznie wykopaliska przynios\u0142y 1045 poch\u00f3wk\u00f3w, chocia\u017c jak dot\u0105d nie znaleziono \u017cadnej osady. Mo\u017ce to by\u0107 przykryta p\u00f3\u017aniejsza wioska, kt\u00f3ra od dawna zajmowa\u0142a ca\u0142y w\u0105ski pas mi\u0119dzy stromymi zboczami wzg\u00f3rz a jeziorem. Znaleziono oko\u0142o 1300 poch\u00f3wk\u00f3w, w tym oko\u0142o 2000 os\u00f3b, z kobietami i dzie\u0107mi, ale niewielk\u0105 liczb\u0105 niemowl\u0105t. Nie ma te\u017c \u201eksi\u0105\u017c\u0119cego\u201d poch\u00f3wku, kt\u00f3ry cz\u0119sto znajduje si\u0119 w pobli\u017cu du\u017cych osad. Zamiast tego jest du\u017ca liczba poch\u00f3wk\u00f3w, kt\u00f3re znacznie r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 liczb\u0105 i bogactwem d\u00f3br grobowych, ale z du\u017c\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 zawieraj\u0105c\u0105 dobra sugeruj\u0105ce \u017cycie znacznie powy\u017cej poziomu utrzymania. Obecnie uwa\u017ca si\u0119, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich nie by\u0142a g\u00f3rnikami, lecz przedstawicielami bogatszej klasy kontroluj\u0105cej kopalnie.<\/span><\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone wp-image-2894\" src=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Ha-kopalnia-215x300.jpg\" alt=\"\" width=\"340\" height=\"474\" srcset=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Ha-kopalnia-215x300.jpg 215w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Ha-kopalnia-735x1024.jpg 735w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Ha-kopalnia-768x1070.jpg 768w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Ha-kopalnia-1102x1536.jpg 1102w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Ha-kopalnia-1469x2048.jpg 1469w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Ha-kopalnia-scaled.jpg 1837w\" sizes=\"auto, (max-width: 340px) 100vw, 340px\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #0000ff; font-size: 10pt;\">Kopalnia w Halsztatt.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\"><em><\/div><div class='rmwp-toggle-end'><\/div><\/em><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Kultura halsztacka stanowi znacz\u0105cy wzrost populacji kontynuuj\u0105cy trend p\u00f3\u017anej epoki br\u0105zu, z sieciami mikroregion\u00f3w lub stabilnych spo\u0142eczno\u015bci wiejskich (sk\u0142adaj\u0105cych si\u0119 z wielu wiosek) tworz\u0105cych si\u0119 w wielu regionach, szczeg\u00f3lnie na wschodzie. Cz\u0119\u015bciowo kontynuuje poprzedni szlak bursztynowy z obszaru Gda\u0144ska, chocia\u017c od Bramy Morawskiej rozci\u0105ga si\u0119 teraz do wschodnich Alp i Morza Adriatyckiego, ko\u0144cz\u0105c si\u0119 w \u015brodkowych W\u0142oszech, co potwierdzaj\u0105 synchroniczne znaleziska urn domowych i urn twarzowych w obszarze Gda\u0144ska i we W\u0142oszech. Europejskie groby wozowe \u2013 maj\u0105ce bezpo\u015brednie pochodzenie prawdopodobnie w kotlinie karpackiej \u2013 osi\u0105gaj\u0105 szczyt w okresach halsztackim i late\u0144skim.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\"><em><\/div><div class='rmwp-toggle-end'><\/div><\/em><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14px; font-family: georgia, palatino, serif;\"><span style=\"font-size: 20px;\"><strong><span style=\"color: #000000;\">KULTURA LATE\u0143SKA &#8211; LA TENE (480 &#8211; 15 l. p.n.e.)<\/span><\/strong><\/span><span style=\"color: #000000; font-size: 16px;\"><span style=\"background-color: #e9ebec; color: #222222;\"><span class=\"ellipsis\" id=\"ellipsis-940007623\">...<\/span><span class=\"rmwp-button-wrap\" id=\"rmwp-button-wrap-940007623\" style=\"display: none;\"><button name=\"read more\" type=\"button\" onclick=\"rmwpButtonAction( '940007623', 'Czytaj wi\u0119cej', 'Read Less' )\">Czytaj wi\u0119cej<\/button><\/span><div class=\"rmwp-toggle \" id=\"rmwp-toggle-940007623\" style=\"display: none\"><\/span><\/span><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\"><span style=\"font-size: 16px;\">W kr\u00f3tkim 50-letnim okresie spo\u0142ecze\u0144stwo Hallstatt dozna\u0142o okresu zak\u0142\u00f3ce\u0144 (500-450 p.n.e.)<strong>,<\/strong> a grodziska Hallstatt zosta\u0142y opuszczone w ca\u0142ej Europie Zachodniej. Archeolodzy nie s\u0105 pewni, czy to wydarzenie by\u0142o spowodowane naje\u017ad\u017acami czy wewn\u0119trznymi konfliktami, ale wy\u0142oni\u0142a si\u0119 nowa kultura materialna \u2013 La Tene<strong>.<\/strong> Nazw<\/span>ana na cze\u015b\u0107 stanowiska typowego znalezionego w Szwajcarii, kultura La Tene trwa\u0142a od 450 p.n.e. do pocz\u0105tku pierwszego wieku. Kultur\u0119 La Tene mo\u017cna zasadniczo uzna\u0107 za kultur\u0119 materialn\u0105 Celt\u00f3w<strong>.<\/strong> Przez prawie 500 lat La Tene by\u0142a dominuj\u0105c\u0105 kultur\u0105 materialn\u0105 epoki \u017celaza w Europie Zachodniej.\u00a0<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Celtowie nigdy nie byli zjednoczeni politycznie, ale dzia\u0142ali jako plemiona i zmieniaj\u0105ce si\u0119 koalicje plemienne. Zazwyczaj rz\u0105dzeni przez kr\u00f3l\u00f3w, cho\u0107 cz\u0119sto przez plemienne oligarchie, spo\u0142ecze\u0144stwa celtyckie by\u0142y zdominowane przez wojownicz\u0105 arystokracj\u0119. W Europie kontynentalnej Celtowie mieszkali\u00a0 w osadach nieumocnionych, w osadach umocnionych, oraz\u00a0 w ufortyfikowanych miastach (tzw. <strong><em>oppidia<\/em><\/strong>). W okresie late\u0144skim Celtowie utrzymywali z\u0142o\u017cone stosunki handlowe z kulturami \u015br\u00f3dziemnomorskimi, mianowicie Rzymianami i Grekami. Sztuka \u015br\u00f3dziemnomorska silnie wp\u0142yn\u0119\u0142a na rozw\u00f3j rodzimej celtyckiej obr\u00f3bki metalu.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Oko\u0142o 350 r. Celtowie late\u0144scy byli ju\u017c mocno osadzeni w p\u00f3\u0142nocnej cz\u0119\u015bci kraju zwi\u0105zkowego Salzburg, a tak\u017ce w G\u00f3rnej i Dolnej Austrii. Wiele celtyckich pozosta\u0142o\u015bci archeologicznych skoncentrowa\u0142o si\u0119 w Salzburgu i mie\u015bcie <strong>Durrnberg<\/strong> w \u015brodku doliny Salzach. W dzisiejszym kraju zwi\u0105zkowym Salzburg i G\u00f3rnej Austrii zidentyfikowano szereg <em>oppid\u00f3w<\/em>, w tym w Saalfeldern-Biberg (g\u00f3rna dolina Salzach), Karlstein i Durrnberg (Hallein) jako centra wydobycia soli. W szczeg\u00f3lno\u015bci stanowisko Durrnberg dostarczy\u0142o wielu artefakt\u00f3w. W granicach wsp\u00f3\u0142czesnego miasta Salzburg <strong>wzg\u00f3rze Rainberg<\/strong> by\u0142o <em>oppidum<\/em> , kt\u00f3re przekszta\u0142ci\u0142o si\u0119 w j\u0105dro proto-Salzburga.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\"><strong><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #0000ff; font-size: 14pt;\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone wp-image-2825\" src=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/ciekawy-kot-1-300x300.jpg\" alt=\"\" width=\"65\" height=\"65\" srcset=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/ciekawy-kot-1-300x300.jpg 300w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/ciekawy-kot-1-1024x1024.jpg 1024w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/ciekawy-kot-1-150x150.jpg 150w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/ciekawy-kot-1-768x769.jpg 768w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/ciekawy-kot-1-80x80.jpg 80w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/ciekawy-kot-1-320x320.jpg 320w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/ciekawy-kot-1.jpg 1331w\" sizes=\"auto, (max-width: 65px) 100vw, 65px\" \/><\/span><\/strong>\u00a0<strong><span style=\"color: #0000ff; font-size: 20px;\">HALLEIN &#8211; wydobycie soli w g\u00f3rach Durrnberg.<\/span><\/strong> <span style=\"background-color: #e9ebec; color: #222222; font-family: georgia, palatino, serif;\"><span class=\"ellipsis\" id=\"ellipsis-559279001\">...<\/span><span class=\"rmwp-button-wrap\" id=\"rmwp-button-wrap-559279001\" style=\"display: none;\"><button name=\"read more\" type=\"button\" onclick=\"rmwpButtonAction( '559279001', 'Czytaj wi\u0119cej', 'Read Less' )\">Czytaj wi\u0119cej<\/button><\/span><div class=\"rmwp-toggle \" id=\"rmwp-toggle-559279001\" style=\"display: none\"><\/span><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><em><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #0000ff; font-size: 12pt;\">D\u00fcrrnberg \u2013 po\u0142o\u017cony oko\u0142o 20 km na po\u0142udnie od Salzburga \u2013 jest jednym z najwa\u017cniejszych miejsc znalezisk epoki \u017celaza w Europie \u015arodkowej: dowody wydobycia soli w p\u00f3\u017anej epoce \u017celaza (okres late\u0144ski) i bogato wyposa\u017cone groby daj\u0105 wyobra\u017cenie o warunkach spo\u0142ecznych i kulturze intelektualnej metropolii wydobycia soli. Wsp\u00f3\u0142czesne miejsca osadnicze, z kt\u00f3rych niekt\u00f3re s\u0105 bardzo dobrze zachowane, dostarczaj\u0105 informacji o charakterze i zakresie rzemios\u0142a i handlu zwi\u0105zanego z sol\u0105. Jednym z fakt\u00f3w ujawnionych przez badania w cz\u0119\u015bci kopalni by\u0142o to, \u017ce s\u00f3l wydobywano tu ju\u017c w V\/IV wieku p.n.e. Osuwisko (b\u0142ota i piargu) po\u0142o\u017cy\u0142o nag\u0142y kres temu okresowi wydobycia, ale obszar ten zosta\u0142 ponownie otwarty w III wieku p.n.e.<\/span><\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone wp-image-2903\" src=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/LA-bron-300x225.jpg\" alt=\"\" width=\"492\" height=\"369\" srcset=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/LA-bron-300x225.jpg 300w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/LA-bron-1024x768.jpg 1024w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/LA-bron-768x576.jpg 768w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/LA-bron-1536x1152.jpg 1536w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/LA-bron-2048x1536.jpg 2048w\" sizes=\"auto, (max-width: 492px) 100vw, 492px\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #0000ff; font-size: 14px;\">Bro\u0144 z grobowc\u00f3w z Hallein.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone wp-image-2904\" src=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/LA-rekaw-300x201.jpg\" alt=\"\" width=\"490\" height=\"328\" srcset=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/LA-rekaw-300x201.jpg 300w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/LA-rekaw-1024x684.jpg 1024w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/LA-rekaw-768x513.jpg 768w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/LA-rekaw-1536x1027.jpg 1536w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/LA-rekaw-2048x1369.jpg 2048w\" sizes=\"auto, (max-width: 490px) 100vw, 490px\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #0000ff; font-size: 14px;\">Fragment r\u0119kawa z kopalni.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"background-color: #e9ebec; color: #222222; font-family: georgia, palatino, serif;\"><\/div><div class='rmwp-toggle-end'><\/div><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">P\u00f3\u017aniejsza ekspansja kultury late\u0144skiej (ok. 480\u201315 p.n.e.) z niekt\u00f3rych centralnych region\u00f3w Hallstatt \u2014 dolin Marny i Mozeli oraz s\u0105siaduj\u0105cej Nadrenii na zachodzie oraz strefy morawskiej na wschodzie \u2014zosta\u0142a powi\u0105zana z rozprzestrzenianiem si\u0119 wsp\u00f3lnych j\u0119zyk\u00f3w celtyckich, jak opisano w klasycznych \u017ar\u00f3d\u0142ach. Przekszta\u0142cenie p\u00f3\u017anego Hallstatt w late\u0144sk\u0105 wi\u0105\u017ce si\u0119 ze zmianami w obrz\u0105dku pogrzebowym, od du\u017cych kurhan\u00f3w do p\u0142askich grob\u00f3w ziemnych, chocia\u017c aspekty tradycji poch\u00f3wku kurhanowego by\u0142y kontynuowane w cz\u0119\u015bciach alpejskich i okolicznych region\u00f3w.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone wp-image-2905\" src=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/LA-sztylet-300x225.jpg\" alt=\"\" width=\"491\" height=\"368\" srcset=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/LA-sztylet-300x225.jpg 300w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/LA-sztylet-1024x768.jpg 1024w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/LA-sztylet-768x576.jpg 768w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/LA-sztylet-1536x1152.jpg 1536w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/LA-sztylet-2048x1536.jpg 2048w\" sizes=\"auto, (max-width: 491px) 100vw, 491px\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #0000ff; font-size: 14px;\">Typowy\u00a0late\u0144ski sztylet.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Wi\u0119kszo\u015b\u0107 wzniesionych i ufortyfikowanych osad zosta\u0142a opuszczona, a centra w\u0142adzy upad\u0142y, w tym samym czasie, gdy kontynuowano bogate poch\u00f3wki, pokazuj\u0105c przesuni\u0119cie w\u0142adzy na p\u00f3\u0142noc, do regionu Hunsr\u00fcck-Eifel wzd\u0142u\u017c rzeki Mozeli. Osady i poch\u00f3wki sta\u0142y si\u0119 mniejsze ni\u017c w poprzednim okresie, co sugeruje bardziej rozproszon\u0105 populacj\u0119 i zdecentralizowan\u0105 w\u0142adz\u0119 spo\u0142eczn\u0105 i polityczn\u0105. Migracja lub ekspansja lud\u00f3w celtyckich jest zwykle zwi\u0105zana z wyludnieniem ok. 400 p.n.e. Marny, Szampanii, Czech i prawdopodobnie Bawarii, sygnalizowanym spadkiem liczby grob\u00f3w wojownik\u00f3w i doros\u0142ych m\u0119\u017cczyzn w og\u00f3le, z mniejsz\u0105 ilo\u015bci\u0105 broni w pozosta\u0142ych grobach i innym ceramicznym zespo\u0142em grobowym. W tym okresie rozpoczyna si\u0119 mniej pracoch\u0142onny poch\u00f3wek jako dominuj\u0105cy obrz\u0105dek, p\u0142askie poch\u00f3wki bez nagrobk\u00f3w.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">\u015arodkowa La Tene (ok. 280\u2013125 p.n.e.) to okres pojawienia si\u0119 oppidi\u00f3w, proto-miejskich osad, kt\u00f3re sygnalizuj\u0105 konsolidacj\u0119 w\u0142adzy i reorganizacj\u0119 struktury spo\u0142ecznej i gospodarczej spo\u0142ecze\u0144stw celtyckich. Migracja i ekspansja, dezorganizacja i osadnictwo s\u0105 prawdopodobnie cz\u0119\u015bci\u0105 tego okresu, a poch\u00f3wki w grobach zanikaj\u0105, gdy w pe\u0142ni zast\u0119puje je kremacja. By\u0107 mo\u017ce wp\u0142yw skupisk osad spowodowa\u0142 t\u0119 zmian\u0119 w kierunku pozbywania si\u0119 zmar\u0142ych, co wp\u0142yn\u0119\u0142o r\u00f3wnie\u017c na elit\u0119 spo\u0142eczn\u0105 i polityczn\u0105.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone wp-image-2906\" src=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/LA-tarcza-173x300.jpg\" alt=\"\" width=\"381\" height=\"661\" srcset=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/LA-tarcza-173x300.jpg 173w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/LA-tarcza-590x1024.jpg 590w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/LA-tarcza-768x1334.jpg 768w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/LA-tarcza-884x1536.jpg 884w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/LA-tarcza-1179x2048.jpg 1179w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/LA-tarcza-scaled.jpg 1474w\" sizes=\"auto, (max-width: 381px) 100vw, 381px\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #0000ff; font-size: 14px;\">Tarcza.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone wp-image-2907\" src=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/la-tene-torques-2.jpg\" alt=\"\" width=\"490\" height=\"490\" srcset=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/la-tene-torques-2.jpg 236w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/la-tene-torques-2-150x150.jpg 150w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/la-tene-torques-2-80x80.jpg 80w\" sizes=\"auto, (max-width: 490px) 100vw, 490px\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #0000ff; font-size: 14px;\">Torques (Torkwes &#8211; sztywny, otwarty naszyjnik wojownika).<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Grecko-italski \u201estyl ro\u015blinny\u201d (pojawiaj\u0105cy si\u0119 ok. 320 p.n.e.), obejmuj\u0105cy stylizowane palmety i wzory lotosu, staje si\u0119 g\u0142\u00f3wnym motywem mis, he\u0142m\u00f3w i pochew. P\u00f3\u017ana La Tene (ok. 125\u201315 p.n.e.) jest powi\u0105zana z rozwojem rzymskiej ekspansji kolonialnej i jej wp\u0142ywem na s\u0105siedni\u0105 ludno\u015b\u0107. Okres ten charakteryzuje si\u0119 porzuceniem oppidi\u00f3w na zachodzie (ok. 80\u201340 p.n.e.), a p\u00f3\u017aniej \u2013 co zbieg\u0142o si\u0119 z ekspansj\u0105 German\u00f3w \u2013 w Europie \u015brodkowo-wschodnie.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\"><strong>Celtowie<\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Wyra\u017ane wzorce patrylokalno\u015bci i egzogamii kobiet zosta\u0142y znalezione w g\u00f3rnym Dunaju, poza trwaj\u0105cym stosunkiem pokrewie\u0144stwa w przej\u015bciu z epoki chalkolitu do epoki br\u0105zu. Istniej\u0105 dowody na trwaj\u0105ce tradycje od kultur puchar\u00f3w dzwonowatych do kultur wczesnej epoki br\u0105zu w regionie, przy czym mobilno\u015b\u0107 kobiet by\u0142a si\u0142\u0105 nap\u0119dow\u0105 regionalnej i ponadregionalnej komunikacji i wymiany.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Prawie 100% haplogrup Y-DNA w\u015br\u00f3d oko\u0142o pi\u0119\u0107dziesi\u0119ciu zg\u0142oszonych (ponad stu pr\u00f3bek z Europy \u015arodkowej) nale\u017cy do linii Yamna R1b-L23. Dwadzie\u015bcia osiem pr\u00f3bek to linie R1b-U152, w\u015br\u00f3d nich podklasa R1b-L2 jest zg\u0142oszona dla dwudziestu os\u00f3b z Czech i sze\u015bciu z Bawarii. Opr\u00f3cz nich istnieje pr\u00f3bka hg. R1b-P312 z Quedlinburga i prawdopodobnie inny z hg. R1b-U106 z Radovesic, potwierdzaj\u0105cy pocz\u0105tkow\u0105 zmienno\u015b\u0107 ekspanduj\u0105cych grup przed p\u00f3\u017aniejszymi w\u0105skimi gard\u0142ami chromosomu Y.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Kultura Hallstatt by\u0142a tradycyjnie kojarzona z ekspansj\u0105 proto-celtyck\u0105. Przybycie Celt\u00f3w na P\u00f3\u0142wysep Iberyjski by\u0142o prawdopodobnie zaznaczone wzrostem przodk\u00f3w zwi\u0105zanych ze stepem we wszystkich badanych populacjach epoki \u017celaza. Najlepsze dopasowania dla populacji \u017ar\u00f3d\u0142owej r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 mi\u0119dzy grupami, ale dla Celtyber\u00f3w z La Hoya w regionie wsp\u00f3\u0142czesnego Kraju Bask\u00f3w (ok. 400\u2013200 p.n.e.), wykazuj\u0105cych najwy\u017cszy wzgl\u0119dny wk\u0142ad \u201eobcego\u201d \u017ar\u00f3d\u0142a (ok. 35%), jest to prawdopodobnie \u017ar\u00f3d\u0142o \u015brodkowoeuropejskie, a pr\u00f3bki pre-iberyjskie i iberyjskie z p\u00f3\u0142nocnego wschodu wykazuj\u0105 do 98% przodk\u00f3w zwi\u0105zanych z kultur\u0105 puchar\u00f3w dzwonowatych. Na Wyspach Brytyjskich ta ekspansja prawdopodobnie odpowiada \u201ewschodniej\u201d zmianie zaobserwowanej pr\u00f3bek z epoki \u017celaza rzymskiego (ok. 250 r. n.e.) z Anglii w por\u00f3wnaniu z poprzednimi pr\u00f3bkami z epoki chalkolitu i br\u0105zu. Przynajmniej na P\u00f3\u0142wyspie Iberyjskim szacuje si\u0119, \u017ce domieszka ta nast\u0105pi\u0142a prawdopodobnie w okresie pojawienia si\u0119 tradycji p\u00f3l popielnicowych.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Przybycie Celt\u00f3w by\u0142o najprawdopodobniej zwi\u0105zane z rozprzestrzenianiem si\u0119 mi\u0119dzy innymi p\u00f3\u017anych linii R1b-U152 i R1b-DF27\u00a0\u2014\u00a0wsp\u00f3lnych z populacjami \u015brodkowoeuropejskimi lub p\u00f3\u0142nocnow\u0142oskimi\u00a0\u2014\u00a0do Brytanii i P\u00f3\u0142wyspu Iberyjskiego z epoki \u017celaza, prawdopodobnie zwi\u0105zanych z ekspansj\u0105 wariant\u00f3w zaanga\u017cowanych w trwa\u0142o\u015b\u0107 laktazy i depigmentacj\u0119 sk\u00f3ry, pomimo opisanej og\u00f3lnej ci\u0105g\u0142o\u015bci genetycznej mi\u0119dzy wczesn\u0105 epok\u0105 br\u0105zu a wsp\u00f3\u0142czesnymi populacjami w Irlandii i Wielkiej Brytanii.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"background-color: #e9ebec; color: #222222; font-family: georgia, palatino, serif;\"><\/div><div class='rmwp-toggle-end'><\/div><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\"><strong><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; font-size: 20px;\">BOJOWIE (700 &#8211; 40 l. p.n.e.)<\/span><\/strong><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; font-size: 20px;\"><span style=\"background-color: #e9ebec; color: #222222; font-family: georgia, palatino, serif; font-size: 16px;\"><span class=\"ellipsis\" id=\"ellipsis-879842482\">...<\/span><span class=\"rmwp-button-wrap\" id=\"rmwp-button-wrap-879842482\" style=\"display: none;\"><button name=\"read more\" type=\"button\" onclick=\"rmwpButtonAction( '879842482', 'Czytaj wi\u0119cej', 'Read Less' )\">Czytaj wi\u0119cej<\/button><\/span><div class=\"rmwp-toggle \" id=\"rmwp-toggle-879842482\" style=\"display: none\"><\/span><\/span><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Przybycie p\u00f3\u017aniejszej kultury halsztackiej z VIII wieku p.n.e. wzmocni\u0142oby kultur\u0119 celtyck\u0105 w \u015brodkowych Niemczech, co da\u0142o pocz\u0105tek Bojom<strong>.<\/strong> Ta rozleg\u0142a grupa znajdowa\u0142a si\u0119 na p\u00f3\u0142noc od regionu alpejskiego i na wsch\u00f3d od Renu (po\u0142udniowe Niemcy i zachodnie Czechy). Nazwy skojarzone z terytoriami: Baio- Bojowie, varii \u2013lud \u2013 czyli \u201elud Boj\u00f3w\u201d. Boiovaria \u2013 Bawaria, Boi \u2013 Bojowie, heim \u2013 dom, czyli \u201edom Boj\u00f3w\u201d &#8211; Boihaemum \u2013 Bohemia \u2013 Czechy. <em>Boiodurum<\/em> czyli \u201ebrama\/fort Boj\u00f3w\u201d, wsp\u00f3\u0142czesna Pasawa.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Bojowie to inaczej \u201elud wojownik\u00f3w\u201d od {celt.] <span style=\"color: #0000ff;\"><em>boio<\/em> <\/span>\u2013 wojownik.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Chocia\u017c rozmiar ich terytorium nie jest dok\u0142adnie znany, grupa ta niew\u0105tpliwie stanowi\u0142a cz\u0119\u015b\u0107 niezwykle silnego i rozleg\u0142ego pa\u0144stwa celtyckiego lub by\u0107 mo\u017ce konfederacj\u0105 pa\u0144stw, kt\u00f3ra najwyra\u017aniej dominowa\u0142a nad wieloma innymi Celtami w Europie \u015arodkowej, a by\u0107 mo\u017ce nawet sprawowa\u0142a nad nimi pewnego rodzaju w\u0142adz\u0119 kr\u00f3lewsk\u0105.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><a href=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Bojowie-i-Windelikowie.pdf\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone wp-image-2917\" src=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Bojowie-i-Windelikowie-300x255.jpg\" alt=\"\" width=\"710\" height=\"604\" srcset=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Bojowie-i-Windelikowie-300x255.jpg 300w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Bojowie-i-Windelikowie-1024x869.jpg 1024w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Bojowie-i-Windelikowie-768x652.jpg 768w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Bojowie-i-Windelikowie-2048x1738.jpg 2048w\" sizes=\"auto, (max-width: 710px) 100vw, 710px\" \/><\/a><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #0000ff; font-size: 14px;\">Migracje Boj\u00f3w.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Bojowie osiedlili si\u0119 w Czechach ju\u017c w VIII wieku p.n.e.. Ich obecno\u015b\u0107 jako rolnik\u00f3w pozostawi\u0142a niewiele \u015blad\u00f3w, ale odkryto pozosta\u0142o\u015bci wczesnych osad i fortyfikacji wraz z osza\u0142amiaj\u0105cymi artefaktami, takimi jak wapienna g\u0142owa z Msecke Zebrovice. Celtycka g\u0142owa z Msecke Zebrovice jest najs\u0142ynniejszym artefaktem znalezionym w Czechach i jest szeroko opisywana w publikacjach na temat Celt\u00f3w. Wykonana z wapienia, jest uwa\u017cana za jeden z najpi\u0119kniejszych przyk\u0142ad\u00f3w sztuki celtyckiej.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone wp-image-2912\" src=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/BO-glowa-241x300.jpg\" alt=\"\" width=\"344\" height=\"428\" srcset=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/BO-glowa-241x300.jpg 241w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/BO-glowa-822x1024.jpg 822w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/BO-glowa-768x957.jpg 768w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/BO-glowa-1233x1536.jpg 1233w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/BO-glowa-1644x2048.jpg 1644w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/BO-glowa.jpg 1887w\" sizes=\"auto, (max-width: 344px) 100vw, 344px\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #0000ff; font-size: 14px;\">Celtycka g\u0142owa z Msecke Zebrovice.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Bojowie byli grup\u0105 wojownik\u00f3w i uwa\u017cano ich za jedno z najpot\u0119\u017cniejszych plemion w Europie w tamtych czasach. Byli zaciekli w walce, znani ze swojej odwagi i si\u0142y. M\u00f3wi si\u0119, \u017ce Bojowie byli zaciek\u0142ymi wojownikami. Wed\u0142ug Cezara Bojowie byli jednym z najpot\u0119\u017cniejszych plemion w staro\u017cytnej Galii i znani byli ze swojej sprawno\u015bci militarnej. Cezar opisa\u0142 Boj\u00f3w jako du\u017cych i dobrze zbudowanych, z d\u0142ugimi w\u0142osami i brodami oraz tatua\u017cami pokrywaj\u0105cymi ich cia\u0142a. Napisa\u0142, \u017ce byli nieustraszeni w bitwie i walczyli z wielk\u0105 odwag\u0105. Znana jest kawaleria Boj\u00f3w: wojownicy odziani w kolczugi (pomys\u0142 celtycki) i he\u0142my, posiadaj\u0105cy w\u0142\u00f3cznie i d\u0142ugie miecze siali postrach w\u015br\u00f3d przeciwnik\u00f3w. Do ich uzbrojenia nale\u017c\u0105 tarcze wielko\u015bci cz\u0142owieka, indywidualnie dekorowane. Niekt\u00f3re z nich maj\u0105 wystaj\u0105ce wizerunki zwierz\u0105t z br\u0105zu, wykonane bardzo umiej\u0119tnie, kt\u00f3re s\u0142u\u017c\u0105 tak do obrony, jak i dekoracji. Na g\u0142owach [Celtowie] nosz\u0105 br\u0105zowe he\u0142my, na kt\u00f3rych stercz\u0105 ku g\u00f3rze du\u017ce figury, sprawiaj\u0105ce, \u017ce wojownik wydaje si\u0119 by\u0107 pot\u0119\u017cnego wzrostu. W niekt\u00f3rych przypadkach jedn\u0105 ca\u0142o\u015b\u0107 z he\u0142mem tworz\u0105 rogi; w innych s\u0105 tam przedstawione dzioby ptak\u00f3w lub pyski czworonog\u00f3w. Tak\u017ce ich tr\u0105by s\u0105 szczeg\u00f3lnego, barbarzy\u0144skiego typu \u2013 kiedy dm\u0105 w nie, wydaj\u0105 one ostry d\u017awi\u0119k, pasuj\u0105cy do zgie\u0142ku walki. Niekt\u00f3rzy nosz\u0105 \u017celazne kolczugi, ale inni walcz\u0105 nago, maj\u0105c za jedyny pancerz to, w co wyposa\u017cy\u0142a ich natura. Zamiast kr\u00f3tkich mieczy, nosz\u0105 miecze d\u0142ugie, zawieszone na \u017celaznych lub br\u0105zowych \u0142a\u0144cuchach i zwisaj\u0105ce u ich prawego boku. Niekt\u00f3rzy opasuj\u0105 swe tuniki pasem ze z\u0142otych lub srebrnych p\u0142ytek. W\u0142\u00f3cznie, kt\u00f3rymi wywijaj\u0105 w bitwie i kt\u00f3re nazywaj\u0105 lancami, maj\u0105 \u017celazne groty o d\u0142ugo\u015bci \u0142okcia lub wi\u0119cej oraz szeroko\u015bci prawie dw\u00f3ch d\u0142oni. Ich miecze s\u0105 tak d\u0142ugie, jak oszczepy u innych lud\u00f3w, a ich oszczepy maj\u0105 czuby d\u0142u\u017csze ni\u017c miecze. Niekt\u00f3re w\u0142\u00f3cznie maj\u0105 g\u0142adko wykute groty, inne za\u015b s\u0105 spiralne z naci\u0119ciami na ca\u0142ej swej d\u0142ugo\u015bci, tote\u017c uderzenie nimi nie tylko przecina cia\u0142o, ale i rozrywa je, a wyci\u0105gni\u0119cie w\u0142\u00f3czni jeszcze bardziej rozdziera ran\u0119.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone wp-image-2910\" src=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/BO-chelm-300x188.jpg\" alt=\"\" width=\"495\" height=\"310\" srcset=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/BO-chelm-300x188.jpg 300w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/BO-chelm-1024x643.jpg 1024w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/BO-chelm-768x482.jpg 768w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/BO-chelm-1536x964.jpg 1536w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/BO-chelm-2048x1285.jpg 2048w\" sizes=\"auto, (max-width: 495px) 100vw, 495px\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #0000ff; font-size: 14px;\">He\u0142m.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Bojowie byli jednym z pierwszych plemion, kt\u00f3re osiedli\u0142y si\u0119 w regionie Czech i szybko stali si\u0119 pot\u0119\u017cn\u0105 i wp\u0142ywow\u0105 si\u0142\u0105. Handlowali z innymi plemionami i byli znani ze swojego dobrobytu i bogactwa. Bojowie byli r\u00f3wnie\u017c znani ze swoich zaawansowanych umiej\u0119tno\u015bci obr\u00f3bki metali, a ich kowale byli znani ze swojej zdolno\u015bci do wytwarzania doskona\u0142ej broni i narz\u0119dzi<strong>. <\/strong>W\u015br\u00f3d praktycznych przedmiot\u00f3w, z kt\u00f3rych wci\u0105\u017c korzystamy dzi\u0119ki Celtom, znajduje si\u0119 du\u017ca liczba narz\u0119dzi: \u0142opata, kilof, lemiesz, kosa, sierp, ose\u0142ka, ko\u0142o m\u0142y\u0144skie, pi\u0142a, pilnik, d\u0142uto, brzytwa, m\u0142otek, obc\u0119gi, nity, wiert\u0142o, no\u017cyczki, k\u0142\u00f3dka, zawiasy do drzwi oraz beczka piwa.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Strabon, grecki historyk i geograf, pisa\u0142 o Bojach w swoim monumentalnym dziele\u00a0<em>Geografia<\/em>\u00a0. Opisa\u0142 ich osady i plemiona, a tak\u017ce ich si\u0142\u0119 polityczn\u0105 i militarn\u0105. Strabon wspomnia\u0142 r\u00f3wnie\u017c o militarnych wyczynach Boj\u00f3w, w tym o ich bitwach z Imperium Rzymskim i migracji do Italii, gdzie ostatecznie stali si\u0119 jednym z najwi\u0119kszych i najpot\u0119\u017cniejszych plemion celtyckich w regionie. Polibiusz, grecki historyk okresu hellenistycznego, pisa\u0142 o Bojach, plemieniu celtyckim. W swojej pracy historycznej opisa\u0142 Boj\u00f3w jako pot\u0119\u017cny i wojowniczy lud, znany ze swojej odwagi w bitwie.Wspomnia\u0142 tak\u017ce, \u017ce Bojowie nale\u017celi do plemion zagra\u017caj\u0105cych stabilno\u015bci Republiki Rzymskiej, gdy\u017c cz\u0119sto brali udzia\u0142 w najazdach i potyczkach z Rzymianami wzd\u0142u\u017c granicy.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Obrz\u0105dek pogrzebowy odbija struktur\u0119 spo\u0142eczn\u0105 Celt\u00f3w. Ju\u017c we wczesnym okresie late\u0144skim, kiedy dominowa\u0142 obrz\u0105dek inhumacyjny (zmar\u0142ych sk\u0142adano do grobu niespalonych) pojawi\u0142y si\u0119 tzw. groby ksi\u0105\u017c\u0119ce, czyli wspania\u0142e poch\u00f3wki, w kt\u00f3rych okaza\u0142o\u015b\u0107 wyposa\u017cenia (wozy, bro\u0144, z\u0142ote ozdoby, cenne importowane naczynia greckie czy etruskie) \u015bwiadczy o znakomitej pozycji spo\u0142ecznej zmar\u0142ego. Bojowie chowali zmar\u0142ych w pozycji le\u017c\u0105cej, zwykle umieszczaj\u0105c cia\u0142a w drewnianych trumnach lub na deskach, w g\u0142\u0119bokich do\u0142ach grobowych. Wysoki status wojownik\u00f3w potwierdzaj\u0105 groby m\u0119\u017cczyzn z pe\u0142nym uzbrojeniem (miecz, w\u0142\u00f3cznia i tarcza); groby kowali wyr\u00f3\u017cniaj\u0105 si\u0119 zestawami narz\u0119dzi, a groby kobiece wyposa\u017cane s\u0105 w ozdoby i cz\u0119\u015bci stroju. Niekt\u00f3re z plemion celtyckich stosowa\u0142y obrz\u0105dek cia\u0142opalny, zachowuj\u0105c jednak zasad\u0119 bogatego wyposa\u017cania poch\u00f3wk\u00f3w.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Mieszkaj\u0105 w osiedlach nieumocnionych, w obronnych czworok\u0105tnych sza\u0144cach i w ufortyfikowanych opidiach (patrz: CELTOWIE).<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\"><strong><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #0000ff; font-size: 14pt;\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone wp-image-2825\" src=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/ciekawy-kot-1-300x300.jpg\" alt=\"\" width=\"65\" height=\"65\" srcset=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/ciekawy-kot-1-300x300.jpg 300w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/ciekawy-kot-1-1024x1024.jpg 1024w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/ciekawy-kot-1-150x150.jpg 150w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/ciekawy-kot-1-768x769.jpg 768w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/ciekawy-kot-1-80x80.jpg 80w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/ciekawy-kot-1-320x320.jpg 320w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/ciekawy-kot-1.jpg 1331w\" sizes=\"auto, (max-width: 65px) 100vw, 65px\" \/><\/span><span style=\"color: #0000ff; font-size: 20px;\">OPIDIUM<\/span><\/strong> <span style=\"background-color: #e9ebec; color: #222222; font-family: georgia, palatino, serif;\"><span class=\"ellipsis\" id=\"ellipsis-434609314\">...<\/span><span class=\"rmwp-button-wrap\" id=\"rmwp-button-wrap-434609314\" style=\"display: none;\"><button name=\"read more\" type=\"button\" onclick=\"rmwpButtonAction( '434609314', 'Czytaj wi\u0119cej', 'Read Less' )\">Czytaj wi\u0119cej<\/button><\/span><div class=\"rmwp-toggle \" id=\"rmwp-toggle-434609314\" style=\"display: none\"><\/span><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><em><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #0000ff; font-size: 12pt;\"><strong>Oppidum<\/strong>\u00a0\u2013 miejsce obwarowane, osiedle obronne zak\u0142adane najcz\u0119\u015bciej w miejscu chronionym ukszta\u0142towaniem terenu. By\u0142y to wa\u017cne o\u015brodki gospodarcze, miejsca, w kt\u00f3rych wytwarzano, przechowywano i handlowano towarami, a czasami osiedlali si\u0119 w niuch rzymscy kupcy, a rzymskie legiony mog\u0142y zaopatrywa\u0107 si\u0119 w zaopatrzenie. By\u0142y to r\u00f3wnie\u017c o\u015brodki polityczne, siedziby w\u0142adz, kt\u00f3re podejmowa\u0142y decyzje dotycz\u0105ce du\u017cej liczby os\u00f3b.<\/span><\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone wp-image-2913\" src=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/BO-manching-300x223.jpg\" alt=\"\" width=\"502\" height=\"373\" srcset=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/BO-manching-300x223.jpg 300w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/BO-manching-1024x761.jpg 1024w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/BO-manching-768x570.jpg 768w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/BO-manching-1536x1141.jpg 1536w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/BO-manching-2048x1521.jpg 2048w\" sizes=\"auto, (max-width: 502px) 100vw, 502px\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #0000ff; font-size: 14px;\">Cz\u0119\u015b\u0107 celtyckiego\u00a0oppidum\u00a0w\u00a0Manching\u00a0, Bawaria.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone wp-image-2909\" src=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/BO-bojos-293x300.jpg\" alt=\"\" width=\"502\" height=\"514\" srcset=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/BO-bojos-293x300.jpg 293w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/BO-bojos-1000x1024.jpg 1000w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/BO-bojos-768x786.jpg 768w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/BO-bojos-1501x1536.jpg 1501w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/BO-bojos.jpg 1861w\" sizes=\"auto, (max-width: 502px) 100vw, 502px\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-size: 14px; color: #0000ff;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;\">Naczynie ceramiczne z napisem BOIOS znaleziony w oppidium Manching (Bawaria).<\/span><\/span><\/p>\n<ol style=\"text-align: justify;\">\n<li><em><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #0000ff; font-size: 12pt;\">Cezar wymieni\u0142 28\u00a0oppida. Do 2011 roku tylko 21 z nich zosta\u0142o pozytywnie zidentyfikowanych przez historyk\u00f3w i archeolog\u00f3w: albo istnia\u0142o wyczuwalne podobie\u0144stwo mi\u0119dzy \u0142aci\u0144sk\u0105 a wsp\u00f3\u0142czesn\u0105 nazw\u0105 miejscowo\u015bci (np.\u00a0Civitas Aurelianorum\u00a0&#8211;\u00a0Orl\u00e9ans\u00a0), albo wykopaliska dostarczy\u0142y niezb\u0119dnych dowod\u00f3w (np.\u00a0Alesia\u00a0). Wi\u0119kszo\u015b\u0107 miejsc, kt\u00f3re Cezar nazwa\u0142 oppida, to ufortyfikowane osady wielko\u015bci miasta.<\/span><\/em><\/li>\n<li><em><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #0000ff; font-size: 12pt;\">Topografia: Wi\u0119kszo\u015b\u0107 oppid\u00f3w po\u0142o\u017cona jest na wzg\u00f3rzach, ale niekt\u00f3re znajduj\u0105 si\u0119 na p\u0142askich terenach.<\/span><\/em><\/li>\n<li><em><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #0000ff; font-size: 12pt;\">Fortyfikacja: Osada jest otoczona idealnie nieprzerwanym murem, sk\u0142adaj\u0105cym si\u0119 zazwyczaj z trzech element\u00f3w: fasady z kamienia, drewnianej konstrukcji i wa\u0142u ziemnego z ty\u0142u. Bramy s\u0105 zazwyczaj\u00a0bramami kleszczowymi.<\/span><\/em><\/li>\n<\/ol>\n<p style=\"text-align: justify;\"><em><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #0000ff; font-size: 12pt;\">W obecnym u\u017cyciu wi\u0119kszo\u015b\u0107 definicji oppida podkre\u015bla obecno\u015b\u0107 fortyfikacji, wi\u0119c r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 one od niebronionych farm lub osad oraz cech miejskich, co odr\u00f3\u017cnia je od\u00a0<a style=\"color: #0000ff;\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Hill_fort\">grod\u00f3w na wzg\u00f3rzach<\/a>\u00a0. Cz\u0119sto opisuje si\u0119 je jako \u201epierwsze miasta na p\u00f3\u0142noc od Alp\u201d<\/span><\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><em><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #0000ff; font-size: 12pt;\">G\u0142\u00f3wnymi cechami oppida s\u0105 mury i bramy, przestronny uk\u0142ad i zazwyczaj dominuj\u0105cy widok na okolic\u0119. G\u0142\u00f3wn\u0105 r\u00f3\u017cnic\u0105 w stosunku do wcze\u015bniejszych konstrukcji by\u0142 ich znacznie wi\u0119kszy rozmiar. Wcze\u015bniejsze forty na wzg\u00f3rzach mia\u0142y przewa\u017cnie powierzchni\u0119 zaledwie kilku hektar\u00f3w, podczas gdy oppida mog\u0142y obejmowa\u0107 kilkadziesi\u0105t, a nawet setki hektar\u00f3w. Odgrywa\u0142y r\u00f3wnie\u017c rol\u0119 w pokazywaniu pot\u0119gi i bogactwa lokalnych mieszka\u0144c\u00f3w oraz jako linia demarkacyjna mi\u0119dzy miastem a wsi\u0105.<\/span><\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone wp-image-2914\" src=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/BO-op-staffelberg-300x142.jpg\" alt=\"\" width=\"700\" height=\"331\" srcset=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/BO-op-staffelberg-300x142.jpg 300w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/BO-op-staffelberg-1024x484.jpg 1024w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/BO-op-staffelberg-768x363.jpg 768w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/BO-op-staffelberg-1536x725.jpg 1536w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/BO-op-staffelberg-2048x967.jpg 2048w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/BO-op-staffelberg-520x245.jpg 520w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/BO-op-staffelberg-720x340.jpg 720w\" sizes=\"auto, (max-width: 700px) 100vw, 700px\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #0000ff; font-size: 14px;\">Oppidium w Staffelbergu (Bawaria).<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone wp-image-2915\" src=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/BO-op-stradonice-300x167.jpg\" alt=\"\" width=\"700\" height=\"390\" srcset=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/BO-op-stradonice-300x167.jpg 300w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/BO-op-stradonice-1024x570.jpg 1024w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/BO-op-stradonice-768x427.jpg 768w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/BO-op-stradonice-1536x855.jpg 1536w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/BO-op-stradonice-2048x1140.jpg 2048w\" sizes=\"auto, (max-width: 700px) 100vw, 700px\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #0000ff; font-size: 14px;\">Oppidium w Stradonicach (Czechy).<\/span><\/p>\n<p><span style=\"background-color: #e9ebec; color: #222222; font-family: georgia, palatino, serif;\"><\/div><div class='rmwp-toggle-end'><\/div><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Typowym elementem krajobrazu osadniczego p\u00f3\u017anego okresu La T\u00e8ne w Bawarii czworok\u0105tne sza\u0144ce obronne. Pojedyncze przyk\u0142ady znane s\u0105 tak\u017ce z Czech i Austrii.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone wp-image-2911\" src=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/BO-czworokaty-300x133.jpg\" alt=\"\" width=\"699\" height=\"310\" srcset=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/BO-czworokaty-300x133.jpg 300w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/BO-czworokaty-1024x453.jpg 1024w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/BO-czworokaty-768x340.jpg 768w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/BO-czworokaty-1536x680.jpg 1536w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/BO-czworokaty.jpg 2042w\" sizes=\"auto, (max-width: 699px) 100vw, 699px\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #0000ff; font-size: 14px;\">Osada z &#8220;czworok\u0105tnym sza\u0144cem&#8221;.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Sza\u0144ce te, to czworok\u0105tne (czasami prostok\u0105tne, czasem kwadratowe, a czasem trapezowe) ogrodzenia o d\u0142ugo\u015bci boku \u015brednio od 80 do 100 m i powierzchni wewn\u0119trznej od 0,4 do 1,2 hektara. Ich ogrodzenia sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 z wa\u0142u ziemnego. Rowy przy wa\u0142ach mog\u0105 mie\u0107 g\u0142\u0119boko\u015b\u0107 do 3 m i szeroko\u015b\u0107 od 3,5 do 7 m. W niekt\u00f3rych przypadkach uk\u0142ady wa\u0142owo-rowowe w lasach i na \u0142\u0105kach s\u0105 nadal bardzo dobrze zachowane.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone wp-image-2916\" src=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/BO-szaniec-300x205.jpg\" alt=\"\" width=\"700\" height=\"478\" srcset=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/BO-szaniec-300x205.jpg 300w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/BO-szaniec-1024x701.jpg 1024w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/BO-szaniec-768x526.jpg 768w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/BO-szaniec-1536x1052.jpg 1536w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/BO-szaniec.jpg 1874w\" sizes=\"auto, (max-width: 700px) 100vw, 700px\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #0000ff; font-size: 14px;\">Czworok\u0105tny szaniec.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\"><strong><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #0000ff; font-size: 14pt;\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone wp-image-2825\" src=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/ciekawy-kot-1-300x300.jpg\" alt=\"\" width=\"65\" height=\"65\" srcset=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/ciekawy-kot-1-300x300.jpg 300w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/ciekawy-kot-1-1024x1024.jpg 1024w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/ciekawy-kot-1-150x150.jpg 150w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/ciekawy-kot-1-768x769.jpg 768w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/ciekawy-kot-1-80x80.jpg 80w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/ciekawy-kot-1-320x320.jpg 320w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/ciekawy-kot-1.jpg 1331w\" sizes=\"auto, (max-width: 65px) 100vw, 65px\" \/><\/span><span style=\"color: #0000ff; font-size: 20px;\">BIATEC (BIATEX)<\/span><\/strong> <span style=\"background-color: #e9ebec; color: #222222; font-family: georgia, palatino, serif;\"><span class=\"ellipsis\" id=\"ellipsis-1312562259\">...<\/span><span class=\"rmwp-button-wrap\" id=\"rmwp-button-wrap-1312562259\" style=\"display: none;\"><button name=\"read more\" type=\"button\" onclick=\"rmwpButtonAction( '1312562259', 'Czytaj wi\u0119cej', 'Read Less' )\">Czytaj wi\u0119cej<\/button><\/span><div class=\"rmwp-toggle \" id=\"rmwp-toggle-1312562259\" style=\"display: none\"><\/span><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><em><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #0000ff; font-size: 12pt;\">W I wieku p.n.e. Bojowie mieszkaj\u0105cy w oppidum Bratys\u0142awy wybijali Biatecs, wysokiej jako\u015bci monety z napisami (prawdopodobnie imionami kr\u00f3l\u00f3w) w alfabecie \u0142aci\u0144skim. Jest to jedyne \u201e\u017ar\u00f3d\u0142o pisemne\u201d dostarczone przez samych Boj\u00f3w. Biatec by\u0142o imieniem osoby, prawdopodobnie kr\u00f3la, kt\u00f3ry pojawi\u0142 si\u0119 na monetach celtyckich wybijanych przez Boj\u00f3w w Bratys\u0142awie (stolicy S\u0142owacji) w I wieku p.n.e.<\/span><\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone wp-image-2908\" src=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/BO-biatec-300x148.jpg\" alt=\"\" width=\"655\" height=\"323\" srcset=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/BO-biatec-300x148.jpg 300w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/BO-biatec-1024x507.jpg 1024w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/BO-biatec-768x380.jpg 768w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/BO-biatec-1536x760.jpg 1536w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/BO-biatec.jpg 1972w\" sizes=\"auto, (max-width: 655px) 100vw, 655px\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #0000ff; font-size: 14px;\">Oryginalny Biatec i jego replika na wsp\u00f3\u0142czesnej monecie 5-koronowej\u00a0 kt\u00f3ra by\u0142a u\u017cywana do momentu przyst\u0105pienia S\u0142owacji do strefy euro 1 stycznia 2009 r.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><em><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #0000ff; font-size: 12pt;\">S\u0142owo Biatec (lub Biatex) jest r\u00f3wnie\u017c u\u017cywane jako nazwa tych monet. Biatecs, wykonane z wysokiej jako\u015bci srebra i z\u0142ota, maj\u0105 napisy pisane wielkimi literami \u0142aci\u0144skimi. Spo\u015br\u00f3d 14 r\u00f3\u017cnych napis\u00f3w (na przyk\u0142ad Nonnos, Busu, Bussumarua, Titto), Biatec pojawia si\u0119 najcz\u0119\u015bciej. Napisy te stanowi\u0105 najstarszy znany spos\u00f3b u\u017cycia pisma na S\u0142owacji i s\u0105siednich terytoriach. Monety maj\u0105 \u015brednic\u0119 25 milimetr\u00f3w i wa\u017c\u0105 16,5-17 gram\u00f3w. Awers zwykle przedstawia r\u00f3\u017cne przedstawienia g\u0142owy lub pary g\u0142\u00f3w. Rewers zwykle przedstawia je\u017ad\u017aca, ale wyst\u0119puj\u0105 r\u00f3wnie\u017c r\u00f3\u017cne mityczne i prawdziwe zwierz\u0119ta.<\/span><\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"background-color: #e9ebec; color: #222222; font-family: georgia, palatino, serif;\"><\/div><div class='rmwp-toggle-end'><\/div><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Jedna z najwcze\u015bniejszych\u00a0odnotowanych migracji\u00a0Boj\u00f3w mia\u0142a miejsce w IV wieku p.n.e. Grupa ta przedosta\u0142a si\u0119 do p\u00f3\u0142nocnych\u00a0W\u0142och\u00a0. Wkraczaj\u0105c do\u00a0doliny Padu\u00a0z du\u017c\u0105 armi\u0105, wyparli Etrusk\u00f3w, Bojowie zaj\u0119li prawy brzeg w centrum doliny. Bojowie zaj\u0119li star\u0105 etrusk\u0105 osad\u0119 Felsinum, kt\u00f3r\u0105 nazwali <em>Bononia<\/em> \u2013 Bolonia. Bojowie nie zniszczyli ani nie wyludnili Felsinum, ale po prostu si\u0119 tam wprowadzili i stali si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 populacji poprzez ma\u0142\u017ce\u0144stwa mieszane. Cmentarze z tego okresu w Bolonii zawieraj\u0105 bro\u0144\u00a0late\u0144sk\u0105\u00a0i inne artefakty, a tak\u017ce przedmioty etruskie, takie jak lustra z br\u0105zu. Po serii wojen z Rzymem zostali oni zdecydowanie pokonani przez Rzymian w\u00a0bitwie pod Mutin\u0105\u00a0w193 p.n.e., a ich terytorium sta\u0142o si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 rzymskiej prowincji\u00a0Galii Przedalpejskiej\u00a0. w 191r. p.n.e. Bojowie opu\u015bcili Itali\u0119 i wr\u00f3cili do swej ojczyzny\u00a0 w rejony dzisiejszych Czech i W\u0119gier.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">W wyniku przebieg\u0142ej dyplomacji i r\u00f3\u017cnych zabieg\u00f3w Brennos zgromadzi\u0142 w 278 r. p.n.e. w p\u00f3\u0142nocnych Ba\u0142kanach ogromn\u0105 armi\u0119 licz\u0105c\u0105 50 000 ludzi. Dysponuj\u0105c tak\u0105 pot\u0119g\u0105, znowu w towarzystwie swojego zast\u0119pcy Akichoriosa, Brennos wyruszy\u0142 na po\u0142udnie \u2013 ku Delfom. Kiedy zaskoczeni Celtowie usi\u0142owali poradzi\u0107 sobie z przeciwnikami, zostali zaatakowani od ty\u0142u przez Fokijczyk\u00f3w, kt\u00f3rzy mimo \u015bniegu zeszli ze stromych zboczy Parnasu. Pochwyceni w pu\u0142apk\u0119 Celtowie walczyli dzielnie, zw\u0142aszcza przyboczna gwardia Brennosa, kt\u00f3r\u0105 Grecy opisywali jako \u201enajlepszych i najodwa\u017cniejszych spo\u015br\u00f3d nich wszystkich\u201d. Brennos zosta\u0142 ranny i bezbronnego zniesiono z pola bitwy. Strata dow\u00f3dcy tak zniech\u0119ci\u0142a wojsko, \u017ce zdecydowa\u0142o o og\u00f3lnym odwrocie. Wraz z weteranami, kt\u00f3rzy prze\u017cyli kampani\u0119 greck\u0105, ch\u0119tnie do\u0142\u0105czy\u0142y one do grup Boj\u00f3w i innych plemion w nowej przygodzie w Azji Mniejszej; z kolei za nimi do Tracji przedostawa\u0142y si\u0119 nast\u0119pne od\u0142amy Celt\u00f3w. Przez ca\u0142y ten czas g\u0142\u00f3wny bastion Celt\u00f3w stanowili Bojowie, jako \u017ce ich terytoria by\u0142y rozleg\u0142e i, w wi\u0119kszo\u015bci wypadk\u00f3w, dawno przez nich zasiedlone. Ich klientami od po\u0142udniowego- zachodu byli mi\u0119dzy innymi Windelikowie (Vindelici) na r\u00f3wninie bawarskiej; ich nazwa wskazuje, \u017ce czcili to samo b\u00f3stwo, co Bojowie \u2013 boga Windosa.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\"><strong><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #0000ff; font-size: 14pt;\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone wp-image-2825\" src=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/ciekawy-kot-1-300x300.jpg\" alt=\"\" width=\"65\" height=\"65\" srcset=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/ciekawy-kot-1-300x300.jpg 300w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/ciekawy-kot-1-1024x1024.jpg 1024w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/ciekawy-kot-1-150x150.jpg 150w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/ciekawy-kot-1-768x769.jpg 768w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/ciekawy-kot-1-80x80.jpg 80w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/ciekawy-kot-1-320x320.jpg 320w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/ciekawy-kot-1.jpg 1331w\" sizes=\"auto, (max-width: 65px) 100vw, 65px\" \/><\/span><span style=\"color: #0000ff; font-size: 20px;\">WINDELIKOWIE<\/span><\/strong> <span style=\"background-color: #e9ebec; color: #222222; font-family: georgia, palatino, serif;\"><span class=\"ellipsis\" id=\"ellipsis-1191740999\">...<\/span><span class=\"rmwp-button-wrap\" id=\"rmwp-button-wrap-1191740999\" style=\"display: none;\"><button name=\"read more\" type=\"button\" onclick=\"rmwpButtonAction( '1191740999', 'Czytaj wi\u0119cej', 'Read Less' )\">Czytaj wi\u0119cej<\/button><\/span><div class=\"rmwp-toggle \" id=\"rmwp-toggle-1191740999\" style=\"display: none\"><\/span><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><em><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #0000ff; font-size: 12pt;\">Windos (lat. Vindonnus) (od celt. windo &#8211; \u201ebia\u0142y\u201d), to b\u00f3stwo solarne powi\u0105zane z Belenosem, kt\u00f3ry jest staro\u017cytnym celtyckim bogiem uzdrowicielem.<\/span><\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><em><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #0000ff; font-size: 12pt;\">Tertulian\u00a0, pisz\u0105cy ok. 200 r. n.e., identyfikuje Belenusa jako boga narodowego Noricum, jednak Bojowie i Windelikowie czcili Windosa. Mo\u017cliwe, \u017ce nazwa Windelikowie oznacza \u201elud czcz\u0105cy Windosa\u201d lub \u201ebia\u0142y, jasny, czysty lud\u201d. Windelikowie (celt. Uindelicoi) byli galijskim ludem zamieszkuj\u0105cym okolice dzisiejszego Augsburga w epoce \u017celaza i w okresie rzymskim.<\/span><\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><a href=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Bojowie-i-Windelikowie.pdf\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone wp-image-2917\" src=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Bojowie-i-Windelikowie-300x255.jpg\" alt=\"\" width=\"566\" height=\"481\" srcset=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Bojowie-i-Windelikowie-300x255.jpg 300w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Bojowie-i-Windelikowie-1024x869.jpg 1024w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Bojowie-i-Windelikowie-768x652.jpg 768w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Bojowie-i-Windelikowie-1536x1303.jpg 1536w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Bojowie-i-Windelikowie-2048x1738.jpg 2048w\" sizes=\"auto, (max-width: 566px) 100vw, 566px\" \/><\/a><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"color: #0000ff; font-family: georgia, palatino, serif; font-size: 14px;\">Siedziby Windelik\u00f3w w p\u00f3\u017cniejszym okresie zachodz\u0105 na obszary Boj\u00f3w ( w obecnej Bawarii)<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><em><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #0000ff; font-size: 12pt;\">Vindelikowie mieszkali na p\u0142askowy\u017cu G\u00f3rnej Bawarii i G\u00f3rnej Szwabii, prawdopodobnie tak\u017ce w Vorarlbergu i Tyrolu, na terenie rozci\u0105gaj\u0105cym si\u0119 od po\u0142udniowych stok\u00f3w Alp a\u017c do Dunaju. P\u00f3\u017aniej zaj\u0119li wschodni\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 prowincji Recja, w regionie znanym Ptolemeuszowi jako Vindelicia. Ok. 16-15r. p.n.e. zostali podbici przez Rzymian i zostali wch\u0142oni\u0119ci do cesarstwa rzymskiego. Ich g\u0142\u00f3wne miasto w okresie rzymskim znane by\u0142o jako Augusta Vindelicum \u2013 wsp\u00f3\u0142czesny Augsburg. ok. 100r. n.e. Augusta Vindelicum s\u0142u\u017cy\u0142a w tym czasie jako stolica Recji i rezydencja gubernatora prowincji.<\/span><\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\"><span style=\"background-color: #e9ebec; color: #222222; font-family: georgia, palatino, serif;\"><\/div><div class='rmwp-toggle-end'><\/div><\/span> <\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Do nich do\u0142\u0105czy\u0142yby p\u00f3\u017aniej w Tracji resztki armii Brennosa i po\u0142\u0105czone si\u0142y podj\u0119\u0142y wypraw\u0119 do Azji. W ka\u017cdym razie na czele ca\u0142ego przedsi\u0119wzi\u0119cia sta\u0142y niew\u0105tpliwie grupy Cymbr\u00f3w, Wolk\u00f3w i Boj\u00f3w, a s\u0105dz\u0105c po nieustaj\u0105cych sukcesach, ich ca\u0142kowita liczba musia\u0142a znacznie przekracza\u0107 owe 20 000 ludzi. W ten spos\u00f3b osiedlili si\u0119 w Galacji na ziemiach obecnej Turcji. Po \u015bmierci Brennosa cz\u0119\u015b\u0107 Celt\u00f3w pod wodz\u0105 Bathanatiusa zawr\u00f3ci\u0142a w stron\u0119 Dunaju, gdzie osiedlili si\u0119 i od nich wywodz\u0105 si\u0119 Skordyskowie. Cymbrowie wr\u00f3cili do Jutlandii.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Bojowie pano\u0144scy s\u0105 wspomniani ponownie pod koniec II wieku p.n.e., kiedy odparli Cymbr\u00f3w i Teuton\u00f3w. Ciekawe, \u017ce jeden z g\u0142\u00f3wnych wodz\u00f3w cymbryjskich nazywa\u0142 si\u0119 Boiorix czyli dok\u0142.\u201dw\u00f3dz, kr\u00f3l Boj\u00f3w\u201d. Oznacza to, \u017ce w\u015br\u00f3d armii Cymbr\u00f3w s\u0105 te\u017c Bojowie i to w du\u017cej liczbie. P\u00f3\u017aniej zaatakowali miasto Noreia (Neumarkt w dzisiejszej Austrii) na kr\u00f3tko przed tym, jak grupa Boj\u00f3w przy\u0142\u0105czy\u0142a si\u0119 do Helwet\u00f3w w ich pr\u00f3bie osiedlenia si\u0119 w zachodniej Galii.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Wspomniana inwazja Helwet\u00f3w na zachodni\u0105 Gali\u0119 spotyka si\u0119 z kl\u0119sk\u0105 z r\u0105k Rzymian. Cezar zmusza Helwet\u00f3w do powrotu do ojczyzny, aby zapobiec kolejnym germa\u0144skim najazdom na Gali\u0119, przez stref\u0119 graniczn\u0105, kt\u00f3ra jest teraz stosunkowo niebroniona. Nast\u0119pnie pozwala do\u015b\u0107 przyjaznym lub przynajmniej uspokojonym Bojom, kt\u00f3rzy podr\u00f3\u017cowali z Helwetami, osiedli\u0107 si\u0119 w strefie buforowej obok Edu\u00f3w i grup Helwet\u00f3w. Po kl\u0119sce Helwet\u00f3w pod Bibracte wp\u0142ywowe plemi\u0119 Edu\u00f3w pozwoli\u0142o ocala\u0142ym Bojom osiedli\u0107 si\u0119 na swoim terytorium<strong>, poniewa\u017c byli znani jako nar\u00f3d szczeg\u00f3lnie odwa\u017cny,<\/strong> gdzie zaj\u0119li <em>oppidum<\/em> Gorgobina. Chocia\u017c zostali zaatakowani przez Wercyngetoryksa <a style=\"color: #000000;\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Vercingetorix\">w<\/a> jednej fazie wojny, wsparli go dwoma tysi\u0105cami \u017co\u0142nierzy w bitwie pod Alezj\u0105. Z kolei inne grupy Boj\u00f3w pozosta\u0142y bli\u017cej swoich tradycyjnych dom\u00f3w i osiedli\u0142y si\u0119 na\u00a0nizinach s\u0142owacko-w\u0119gierskich nad Dunajem i Mur\u0105, a ich centrum znajdowa\u0142o si\u0119 w Bratys\u0142awie.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Oko\u0142o 60 r. p.n.e. Bojowie starli si\u0119 z rosn\u0105c\u0105 pot\u0119g\u0105 Dak\u00f3w pod wodz\u0105 ich kr\u00f3la Burebisty i zostali pokonani. Agresywna polityka ekspansjonistyczna Burebisty mog\u0142a obejmowa\u0107 kampanie wojskowe maj\u0105ce na celu os\u0142abienie Boj\u00f3w i zmuszenie ich do poddania si\u0119 lub migracji.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\"><strong><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #0000ff; font-size: 14pt;\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone wp-image-2825\" src=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/ciekawy-kot-1-300x300.jpg\" alt=\"\" width=\"65\" height=\"65\" srcset=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/ciekawy-kot-1-300x300.jpg 300w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/ciekawy-kot-1-1024x1024.jpg 1024w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/ciekawy-kot-1-150x150.jpg 150w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/ciekawy-kot-1-768x769.jpg 768w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/ciekawy-kot-1-80x80.jpg 80w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/ciekawy-kot-1-320x320.jpg 320w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/ciekawy-kot-1.jpg 1331w\" sizes=\"auto, (max-width: 65px) 100vw, 65px\" \/><\/span><span style=\"font-size: 20px; color: #0000ff;\">OPIDDIUM W BRATYS\u0141AWIE <\/span><\/strong><span style=\"background-color: #e9ebec; color: #222222; font-family: georgia, palatino, serif;\"><span class=\"ellipsis\" id=\"ellipsis-77330502\">...<\/span><span class=\"rmwp-button-wrap\" id=\"rmwp-button-wrap-77330502\" style=\"display: none;\"><button name=\"read more\" type=\"button\" onclick=\"rmwpButtonAction( '77330502', 'Czytaj wi\u0119cej', 'Read Less' )\">Czytaj wi\u0119cej<\/button><\/span><div class=\"rmwp-toggle \" id=\"rmwp-toggle-77330502\" style=\"display: none\"><\/span><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><em><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #0000ff; font-size: 12pt;\">Samo oppidum zosta\u0142o zbudowane g\u0142\u00f3wnie na terenie dzisiejszego starego miasta i wzg\u00f3rza zamkowego. Oppidum w Bratys\u0142awie wi\u0105\u017ce si\u0119 z plemieniem Boj\u00f3w, kt\u00f3rzy mogli mie\u0107 tam sw\u00f3j pocz\u0105tek ok. II w. p.n.e. Uwa\u017ca si\u0119 powszechnie, \u017ce przybyli po zako\u0144czeniu kampanii Cymbr\u00f3w (120\u2013113 p.n.e.) z teren\u00f3w dzisiejszych Czech.<\/span><\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><em><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #0000ff; font-size: 12pt;\">Wraz z przybyciem do Bratys\u0142awy wi\u0119kszej liczby Boj\u00f3w, gospodarka i pot\u0119ga oppidum zacz\u0119\u0142y rosn\u0105\u0107. Na podstawie najnowszych znalezisk na zamku w Bratys\u0142awie mo\u017cemy stwierdzi\u0107, \u017ce osadnictwo Boj\u00f3w w Bratys\u0142awie by\u0142o silnie inspirowane przez Rzym. P\u00f3\u017aniej terytorium znalaz\u0142o si\u0119 pod presj\u0105 celtyckiego kr\u00f3lestwa Norikum, a w nied\u0142ugim czasie rozszerzaj\u0105ce si\u0119 Imperium Rzymskie zaj\u0119\u0142o te tereny.<\/span><\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><em><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #0000ff; font-size: 12pt;\">Bojowie zacz\u0119li migrowa\u0107 do innych cz\u0119\u015bci Europy w I wieku p.n.e.. m. i. obszaru Jutlandii w dzisiejszej Danii. Oppidium w Bratys\u0142awie zosta\u0142o zdobyte w 45\/44 r. p.n.e., mieszka\u0144cy zostali wymordowani. Odkryto szkielet jednego z mieszka\u0144c\u00f3w tego oppidium i okazuje si\u0119, \u017ce Windakowie maj\u0105 wsp\u00f3lnego przodka z tym cz\u0142owiekiem z okresu ok 1200r. p.n.e. Family Tree DNA pokazuje, \u017ce nasz przodek pochodzi z okresu La Tene, czyli pochodzimy od Boj\u00f3w lub Windelik\u00f3w.<\/span><\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"background-color: #e9ebec; color: #222222; font-family: georgia, palatino, serif;\"><\/div><div class='rmwp-toggle-end'><\/div><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"background-color: #e9ebec; color: #222222; font-family: georgia, palatino, serif;\"><\/div><div class='rmwp-toggle-end'><\/div><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\"><strong><span style=\"font-size: 20px;\">CYMBROWIE (300 r.\u00a0 p.n.e. &#8211; 500 r. n.e)<\/span><\/strong><span style=\"background-color: #e9ebec; color: #222222; font-family: georgia, palatino, serif;\"><span class=\"ellipsis\" id=\"ellipsis-339599522\">...<\/span><span class=\"rmwp-button-wrap\" id=\"rmwp-button-wrap-339599522\" style=\"display: none;\"><button name=\"read more\" type=\"button\" onclick=\"rmwpButtonAction( '339599522', 'Czytaj wi\u0119cej', 'Read Less' )\">Czytaj wi\u0119cej<\/button><\/span><div class=\"rmwp-toggle \" id=\"rmwp-toggle-339599522\" style=\"display: none\"><\/span><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Cymbrowie, Cimri od [celt. <em>cimru<\/em> ]\u2013 rodacy, krajanie<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Poni\u017csze hipotezy sugeruj\u0105, \u017ce przodkami Cymbr\u00f3w mogli by\u0107:<\/span><\/p>\n<ol style=\"text-align: justify;\">\n<li><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Cz\u0142onkowie kultury puchar\u00f3w dzwonowych byli obecni tylko w p\u00f3\u0142nocnych cz\u0119\u015bciach Jutlandii, gdzie p\u00f3\u017aniej zamieszkiwali Cymbrowie i Teutonowie. Ciekawe, ze mapa wyst\u0119powania kultury puchar\u00f3w dzwonowych pokrywa si\u0119 z map\u0105 kultury late\u0144skiej.<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Cz\u0142onkowie kultury unietyckiej w epoce br\u0105zu pod\u0105\u017caj\u0105cy szlakiem bursztynowym na p\u00f3\u0142noc przed 1500 r. p.n.e. Znaleziono trumny z d\u0119bowych pni, w kt\u00f3rych byli pochowani przybysze do tych rejon\u00f3w. Poch\u00f3wki obejmowa\u0142y na przyk\u0142ad pe\u0142ne stroje i bardzo d\u0142ugie miecze. By\u0142a to grupa wojownicza, kt\u00f3ra dotar\u0142a do Danii; prawdopodobnie nale\u017celi do niej pierwsi celtyccy wodzowie. Dowody zdaj\u0105 si\u0119 \u0142\u0105czy\u0107 te osoby z r\u00f3\u017cnymi grupami, kt\u00f3re tworzy\u0142y kultur\u0119 unetice w proponowanej celtyckiej ojczy\u017anie u \u017ar\u00f3de\u0142 Renu, Dunaju i innych rzek maj\u0105cych sw\u00f3j pocz\u0105tek w regionie alpejskim. Wiele z tych poch\u00f3wk\u00f3w zawiera przedmioty, kt\u00f3re zosta\u0142y zidentyfikowane jako posiadaj\u0105ce przynale\u017cno\u015b\u0107 \u015brodkowoeuropejsk\u0105 i zazwyczaj obejmuj\u0105 miecze i sztylety.<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Celtowie \u017cyj\u0105cy w Czechach w III wieku p.n.e., przy czym Cymbrowie wyruszyli oko\u0142o 290 r. p.n.e. z Czech lub ziem w Italii, aby najecha\u0107 Macedoni\u0119 i Grecj\u0119, po czym zawr\u00f3cili i dotarli do Jutlandii.<\/span><\/li>\n<\/ol>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Cymbrowie wraz z Bojami\u00a0 brali aktywny udzia\u0142 w spl\u0105drowaniu Delf pod wodz\u0105 Brennosa. Prawdopodobnie kocio\u0142 z Gundestrup pochodzi z tego okresu, kiedy to Cymbrowie byli w Tracji. Himmerland i Vendsyssel utworzy\u0142y lokaln\u0105 grup\u0119 w okresie wczesnego okresu przedrzymskiego epoki \u017celaza. W okresie p\u00f3\u017anego okresu przedrzymskiego epoki \u017celaza Vendsyssel rozwin\u0119\u0142o szereg szczeg\u00f3lnych cech, podczas gdy Himmerland wydaje si\u0119 by\u0107 swego rodzaju po\u015brednikiem mi\u0119dzy t\u0105 \u201egrup\u0105 Kraghede\u201d a bardziej wysuni\u0119tymi na po\u0142udnie cz\u0119\u015bciami Jutlandii. Wiele szczeg\u00f3lnych cech grupy Kraghede pojawi\u0142o si\u0119 p\u00f3\u017aniej w innych cz\u0119\u015bciach Jutlandii. Vendsyssel najwyra\u017aniej zajmowa\u0142o awangardow\u0105 pozycj\u0119 w fazie przej\u015bciowej od okresu przedrzymskiego do epoki \u017celaza rzymskiego. Zauwa\u017cono przej\u015bcie, gdzie styl ubioru inspirowany stylem celtyckim by\u0142o oczywiste i wprowadzenie broni, narz\u0119dzi i licznej ceramiki do wyposa\u017cenia grob\u00f3w. \u201eGrupa Karaghede, jest protoplast\u0105 historycznych Cymbr\u00f3w, kt\u00f3rych centrum kulturowej przesun\u0119\u0142o si\u0119 z Vendsyssel na po\u0142udnie pod koniec przedrzymskiej epoki \u017celaza.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Trzeba tu podkre\u015bli\u0107 pewne archeologiczne powi\u0105zania pomi\u0119dzy p\u00f3\u0142nocn\u0105 Jutlandi\u0105, a ziemiami obecnie holenderskimi, a wyra\u017caj\u0105 si\u0119 one w podobie\u0144stwach:<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">&#8211; Kurchany. W Holandii odkryto co najmniej 3000 kurhan\u00f3w, z kt\u00f3rych wi\u0119kszo\u015b\u0107 znajduje si\u0119 w Veluwe i Utrechtse Heuvelrug. Pochodz\u0105 one z okresu 2800-500 r. p.n.e. W kurhanach holenderskich i jutlandzkich znalezion podobn\u0105 ceramik\u0119.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone wp-image-2924\" src=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/CY-kurchany-300x212.jpg\" alt=\"\" width=\"700\" height=\"494\" srcset=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/CY-kurchany-300x212.jpg 300w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/CY-kurchany-1024x724.jpg 1024w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/CY-kurchany-768x543.jpg 768w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/CY-kurchany-1536x1087.jpg 1536w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/CY-kurchany-2048x1449.jpg 2048w\" sizes=\"auto, (max-width: 700px) 100vw, 700px\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #0000ff; font-size: 14px;\">Kurchany z rejonu Veluwe i Utrechtse Heuvelrug w Holandii.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">-Domy s\u0142upowe<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone wp-image-2920\" src=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/CY-dom-slupowy-300x159.jpg\" alt=\"\" width=\"700\" height=\"371\" srcset=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/CY-dom-slupowy-300x159.jpg 300w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/CY-dom-slupowy-1024x542.jpg 1024w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/CY-dom-slupowy-768x406.jpg 768w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/CY-dom-slupowy-1536x813.jpg 1536w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/CY-dom-slupowy.jpg 1890w\" sizes=\"auto, (max-width: 700px) 100vw, 700px\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #0000ff; font-size: 14px;\">D\u0142ugi dom ze starszej epoki br\u0105zu z Legard na wyspie Vendsyssel-Thy.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">&#8211; Pola celtyckie. Pola uprawne maj\u0105ce ok. 3-4 ar\u00f3w, charakterystyczne dla gospodarki celtyckiej. Pocz\u0105tkowo pola te mia\u0142y ogrodzenia, na kt\u00f3re wyrzucano dar\u0144, kamienie, chwasty, a kt\u00f3re z czasem utworzy\u0142y wa\u0142y. Okres u\u017cytkowania ok. 200-400 lat. W Holandii czas u\u017cytkowania \u2013 1700 &#8211; 10r. p.n.e.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone wp-image-2925\" src=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/CY-pola-celtyckie-300x242.jpg\" alt=\"\" width=\"700\" height=\"565\" srcset=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/CY-pola-celtyckie-300x242.jpg 300w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/CY-pola-celtyckie-1024x826.jpg 1024w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/CY-pola-celtyckie-768x619.jpg 768w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/CY-pola-celtyckie-1536x1238.jpg 1536w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/CY-pola-celtyckie-2048x1651.jpg 2048w\" sizes=\"auto, (max-width: 700px) 100vw, 700px\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #0000ff; font-size: 14px;\">Zwi\u0105zek stanowisk dom\u00f3w z celtyckimi wa\u0142ami polowymi tzw \u201epolami celtyckimi\u201d.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">W okresie 300-50 l. p.n.e. w p\u00f3\u0142nocnej Jutlandii zacz\u0119to budowa\u0107 tzw. \u201ewzg\u00f3rza miejskie\u201d i twierdze.\u201eWzg\u00f3rza miejskie\u201d to osady na pag\u00f3rkach, domy zabudowano g\u0119sto np. w miejscowo\u015bci Traders znaleziono 150 dom\u00f3w. Du\u017co takich osad by\u0142o na ziemiach Teuton\u00f3w i Cymbr\u00f3w (Byh\u00f8jen, Aalborg)<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone wp-image-2926\" src=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/CY-wzgorza-miejskie-300x202.jpg\" alt=\"\" width=\"701\" height=\"472\" srcset=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/CY-wzgorza-miejskie-300x202.jpg 300w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/CY-wzgorza-miejskie-1024x691.jpg 1024w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/CY-wzgorza-miejskie-768x518.jpg 768w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/CY-wzgorza-miejskie-1536x1036.jpg 1536w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/CY-wzgorza-miejskie-2048x1381.jpg 2048w\" sizes=\"auto, (max-width: 701px) 100vw, 701px\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #0000ff; font-size: 14px;\">Wzg\u00f3rza miejskie w Jutlandii.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Rozprzestrzenianie si\u0119 kopc\u00f3w wzg\u00f3rz (kopc\u00f3w) miejskich i osad warstw kulturowych z dobrze zachowanymi d\u0142ugimi domami, w kt\u00f3rych zachowa\u0142y si\u0119 pod\u0142ogi i bruk.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">W \u015brodku twierdz w Borremose, Lyngsmose czy Hodde znajdowa\u0142y si\u0119 d\u0142ugie domy mieszka\u0144c\u00f3w.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone wp-image-2919\" src=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/CY-borremose-300x259.jpg\" alt=\"\" width=\"701\" height=\"605\" srcset=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/CY-borremose-300x259.jpg 300w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/CY-borremose-1024x885.jpg 1024w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/CY-borremose-768x664.jpg 768w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/CY-borremose-1536x1328.jpg 1536w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/CY-borremose.jpg 1983w\" sizes=\"auto, (max-width: 701px) 100vw, 701px\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #0000ff; font-size: 14px;\">Borremose &#8211; twierdza z 15 d\u0142ugimi domami.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">\u201eWzg\u00f3rza miejskie\u201d i twierdze na\u015bladuj\u0105 oppidia celtyckie.<\/span><\/p>\n<ol style=\"text-align: justify;\">\n<li><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Mieszanina Boj\u00f3w, Helwet\u00f3w, Tyguryn\u00f3w, Windelik\u00f3w i innych \u015brodkowoeuropejskich plemion celtyckich po\u0142\u0105czonych przed i w trakcie powrotu Cymbr\u00f3w do Jutlandii w 101 r. p.n.e.<\/span><\/li>\n<\/ol>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Podczas wydarze\u0144 w latach 113\u2013101 p.n.e., kiedy Cymbrowie stali si\u0119 wysoce niszczycielsk\u0105 si\u0142\u0105 na ziemiach granicz\u0105cych z Imperium Rzymskim, ich plemienna konfederacja obejmowa\u0142a Teuton\u00f3w i Ambron\u00f3w, a nast\u0119pnie celtyckich Helwet\u00f3w, Boj\u00f3w i Gaesat\u00f3w. Nazwa Teuton\u00f3w jest enigmatyczna, ale najcz\u0119\u015bciej przyjmuje si\u0119, \u017ce oznacza \u201elud, plemi\u0119 lub ras\u0119\u201d w j\u0119zykach celtyckich (np. tuatha w j\u0119zyku irlandzkim). Ich innymi towarzyszami byli Ambronowie, plemi\u0119 galijskie wed\u0142ug Festusa. Amb- jest bardzo powszechnym celtyckim przedrostkiem plemiennym i imieniem. Cymbrowie, byli zwi\u0105zani z Helwetami, a w szczeg\u00f3lno\u015bci z niew\u0105tpliwie celtyckimi Tigurami. Jak zobaczymy p\u00f3\u017aniej, te powi\u0105zania mog\u0105 \u0142\u0105czy\u0107 si\u0119 ze wsp\u00f3lnym pochodzeniem, przywo\u0142anym dwie\u015bcie lat wcze\u015bniej. Ponadto wszyscy znani wodzowie Cymbr\u00f3w mieli celtyckie imiona, w tym Boiorix (kr\u00f3l celtyckiego ludu Boj\u00f3w), Gaesorix (kr\u00f3l Gaesat\u00f3w, Celt\u00f3w z Doliny Rodanu z Galii; cz\u0119sto zapisywany jako celtyccy wojownicy najemni) i Lugius (na cze\u015b\u0107 celtyckiego boga Luga \u2013 patrona kupc\u00f3w i rzemie\u015blnik\u00f3w).<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Cymbrowie najwyra\u017aniej pod\u0105\u017cali dobrze znanym \u201eszlakiem bursztynowym\u201d, kt\u00f3ra przecina Dunaj w Carnuntum (w pobli\u017cu Wiednia na terytorium Boj\u00f3w) do kraju pozornie dalekich krewnych, Boj\u00f3w i Skordysk\u00f3w, kt\u00f3rzy nie byli zbyt zadowoleni z \u201ewizyty\u201d. Jednym z ich pierwszych przystank\u00f3w mog\u0142o by\u0107 miejsce, gdzie od wiek\u00f3w byli dobrze znani, a by\u0107 mo\u017ce tak\u017ce krewni. W nieco okr\u0119\u017cnej drodze zeszli do Dunaju i Czech oraz W\u0119gier a\u017c do Chorwacji. W 113 p.n.e. zostali odparci. Po ca\u0142kowitym zniszczeniu armii rzymskiej pod wodz\u0105 Papiriusza Karpia w 113 r. p.n.e. w Norei na wschodnim terytorium celtyckim, cztery lata p\u00f3\u017aniej, w 109 r. p.n.e., konfederacja p\u00f3\u0142nocnych si\u0142 celtyckich odnios\u0142a podobny sukces, atakuj\u0105c trzy armie rzymskie w Prowansji. Cymbrzy i Teutoni okr\u0105\u017cyli Francj\u0119, pozostawiaj\u0105c rzekomo oko\u0142o 6000 wojownik\u00f3w wzd\u0142u\u017c rzeki Sambre w pobli\u017cu Namur, aby strzegli taboru. Mieli oni sta\u0107 si\u0119 Aduatami. W 109 p.n.e. Teutoni, Cymbrowie i Tygury\u0144czycy prosili rzymskich urz\u0119dnik\u00f3w o ziemi\u0119 (w po\u0142udniowej Galii) w zamian za s\u0142u\u017cb\u0119 wojskow\u0105, ale zostali stanowczo odrzuceni. Nast\u0119pnie po\u0142\u0105czyli si\u0119 z s\u0105siadami Ambronesa nad rzek\u0105 Men, gdzie pozostali przez 4 lata, g\u0142\u00f3wnie w pobli\u017cu Greinbergu. Najwyra\u017aniej mieli wystarczaj\u0105co du\u017co czasu (105\u2013109 p.n.e.), aby za\u0142o\u017cy\u0107 kolonie.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone wp-image-2927\" src=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Szlak-wojenny-cymbri-265x300.jpg\" alt=\"\" width=\"556\" height=\"629\" srcset=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Szlak-wojenny-cymbri-265x300.jpg 265w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Szlak-wojenny-cymbri-1355x1536.jpg 1355w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Szlak-wojenny-cymbri-1807x2048.jpg 1807w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Szlak-wojenny-cymbri.jpg 1969w\" sizes=\"auto, (max-width: 556px) 100vw, 556px\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #0000ff; font-size: 14px;\">Szlak migracyjny Cymbr\u00f3w oko\u0142o 118 r. p.n.e. do ich kl\u0119ski pod Vercellae w 101 r. p.n.e.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Cymbrowie przekroczyli Pireneje do Hiszpanii, a nast\u0119pnie na wsch\u00f3d do alpejskich Niemiec i Szwajcarii. Tutaj, w sercu La Tene, sp\u0119dzili 3-letni pobyt i w 105 r. p.n.e. zabili wielu Rzymian w Orange, a po podzieleniu swoich si\u0142 Teutonowie i Ambronowie zostali ca\u0142kowicie pokonani przez Rzymian. Cymbrowie skoncentrowali si\u0119 na grabie\u017cy i 3 lipca 101r.. p.n.e. w Vercellae, prowadzeni przez swego kr\u00f3la Boiorixa, zostali zmuszeni do bitwy z dobrze przygotowanymi Rzymianami i zostali rozgromieni i stracili 120 000 ludzi, z czego 60 000 sprzedano w niewol\u0119. Obaj przyw\u00f3dcy, Boiorix i Lugius, zostali zabici. Liczby s\u0105 przesadzone, ale kl\u0119ska kt\u00f3r\u0105 ponie\u015bli Cymbowie by\u0142a wielka. Nast\u0105pi\u0142 odwr\u00f3t pozosta\u0142ych Cymbr\u00f3w w stron\u0119 swej ojczyzny.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Chocia\u017c ludno\u015b\u0107 Cymbrii zosta\u0142a wyra\u017anie zdziesi\u0105tkowana przez wydarzenia z 101 r. p.n.e., nar\u00f3d ten by\u0142 nadal mocno osadzony na obszarze, z kt\u00f3rego pochodzi\u0142 w czasach Chrystusa. Ich po\u0142o\u017cenie odnotowano oko\u0142o 5 r. n.e., kiedy cesarz Oktawian August wyposa\u017cy\u0142 flot\u0119 pod dow\u00f3dztwem swojego przybranego syna Tyberiusza w celu zbadania p\u00f3\u0142nocnych region\u00f3w. Posidoniusz, a p\u00f3\u017aniej Strabon donie\u015bli, \u017ce Cymbrzy, wys\u0142ali Augustowi w prezencie naj\u015bwi\u0119tszy kocio\u0142 w swoim kraju, prosz\u0105c o jego przyja\u017a\u0144 i o amnesti\u0119 za wcze\u015bniejsze przewinienia, a gdy ich pro\u015bba zosta\u0142a spe\u0142niona, pop\u0142yn\u0119li do domu. Jest to prawdopodobnie gest uspokojenia spowodowany ich zachowaniem wobec Rzymian 100 lat wcze\u015bniej. Interesuj\u0105ce jest, \u017ce w tym czasie ich naj\u015bwi\u0119tsz\u0105 w\u0142asno\u015bci\u0105 by\u0142 kocio\u0142 \u2013 st\u0105d tradycje celtyckie nadal dominowa\u0142y w tym czasie.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Plemi\u0119 Cymbr\u00f3w zamieszkiwa\u0142o P\u00f3\u0142wysep Jutlandzki i s\u0105 dobrze udokumentowani w tym regionie mi\u0119dzy oko\u0142o 100 r. p.n.e. a 500 r. n.e. Cymbrzy m\u00f3wili po celtycku, a wiele z najbardziej spektakularnych celtyckich znalezisk takich jak kocio\u0142 z Gundestrup odkryto w ich ojczy\u017anie wok\u00f3\u0142 Limfjordu. Kocio\u0142 z Gundestrup, odkryty na torfowisku na terytorium Cymbr\u00f3w, jest \u015bwiadectwem celtyckiego \u017cycia w ka\u017cdym szczeg\u00f3le. Jest to bez w\u0105tpienia najbardziej imponuj\u0105cy przyk\u0142ad celtyckiej ikonografii z epoki \u017celaza w Europie. Kocio\u0142 ten zosta\u0142 zatopiony w bagnie jako spos\u00f3b na przeb\u0142aganie bog\u00f3w po tym, jak do kraju dotar\u0142y wie\u015bci o katastrofalnych niepowodzeniach we W\u0142oszech w 101 r. p.n.e., albo gdy stali si\u0119 niespokojni z powodu obecno\u015bci rzymskiej floty na swoich wodach w czasach Augusta.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone wp-image-2922\" src=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/CY-kociol-z-gundestrup-300x231.jpg\" alt=\"\" width=\"567\" height=\"437\" srcset=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/CY-kociol-z-gundestrup-300x231.jpg 300w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/CY-kociol-z-gundestrup-1024x788.jpg 1024w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/CY-kociol-z-gundestrup-768x591.jpg 768w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/CY-kociol-z-gundestrup-1536x1182.jpg 1536w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/CY-kociol-z-gundestrup-2048x1575.jpg 2048w\" sizes=\"auto, (max-width: 567px) 100vw, 567px\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #0000ff; font-size: 14px;\">Kocio\u0142 Gundestrup, celtyckie naczynie rytualne z I wieku p.n.e. Du\u0144skie Muzeum Narodowe w Kopenhadze.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Cymbrowie r\u00f3wnie\u017c czcili kot\u0142y (np. w czasach Augusta nazywaj\u0105c kocio\u0142 ich najcenniejszym dobrem), co wraz z powy\u017cszym wyra\u017anie wskazuje na charakterystyczne celtyckie, a nie gema\u0144skie cechy kulturowe.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone wp-image-2921\" src=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/CY-kociol-z-bra-300x235.jpg\" alt=\"\" width=\"567\" height=\"444\" srcset=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/CY-kociol-z-bra-300x235.jpg 300w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/CY-kociol-z-bra-1024x801.jpg 1024w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/CY-kociol-z-bra-768x600.jpg 768w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/CY-kociol-z-bra-1536x1201.jpg 1536w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/CY-kociol-z-bra-2048x1601.jpg 2048w\" sizes=\"auto, (max-width: 567px) 100vw, 567px\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #0000ff; font-size: 14px;\">Kocio\u0142 z Br\u00e5 z III wieku p.n.e. pochodz\u0105cy z rejonu Moraw (Bojowie).<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone wp-image-2923\" src=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/CY-kociol-z-rynkeby-300x156.jpg\" alt=\"\" width=\"567\" height=\"295\" srcset=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/CY-kociol-z-rynkeby-300x156.jpg 300w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/CY-kociol-z-rynkeby-1024x532.jpg 1024w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/CY-kociol-z-rynkeby-768x399.jpg 768w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/CY-kociol-z-rynkeby-1536x798.jpg 1536w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/CY-kociol-z-rynkeby-2048x1065.jpg 2048w\" sizes=\"auto, (max-width: 567px) 100vw, 567px\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #0000ff; font-size: 14px;\">Kocio\u0142 z Rynkeby z III wieku p.n.e. z okolic Alp.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Grobowiec w Husby zawiera\u0142, opr\u00f3cz cz\u0119\u015bci pojazd\u00f3w i uprz\u0119\u017cy z \u017celaza, du\u017cy kocio\u0142 z br\u0105zu, wykonany w Europie \u015arodkowo-Wschodniej ok. 100 roku p.n.e. W grobowcu Lang\u00e5 znaleziono, opr\u00f3cz cz\u0119\u015bci pojazd\u00f3w, du\u017cy celtycki kocio\u0142 z br\u0105zu, kt\u00f3ry by\u0142 u\u017cywany jako urna, etruskie wiadro z br\u0105zu, z\u0142ote pier\u015bcienie, miecze, czub tarczy i grot w\u0142\u00f3czni.W grobie wojownika w S\u00f8nder Vilstrup ko\u0142o Kolding znajdowa\u0142y si\u0119, opr\u00f3cz mieczy i no\u017cy, pozosta\u0142o\u015bci naczynia z br\u0105zu.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Znalezienie dw\u00f3ch woz\u00f3w w Dejbjerg w p\u00f3\u0142nocnej Jutlandii jest \u015bci\u015ble por\u00f3wnywalny do znalezisk w Dolinie Renu, czy p\u00f3\u0142nocnej Galii.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone wp-image-2928\" src=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Woz-z-rykeblly-300x214.jpg\" alt=\"\" width=\"567\" height=\"404\" srcset=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Woz-z-rykeblly-300x214.jpg 300w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Woz-z-rykeblly-1024x731.jpg 1024w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Woz-z-rykeblly-768x549.jpg 768w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Woz-z-rykeblly-1536x1097.jpg 1536w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Woz-z-rykeblly-2048x1463.jpg 2048w\" sizes=\"auto, (max-width: 567px) 100vw, 567px\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #0000ff; font-size: 14px;\">W\u00f3z z Dejbjerg k. Ringjebing z I w. p.n.e. na wystawie w Narodowym Muzeum Danii.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Wozy z Dejbjerg s\u0105 uwa\u017cane za najlepiej zachowane wozy celtyckie z epoki \u017celaza w Europie. Wykonano je w typowym celtyckim stylu, wspaniale zdobiono br\u0105zowymi okuciami, kt\u00f3re przedstawiaj\u0105 twarze i inne rzeczy. Konstrukcja dw\u00f3ch woz\u00f3w z Dejbjerg jest taka sama, ale jeden jest nieco wi\u0119kszy od drugiego, a zdobienia oku\u0107 r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119. Dwa wozy z Dejbjerg nie s\u0105 unikatowe w Danii. Pozosta\u0142o\u015bci innych eleganckich i wspania\u0142ych rydwan\u00f3w pochodzenia celtyckiego znaleziono w kilku miejscach w Jutlandii i na Fionii. S\u0105 to Trompg\u00e5rd w pobli\u017cu Hj\u00f8rring, Kraghede na po\u0142udnie od Br\u00f8nderslev, Nederg\u00e5rden w Giver na wsch\u00f3d od Aars, Fredbjerg na zach\u00f3d od Aars, Dankirke w pobli\u017cu Ribe, Husby na wsch\u00f3d od Flensborga, Lang\u00e5 na wschodniej Fionii. Nie ma w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce powracaj\u0105cy Cymbrowie i Teutoni przywie\u017ali swoje \u0142upy do Danii na tych wozach. Ciekawe, \u017ce imi\u0119 germa\u0144skiej bogini Nerthus, kt\u00f3ra jest obwo\u017cona wozem nie jest germa\u0144skie tylko celtyckie. Celtyckie <em>nerto<\/em> czyli si\u0142a, moc. Nerthus to bogini matka-ziemia daj\u0105 wzrost i moc wszystkim stworzeniom. Prawdopodobnie to Cymbrowie wprowadzili t\u0119 bogini\u0119 do panteonu b\u00f3stw germa\u0144skich.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">5, Bojowie z I wieku p.n.e. uciekaj\u0105cy z teren\u00f3w dzisiejszych Czech przed wojnami z Dakami i Germanami<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Opisywane wydarzenia w zak\u0142adce \u201eBOJOWIE\u201d.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\"><strong>Historycy o Cymbrach<\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Historycy rzymscy ci\u0105gle pisz\u0105 o Cymrach i ich sidzibie na Jutlandii:<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">&#8211; <strong>23 r. n.e. <\/strong>\u2013 w tym mniej wi\u0119cej roku Strabon napisa\u0142 swoj\u0105 \u201eGeografi\u0119\u201d. Na szcz\u0119\u015bcie zachowa\u0142y si\u0119 fragmenty dotycz\u0105ce Cymbr\u00f3w, np. napisa\u0142, \u017ce: \u201e<em>je\u015bli chodzi o Cymbr\u00f3w, niekt\u00f3re rzeczy, kt\u00f3re si\u0119 o nich m\u00f3wi, s\u0105 nieprawdziwe, a inne s\u0105 niezwykle nieprawdopodobne. Na przyk\u0142ad nie mo\u017cna by przyj\u0105\u0107 takiego powodu, dla kt\u00f3rego stali si\u0119 w\u0119drownym i pirackim ludem, jak ten \u2014 \u017ce gdy mieszkali na P\u00f3\u0142wyspie, zostali wyp\u0119dzeni ze swoich siedzib przez wielka pow\u00f3d\u017a; bo w rzeczywisto\u015bci nadal posiadaj\u0105 pa\u0144stwo, kt\u00f3re posiadali wcze\u015bniej\u201d.<\/em><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\"><strong>&#8211; 43 r. n.e.<\/strong>\u2013Pomponiusz Mela z Hiszpanii w swoim \u201eOpisie \u015bwiata\u201d, opisuje wej\u015bcie do zatoki Codanus (Morze Ba\u0142tyckie), gdzie <em>\u201e tam morze biegnie w\u0105skim torem jak cie\u015bnina, a nast\u0119pnie, zakrzywione, szybko dostosowuje si\u0119 do d\u0142ugiego grzbietu l\u0105du. W zatoce s\u0105 Cymbrzy i Teutoni.\u201d<\/em><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\"><strong>&#8211; 77 r. n.e.<\/strong>&#8211; Pliniusz Starszy napisa\u0142 swoj\u0105 \u201eHistori\u0119 naturaln\u0105\u201d, w kt\u00f3rej wymienia Ingevon\u00f3w jako jedn\u0105 z pi\u0119ciu niemieckich konfederacji. Sk\u0142ada\u0142a si\u0119 ona z Cymbr\u00f3w, Teuton\u00f3w i Chauk\u00f3w.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\"><em>&#8211; <\/em><strong>98 r. n.e.<\/strong>\u2013Tacyt napisa\u0142 \u201eGermanica\u201d. Poda\u0142 nazwy lud\u00f3w zamieszkuj\u0105ce Jutlandi\u0119 m. im Cymbr\u00f3w i poni\u017cej ich lud Eudones czyli Jut\u00f3w. Pisze dalej <em>\u201enad oceanem, mieszkaj\u0105 Cymbrowie; obecnie ma\u0142e pa\u0144stwo, ale o wielkiej s\u0142awie. O ich dawnej \u015bwietno\u015bci wci\u0105\u017c mo\u017cna przeczyta\u0107 w postaci obozowisk i linii na obu brzegach, na podstawie kt\u00f3rych mo\u017cna oszacowa\u0107 si\u0142\u0119 i liczebno\u015b\u0107 narodu, a tak\u017ce przypisa\u0107 zas\u0142ugi tak pot\u0119\u017cnej armii\u201d.<\/em><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\"><strong>&#8211; 150 r. n.e. <\/strong>\u2013 Grecki astronom, matematyk i geograf Ptolemeusz w swojej ksi\u0105\u017cce \u201eNauka geograficzna\u201d opisuje Cymbr\u00f3w jako ludzi, kt\u00f3rzy \u017cyli dalej na p\u00f3\u0142noc ni\u017c wszystkie inne ludy na p\u00f3\u0142wyspie.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Najnowsza pr\u00f3ba zestawienia i powi\u0105zania ze sob\u0105 r\u00f3\u017cnych znalezisk archeologicznych z okresu <strong>250 do 550 r. n.e.<\/strong> pokazuje, \u017ce nast\u0119puj\u0105ce grupy prawdopodobnie stanowi\u0105 jednostki plemienne:<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">1) Jutlandia Po\u0142udniowa, Fionia i Zachodnia Zelandia.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">2) Jutlandia P\u00f3\u0142nocna i Fiord Oslo (Norwegia).<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">3) Jutlandia \u015arodkowa.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">4) Wschodnia Zelandia i po\u0142udniowo-zachodnia Szwecja.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Pod koniec zanikaj\u0105 rozr\u00f3\u017cnienia archeologiczne tak, \u017ce w V i VIw. n.e. Dania sta\u0142a si\u0119 stosunkowo zjednoczonym obszarem pod kontrol\u0105 w\u0142adzy centralnej.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\"><strong>Nazwy miejsc i grupy plemienne <\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Standardowa interpretacja nazw miejscowych w Jutlandii: (syssel oznacza ziemi\u0119):<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">1) Himmersyssel (Himbersyssel w j\u0119zyku starodu\u0144skim) = Cymbri. Obszar mi\u0119dzy Limfjordem, Hvalpsundem i Mariagerfjordem by\u0142 \u201ekrain\u0105 Cymbr\u00f3w\u201d.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">2) Tysyssel = Teutonowie. Thy i Teutonowie jest powszechnie akceptowane, przypisanie lokalizacji w odniesieniu do Teuton\u00f3w \u2013 \u201ekraj Teuton\u00f3w\u201d<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">3) Vendsyssel = Wandalowie. Nazw\u0119 t\u0119 mo\u017cna\u0142oby odnosi\u0107 si\u0119 do Wend\u00f3w, ludu s\u0142owia\u0144skiego maj\u0105cego pewne powi\u0105zania z Jutlandi\u0105. Jednak Schoelkopf (2007), omawia\u0142, w jaki spos\u00f3b Cymbrowie mieli tendencj\u0119 do znajdowania sojusznik\u00f3w w \u015bwiecie celtyckim i zak\u0142ada, \u017ce mo\u017ce to wynika\u0107 z tego, \u017ce byli ludem celtyckim spokrewnionym z Helwetami (i Tygury\u0144czykami) ze Szwajcarii i po\u0142udniowej Badenii-Wirtembergii w Niemczech; oraz Windelikowie ze wschodniej Szwajcarii i po\u0142udniowej Bawarii. To \u015arodkowoeuropejskie plemi\u0119 celtyckie Windelik\u00f3w zapewnia bardziej logiczn\u0105 grup\u0119, z kt\u00f3rej mo\u017cna wywnioskowa\u0107 nazw\u0119 dla najbardziej wysuni\u0119tej na p\u00f3\u0142noc cz\u0119\u015bci P\u00f3\u0142wyspu Jutlandzkiego \u2013 w ten spos\u00f3b to \u201ekraj Windelik\u00f3w-Windel\u00f3w\u201d. Adam z Bremy (ok. 1075) nazywa Vendsyssel Wendila, \u00c6lnoth(ok. 1100) nazywa je Wendel, a w islandzkim pi\u015bmiennictwie Vendill lub Vandill.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">4) Hardsyssel = Harudi.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Hardsyssel znajduje si\u0119 na zachodniej stronie poni\u017cej Limfjordu i wydaje si\u0119 rozs\u0105dne wnioskowa\u0107, \u017ce termin ten odnosi si\u0119 do \u201ekrainy Harud\u00f3w\u201d<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">W pewnym momencie P\u00f3\u0142wysep Cymbryjski (jak nazywano go w czasach klasycznych) sta\u0142 si\u0119 P\u00f3\u0142wyspem Jutlandzkim w p\u00f3\u017aniejszych zapisach, prawdopodobnie odzwierciedlaj\u0105c status Jut\u00f3w jako g\u0142\u00f3wnego narodu w tym miejscu. Greckie, \u0142aci\u0144skie, celtyckie lub germa\u0144skie wersje nazw u\u017cywanych w r\u00f3\u017cnych dokumentach utrudniaj\u0105 pewno\u015b\u0107 co do r\u00f3wnowa\u017cno\u015bci grup. W czasach Ptolemeusza w 150 r. n.e. Cymbrzy byli \u201eznacznie zmniejszeni\u201d pod wzgl\u0119dem liczebno\u015bci i jest to ostatni zapis o nich jako jednostce plemiennej \u2013 z wyj\u0105tkiem by\u0107 mo\u017ce ich roli jako rzymskich oddzia\u0142\u00f3w pomocniczych dla III w. n.e. Wydaje si\u0119, \u017ce w okresie od 150 r. n.e. do oko\u0142o 400 r. n.e. zosta\u0142y one wch\u0142oni\u0119te przez szerok\u0105 kategori\u0119 <strong>Jut\u00f3w.<\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Nie ma dowod\u00f3w na to, kiedy Jutowie stali si\u0119 dominuj\u0105cy w tym rejonie, a Du\u0144czycy przej\u0119li kontrol\u0119 nad ca\u0142ym regionem, ani na to, \u017ce wszyscy Cymbrzy opu\u015bcili Jutlandi\u0119.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Ofiary z bagien znikaj\u0105 po 475 r. n.e., osady s\u0105 porzucane lub s\u0105 tylko sporadyczne u\u017cywane, znaleziska grobowe staj\u0105 si\u0119 sk\u0105pe i nie pokazuj\u0105 bogactwa sprzed lat. Oczywiste jest, \u017ce albo Jutlandia zosta\u0142a w du\u017cej mierze opuszczona, lub po prostu nie jest mo\u017cliwe znalezienie dowod\u00f3w na dzia\u0142alno\u015b\u0107 cz\u0142owieka w tym regionie. Po ok. 500 r. n.e. zapisy archeologiczne zupe\u0142nie nas zawodz\u0105, a do tej pory w Danii nie znaleziono \u017cadnych wiosek z VI i VII wieku.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Nie wiadomo, jak i w jakich okoliczno\u015bciach Cymbrowie znikn\u0119li jako nar\u00f3d lub grupa plemienna. Mo\u017ce to mie\u0107 zwi\u0105zek z wy\u017cej wymienionymi wydarzeniami. Jak wspomniano powy\u017cej, wiadomo, \u017ce \u201ewielka zmiana w praktykach kultowych nast\u0105pi\u0142a oko\u0142o 500 r. n.e., kiedy zaprzestano u\u017cywania bagien i jezior do sk\u0142adania ofiar\u201d. Data ta oznacza pierwsze pojawienie si\u0119 imienia \u201eDu\u0144czyk\u201d w zapisach. Emigracja du\u017cej liczby ich ludu jest jednym z prawdopodobnych powod\u00f3w. Ponadto ostatnie badania kultury materialnej Jutlandii doprowadzi\u0142y wi\u0119kszo\u015b\u0107 archeolog\u00f3w do wniosku, \u017ce kr\u00f3lestwo du\u0144skie pojawi\u0142o si\u0119 prawdopodobnie nie p\u00f3\u017aniej ni\u017c pod koniec okresu w\u0119dr\u00f3wek lud\u00f3w, w VI wieku. To przypisuje si\u0119 procesem \u0142\u0105czenia si\u0119 kilku jednostek plemiennych w konfederacj\u0119 pod hegemoni\u0105 Danii, kt\u00f3ra p\u00f3\u017aniej przekszta\u0142ci\u0142a si\u0119 w bardziej sp\u00f3jne kr\u00f3lestw. St\u0105d ci, kt\u00f3rzy pozostali w Jutlandii, stali si\u0119 Jutami i Du\u0144czykami, wch\u0142oni\u0119tymi przez najwi\u0119ksze pozosta\u0142e plemi\u0119.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"background-color: #e9ebec; color: #222222; font-family: georgia, palatino, serif;\"><\/div><div class='rmwp-toggle-end'><\/div><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\"><strong><span style=\"font-size: 20px;\">JUTOWIE (100 r.\u00a0 n.e. &#8211; 500 r.\u00a0 n.e)<\/span><\/strong> <span style=\"background-color: #e9ebec; color: #222222; font-family: georgia, palatino, serif;\"><span class=\"ellipsis\" id=\"ellipsis-2047799579\">...<\/span><span class=\"rmwp-button-wrap\" id=\"rmwp-button-wrap-2047799579\" style=\"display: none;\"><button name=\"read more\" type=\"button\" onclick=\"rmwpButtonAction( '2047799579', 'Czytaj wi\u0119cej', 'Read Less' )\">Czytaj wi\u0119cej<\/button><\/span><div class=\"rmwp-toggle \" id=\"rmwp-toggle-2047799579\" style=\"display: none\"><\/span><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\"><strong>Historycy o Jutach<\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\"><strong>Pliniusz Starszy<\/strong> napisa\u0142 oko\u0142o 77 r. n.e. swoj\u0105 \u201eHistori\u0119 naturaln\u0105\u201d, w kt\u00f3rej stwierdza, \u017ce \u201e Istnieje pi\u0119\u0107 ras niemieckich: Vandili, do kt\u00f3rych nale\u017c\u0105 Burgundiones, Varini, Carini i <strong>Gutones<\/strong>: Ingawonowie, tworz\u0105cy drug\u0105 ras\u0119, kt\u00f3rej cz\u0119\u015bci\u0105 s\u0105 Cymbrzy, Teutonowie i plemiona Chauk\u00f3w \u2026\u201d<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\"><strong>Tacyt<\/strong> w 98 r. n.e. w \u201eGermanica\u201d &#8211; \u201eS\u0105siaduj\u0105ce Reudigni, Avioni, Anglowie, Varini, <strong>Eudosi<\/strong>, Suardones i Nuithones s\u0105 bronione przez rzeki lub lasy.\u201d<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\"><strong>Ptolemeusz<\/strong>, grecki astronom, matematyk i geograf, w oko\u0142o 150 r. n.e. Cymbr\u00f3w opisa\u0142 jako lud, kt\u00f3ry \u017cy\u0142 dalej na p\u00f3\u0142noc ni\u017c wszystkie inne ludy, poni\u017cej ich zamieszkiwali Harudowie i tajemniczy <strong>Fundosi<\/strong>. By\u0107 mo\u017ce Fundosi to Eudosi.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\"><strong>Czcigodny Beda<\/strong> napisa\u0142 w swej \u201eHistorii ko\u015bcielnej narodu angielskiego\u201d (731r.) \u201eCi, kt\u00f3rzy przybyli, byli z trzech najpot\u0119\u017cniejszych narod\u00f3w Niemiec \u2014 Sas\u00f3w, Angl\u00f3w i Jut\u00f3w. Od Jut\u00f3w pochodz\u0105 mieszka\u0144cy Kentu i wyspy Wight, a tak\u017ce ci z prowincji Zachodnich Sas\u00f3w, kt\u00f3rzy do dzi\u015b dnia s\u0105 nazywani Jutami, siedz\u0105cymi naprzeciwko wyspy Wight\u201d.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Czcigodny Bada w r\u0119kopisie, \u201eAnglosaskaj Kronika\u201d, m\u00f3wi nam, \u017ce germa\u0144skie plemiona Jutlandii i s\u0105siednich ziem zosta\u0142y zaproszone do Brytanii przez w\u0142adc\u0119 o imieniu Vortigern.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Ten w\u00f3dz najwyra\u017aniej potrzebowa\u0142 pomocy w konfliktach z Piktami (wojowniczym plemieniem z dzisiejszej Szkocji), a do tego potrzebowa\u0142 s\u0142ynnej sprawno\u015bci bojowej zamorskich s\u0105siad\u00f3w. Kronika podaje, \u017ce dwaj bracia o imionach Hengist i Horsa poprowadzili wojownik\u00f3w z ka\u017cdego plemienia do Brytanii w 449 r. n.e., gdzie uda\u0142o im si\u0119 pokona\u0107 Pikt\u00f3w na ka\u017cdym kroku. Z czasem charakter najemnika przekszta\u0142ci\u0142 si\u0119 w osadnika. Anglowie, Jutowie i Sasi zacz\u0119li osiedla\u0107 si\u0119 w nadmorskiej Brytanii, ostatecznie zmieniaj\u0105c jej polityk\u0119 i przysz\u0142o\u015b\u0107 na zawsze. Anglowie utworzyli Merci\u0119, East Angli\u0119 i Northumbri\u0119; Sasi utworzyli Essex, Sussex i Wessex; podczas gdy Jutowie osiedlili si\u0119 na wyspie Wight, Hampshire i Kent. Wed\u0142ug Bedy osiedlili si\u0119 w Kent, gdzie byli znani jako <em>Cantaware <\/em>i jako <em>Wihtwara <\/em>na wyspie Wight, a tak\u017ce w Hampshire, gdzie za\u0142o\u017cyli ma\u0142e kr\u00f3lestwa <em>Meonwara<\/em> i <em>Ytene <\/em>(od <em>Yt <\/em>oznaczaj\u0105cego \u201eJuta\u201d)<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Nawet po 200 latach osiedlania si\u0119 w Brytanii Jutowie podtrzymywali pami\u0119\u0107 o swoich korzeniach i byli dumni z tego, sk\u0105d pochodz\u0105. Kr\u00f3lowie Kentu wywodzili swoje pochodzenie od przyw\u00f3dc\u00f3w Hengista i Horsy, a nawet od swojego g\u0142\u00f3wnego boga Odyna, od kt\u00f3rego, jak wierzyli, pochodzili. T\u0119 wiar\u0119 w b\u00f3stwo Odyna potwierdzaj\u0105 damskie medialony \u2013 brakteaty, kt\u00f3re nosi\u0142y kobiety ze sfer wy\u017cszych \u00f3wczesnego spo\u0142ecze\u0144stwa Jut\u00f3w.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone wp-image-2931\" src=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/JU-brakteat-shal-278x300.jpg\" alt=\"\" width=\"400\" height=\"432\" srcset=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/JU-brakteat-shal-278x300.jpg 278w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/JU-brakteat-shal-768x829.jpg 768w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/JU-brakteat-shal.jpg 897w\" sizes=\"auto, (max-width: 400px) 100vw, 400px\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #0000ff; font-size: 14px;\">Z\u0142oty brakteat z Near Shalfleet. Isle of Wight.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Obrazy kentyjskich brakteat\u00f3w s\u0105 szczeg\u00f3lnie \u015bci\u015ble powi\u0105zane z tymi znalezionymi w Jutlandii. Z\u0142ote brakteaty z ich specyficzn\u0105 ikonografi\u0105 mog\u0142y by\u0107 u\u017cywane do zilustrowania znacz\u0105cych wizualnie skandynawskich powi\u0105za\u0144 i znaczenia kultu Odyna pod koniec V i na pocz\u0105tku VI wieku.<\/span><\/p>\n<table style=\"border-collapse: collapse; width: 100%;\">\n<tbody>\n<tr>\n<td style=\"width: 50%;\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\" wp-image-2929 aligncenter\" src=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/JU-br-north-2-300x300.jpg\" alt=\"\" width=\"401\" height=\"401\" srcset=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/JU-br-north-2-300x300.jpg 300w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/JU-br-north-2-1021x1024.jpg 1021w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/JU-br-north-2-150x150.jpg 150w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/JU-br-north-2-768x770.jpg 768w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/JU-br-north-2-80x80.jpg 80w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/JU-br-north-2-320x320.jpg 320w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/JU-br-north-2.jpg 1034w\" sizes=\"auto, (max-width: 401px) 100vw, 401px\" \/><\/td>\n<td style=\"width: 50%;\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\" wp-image-2930 aligncenter\" src=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/JU-bra-north-1-300x300.jpg\" alt=\"\" width=\"401\" height=\"401\" srcset=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/JU-bra-north-1-300x300.jpg 300w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/JU-bra-north-1-150x150.jpg 150w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/JU-bra-north-1-768x770.jpg 768w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/JU-bra-north-1-80x80.jpg 80w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/JU-bra-north-1-320x320.jpg 320w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/JU-bra-north-1.jpg 872w\" sizes=\"auto, (max-width: 401px) 100vw, 401px\" \/><\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #0000ff; font-size: 14px;\">Brakteat z Northbourne.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Znalezisko z Northbourne wydaje si\u0119 pochodzi\u0107 z zaoranego grobu na cmentarzu w pobli\u017cu kr\u00f3lewskiej posiad\u0142o\u015bci w Eastry. Ma\u0142y ptak umieszczony przed dziobem przeplatanego zwierz\u0119cia znajduje si\u0119 w pozycji zwykle zajmowanej przez cech\u0119 w kszta\u0142cie woluty interpretowana jako ludzkie ucho. W j\u0119zyku ikonograficznym brakteat\u00f3w oznacza, \u017ce ptak sta\u0142 przy uchu boga Odyna.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Warto zauwa\u017cy\u0107, \u017ce na obszarze Jutlandii dokonano niekt\u00f3rych z najbardziej spektakularnych znalezisk inskrypcji runicznych datowanych na okres sprzed 450 r. n.e. Inskrypcje te s\u0105 napisane w j\u0119zyku, kt\u00f3ry jest powszechnie nazywany \u201eprotoskandynawskim\u201d, ale kt\u00f3ry jest bardziej odpowiednio okre\u015blany jako \u201ep\u00f3\u0142nocno-germa\u0144ski\u201d, poniewa\u017c jest on wyra\u017anie poprzednikiem wszystkich p\u00f3\u017aniejszych j\u0119zyk\u00f3w p\u00f3\u0142nocno- i zachodniogerma\u0144skich. Co ciekawe j\u0119zykoznawcy w ten sam spos\u00f3b okre\u015blaj\u0105 j\u0119zyk gocki. Przypuszczalnie Jutowie m\u00f3wili w j\u0119zyku podobnym do j. gockiego. J\u0119zyk w jakim m\u00f3wili Jutowie w rejonie Kentu by\u0142 niezrozumia\u0142y dla Sas\u00f3w.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Jutowie, podobnie jak inni osadnicy germa\u0144scy, przywie\u017ali ze sob\u0105 swoje praktyki kulturowe i struktury spo\u0142eczne, kt\u00f3re po\u0142\u0105czy\u0142y si\u0119 z istniej\u0105cymi tradycjami rzymsko-brytyjskimi, tworz\u0105c now\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107 anglosask\u0105. Jednym z najwa\u017cniejszych wk\u0142ad\u00f3w kulturowych Jut\u00f3w by\u0142y ich tradycje prawne. Prawa Kentish, znane jako \u201ePrawa \u00c6thelberhta\u201d, nale\u017c\u0105 do najwcze\u015bniejszych znanych germa\u0144skich kodeks\u00f3w prawnych spisanych w j\u0119zyku ojczystym. Prawa te dostarczaj\u0105 cennych spostrze\u017ce\u0144 na temat hierarchii spo\u0142ecznej, praktyk prawnych i codziennego \u017cycia wczesnego okresu anglosaskiego.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Jedno ze staro\u017cytnych \u017ar\u00f3de\u0142 wspomina o plemieniu \u201eEotenas\u201d, kt\u00f3re bra\u0142o udzia\u0142 w konflikcie mi\u0119dzy wojowniczymi Fryzami i Du\u0144czykami. Zosta\u0142o to r\u00f3wnie\u017c opisane w s\u0142ynnym staroangielskim poemacie \u201e<a style=\"color: #000000;\" href=\"https:\/\/www.ancient-origins.net\/ancient-places-europe\/finding-beowulf-some-famous-anglo-saxon-heroic-epic-based-truth-008580\">Beowulf<\/a>\u201d, podczas opisu tzw. walki pod Finnesburgiem. Uwa\u017ca si\u0119, \u017ce ci Eotenas byli w rzeczywisto\u015bci Jutami.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Niekt\u00f3rzy uczeni proponuj\u0105 r\u00f3wnie\u017c, \u017ce Jutowie to to samo co Geaci, inne plemi\u0119 germa\u0144skie odnotowane w staro\u017cytno\u015bci. Geaci mieszkali w po\u0142udniowej cz\u0119\u015bci p\u00f3\u0142wyspu Skandynawskiego, sk\u0105d mogli migrowa\u0107 na P\u00f3\u0142wysep Jutlandzki. Istotnym dowodem na to jest lista alternatywnych nazw Geat\u00f3w, odnotowana przez r\u00f3\u017cnych staro\u017cytnych autor\u00f3w. Niekt\u00f3re z nich to \u201eEotas\u201d, \u201eI\u00fatan\u201d i \u201eI\u00f3tas\u201d, wszystkie brzmi\u0105ce jak r\u00f3\u017cne pisownie nazwy Jute.\u00a0<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">S\u0142ynny walijski mnich, a p\u00f3\u017aniej biskup, John Asser, napisa\u0142 w swoim <em>\u017byciu Alfreda (893 r.)<\/em>, \u017ce Jutowie byli tym samym co Goci, dobrze ugruntowanym plemieniem germa\u0144skim. Stwierdzi\u0142, \u017ce Alfred Wielki pochodzi\u0142, poprzez swoj\u0105 gock\u0105 matk\u0119 Osburg\u0119, z rz\u0105dz\u0105cej dynastii Jutish na wyspie Wight.<\/span><\/p>\n<hr \/>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Reasumuj\u0105c: W I w. n.e. na p\u00f3\u0142wyspie Cymbryjskim pojawia si\u0119 lud zwany Gutones- Eudosi. Jego nazwa zamiennie b\u0119dzie trwa\u0107 ponad 800 lat. Wydaje si\u0119, \u017ce Jutowie w pocz\u0105tkowym okresie byli przybyszami ze Skandynawi z rejonu Gotalandii. Ci Goci mieszkali pomi\u0119dzy Anglami, a Cymbrami. Oko\u0142o IIIw. Cymbrowie znikaj\u0105 z kart historii, a pojawiaj\u0105 si\u0119 Jutowie. Silniejsze plemi\u0119 da\u0142o nazw\u0119 konfederacji plemion tj. Got\u00f3w, Cymbr\u00f3w, Teuton\u00f3w, Harud\u00f3w i Windel\u00f3w.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Tak jak ju\u017c napisa\u0142em (zak\u0142adka CYMBROWIE) ok. 500 r. n.e. zapisy archeologiczne zupe\u0142nie nas zawodz\u0105, a do tej pory w Danii nie znaleziono \u017cadnych wiosek z VI i VII wieku.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Nie wiadomo, jak i w jakich okoliczno\u015bciach Cymbrowie znikn\u0119li jako nar\u00f3d lub grupa plemienna. Jak wspomniano powy\u017cej, wiadomo, \u017ce \u201ewielka zmiana w praktykach kultowych nast\u0105pi\u0142a oko\u0142o 500 r. n.e., kiedy zaprzestano u\u017cywania bagien i jezior do sk\u0142adania ofiar\u201d.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Na pewno wiemy, \u017ce du\u017ca cz\u0119\u015b\u0107 Jut\u00f3w wraz z Anglami i Sasami pop\u0142yn\u0119li do Brytanii i tam za\u0142o\u017cyli swe osadnictwo zw\u0142aszcza w rejonie Kentu, na wyspie Wight i na p\u00f3\u0142noc od niej ziemiami w Ytene i w dolinie rzeki Meon. By\u0142 to proces d\u0142ugo trwaj\u0105cy od oko\u0142o 440-550r.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Emigracja Jut\u00f3w i Cymbr\u00f3w.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Cymbrowie podobnie jak reszta Jut\u00f3w zapewne pop\u0142yn\u0119\u0142a do Brytani, jednak cz\u0119\u015b\u0107 z nich pop\u0142yn\u0119\u0142o na wsch\u00f3d i osiedli\u0142o si\u0119 w rejonie dzisiejszego Elbl\u0105ga na ziemi Vidiwari\u00f3w i da\u0142o pocz\u0105tek Prusom.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"background-color: #e9ebec; color: #222222; font-family: georgia, palatino, serif;\"><\/div><div class='rmwp-toggle-end'><\/div><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\"><strong><span style=\"font-size: 20px;\">PRUSOWIE (500 r.\u00a0 n.e. &#8211; 1700 r.\u00a0 n.e)<\/span><\/strong><span style=\"background-color: #e9ebec; color: #222222; font-family: georgia, palatino, serif;\"><span class=\"ellipsis\" id=\"ellipsis-1587678910\">...<\/span><span class=\"rmwp-button-wrap\" id=\"rmwp-button-wrap-1587678910\" style=\"display: none;\"><button name=\"read more\" type=\"button\" onclick=\"rmwpButtonAction( '1587678910', 'Czytaj wi\u0119cej', 'Read Less' )\">Czytaj wi\u0119cej<\/button><\/span><div class=\"rmwp-toggle \" id=\"rmwp-toggle-1587678910\" style=\"display: none\"><\/span><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Z powstaniem Prus jest zwi\u0105zany mit pierwszego kr\u00f3la Prus\u00f3w Widewuta i jego brata pierwszego kap\u0142ana pruskiego Bruteno. Mit ten zosta\u0142 spisany, powielany i \u201eobrobiony\u201d do\u00a0wsp\u00f3\u0142czesnych potrzeb politycznych przez historyk\u00f3w pruskich w XVI i XVIIw. Niekt\u00f3re mity przekazuj\u0105 wa\u017cne informacje i tak w tym wypadku dowiadujemy si\u0119, \u017ce kraj Prusy w\u0142a\u015bciwe w momencie najwi\u0119kszej ekspansji posiadaj\u0105 kr\u00f3la-wodza,\u00a0co jest zrozumia\u0142e dla w\u0142a\u015bciwego przebiegu osadnictwa ludno\u015bci i w praktyce wi\u0105\u017ce si\u0119 z mniejszym lub wi\u0119kszym udzia\u0142em dzia\u0142a\u0144 militarnych.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Szymon Grunau spisa\u0142 t\u0119 opowie\u015b\u0107 pono\u0107 na podstawie pism biskupa pruskiego Chrystiana. Chrystian by\u0142 przeciwnikiem krzy\u017cak\u00f3w. Ale trafi\u0142 do niewoli na Sambii. Ca\u0142kiem mo\u017cliwe, \u017ce tam b\u0119d\u0105c przez pi\u0119\u0107 lat m\u00f3g\u0142 pozna\u0107 ten mit.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">W roku 514 dosz\u0142o do pertraktacji mi\u0119dzy ksi\u0119ciem Got\u00f3w Wisboo a Bruteno i Widewuto uwa\u017canych za kr\u00f3l\u00f3w przez lud Cymbr\u00f3w, kt\u00f3rzy zamieszkiwali Cymbri\u0119. Doszli oni do porozumienia, na mocy kt\u00f3rego, Cymbrowie, obawiaj\u0105cy si\u0119 kl\u0119ski w starciu z Gotami, opu\u015bcili Cymbri\u0119 i udali si\u0119 do Ulmeganii, zabieraj\u0105c ze sob\u0105 46 000 m\u0119\u017cczyzn i kobiet. Przybyli w regionie Krono, w wodach Haillibo kt\u00f3re odpowiadaj\u0105 odpowiednio do laguny Wis\u0142y<u>.<\/u> Tam znale\u017ali 100 000 os\u00f3b niedo\u015bwiadczonych w rzemio\u015ble i budownictwie. Wi\u0119c Widewuto zbudowa\u0142 namioty, zamki, wioski i szybko sta\u0142 si\u0119 przyw\u00f3dc\u0105 tej mieszanki lud\u00f3w germa\u0144skich i Alan\u00f3w. Po przybyciu podbili miejscowy lud oraz narzucili im sw\u00f3j spos\u00f3b \u017cycia. Bracia Bruteno i Widewuto zbudowali w Ulmeganii zamki w Honeda, Peilpeillo, Nangast, Wustoppos oraz Gallons. Mieszka\u0144cy kraju postanowili r\u00f3wnie\u017c wybra\u0107 Bruteno na kr\u00f3la, ale \u00f3w stwierdzi\u0142, \u017ce lepszym kandydatem b\u0119dzie Widewuto i tego\u017c koronowano. Bruteno zosta\u0142 za\u015b najwy\u017cszym kap\u0142anem. Od jego imienia nazwano \u00f3w kraj Bruteni\u0105. Kr\u00f3l Widewuto zbudowa\u0142 bratu zamek Noytto, po\u0142o\u017cony na mierzei mi\u0119dzy Crono a Hailibo, obecnie zwany Nidzic\u0105. Rz\u0105dzi\u0142 on pomy\u015blnie, by\u0142 lubiany oraz mia\u0142 dwunastu syn\u00f3w:<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Dosz\u0142o w nim jednak do zamieszek, poniewa\u017c przybysze z Cymbrii chcieli uczyni\u0107 pierwotnych mieszka\u0144c\u00f3w Ulmeganii s\u0142u\u017c\u0105cymi i uwa\u017cali si\u0119 za bardziej szlachetnych. Kr\u00f3l i najwy\u017cszy kap\u0142an postanowili wi\u0119c, \u017ce szlachcicem b\u0119dzie ten, kto najszybciej je\u017adzi konno. Widewuto i najwy\u017cszy kap\u0142an Bruteno zebrali ca\u0142\u0105 podleg\u0142\u0105 sobie szlacht\u0119 oraz polecili im, aby wybrali nowego w\u0142adc\u0119, gdy\u017c taka by\u0142a wola ich bog\u00f3w. Jednak ta nie mog\u0142a doj\u015b\u0107 do porozumienia, co do osoby i w efekcie funkcjonowa\u0142o kilku kr\u00f3l\u00f3w. Doprowadzi\u0142o to do tego, \u017ce duchowni-wajdeloci wybrali na nowego najwy\u017cszego kap\u0142ana jednego spo\u015br\u00f3d siebie, kt\u00f3ry mia\u0142 na imi\u0119 Brudono. Rezygnuj\u0105cy kr\u00f3l Widewuto i najwy\u017cszy kap\u0142an Bruteno pob\u0142ogos\u0142awili Brudono, po czym pope\u0142nili samob\u00f3jstwo poprzez spalenie.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone wp-image-2932\" src=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Herb-Prusow-215x300.jpg\" alt=\"\" width=\"409\" height=\"571\" srcset=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Herb-Prusow-215x300.jpg 215w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Herb-Prusow-735x1024.jpg 735w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Herb-Prusow-1103x1536.jpg 1103w\" sizes=\"auto, (max-width: 409px) 100vw, 409px\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #0000ff; font-size: 14px;\">Herb Prus\u00f3w.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">W sk\u0142ad ziem Jut\u00f3w wchodzi\u0142 Himmerland, Jutowie za\u015b dla przypomnienia byli zwani Gautami-Gotami zreszt\u0105 tak samo jak ich pobratymcy po drugiej stronie cie\u015bnin obecnie du\u0144skich. Wg. mitu przyczyn\u0105 emigracji Cymbr\u00f3w by\u0142y wewn\u0119trzne wa\u015bnie i spory pomi\u0119dzy Gotami (Jutami), a Cymbrami. W bitwie ok. 509r. Longobardowie pokonali Herul\u00f3w i cz\u0119\u015b\u0107 z nich poprzez dzisiejsze Czechy i Dani\u0119 dotar\u0142o na P\u00f3\u0142wysep Skandynawski. Ta migracja, przej\u015bcie przez Jutlandi\u0119 Herul\u00f3w sta\u0142a si\u0119 przyczynkiem konfliktu z kr\u00f3lami cymbryjskimi. Dodatkowo nacisk Dan\u00f3w na Jutlandi\u0119 spowodowa\u0142, \u017ce Cymbrowie zdecydowali si\u0119 na emigracj\u0119.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Prawdopodobnie Widewuto wraz ze swymi lud\u017ami musia\u0142 znale\u017a\u0107 sw\u0105 now\u0105 ojczyzn\u0119 i znalaz\u0142 j\u0105 na ziemiach Widivari\u00f3w. Po\u0142\u0105czenie kraju Est\u00f3w z krajem\u00a0 Widiwari\u00f3w \u2013 kraj Wid stanowi genez\u0119 powstania Prus. Ciekawe, \u017ce tradycja pruska ukazuje centrum zarz\u0105dzania krajem i religi\u0105 z rejon\u00f3w ziem widiwarskich, natomiast od tego czasu kultura estyjska typowo ba\u0142tyjska zacz\u0119\u0142a przesuwa\u0107 si\u0119 w kierunku po\u0142udniowo-zachodnim i dominowa\u0107 na terenie p\u00f3\u017aniejszych Prus w\u0142a\u015bciwych. Prawdopodobnie \u201egrupa Widewuta\u201d sta\u0142a si\u0119 grup\u0105 przyw\u00f3dcz\u0105, kt\u00f3ra przyj\u0119\u0142a zwyczaje estyjskie dodaj\u0105c wiele ze swych tradycji wojskowych i religijnych. Nazwa Prusy ma w tym micie wyt\u0142umaczenie tj. imi\u0119 g\u0142\u00f3wnego kap\u0142ana brata kr\u00f3lewskiego Bruteno-Pruteno stanowi genez\u0119 nazwy ludu. Lud Prus\u00f3w jest wi\u0119c ludem kap\u0142a\u0144skim, po\u0142\u0105czonym z bogami, u\u015bwi\u0119conym, o\u015bwieconym i m\u0105drym.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">W micie jest du\u017co informacji szczeg\u00f3\u0142owych, kt\u00f3re s\u0105 kontrowersyjne tj:<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Widewuto przyby\u0142 ze swymi wojownikami z Cymbrii\u2013 sk\u0105d taki pomys\u0142?<\/span><\/p>\n<ul style=\"list-style-type: circle;\">\n<li style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">O Cymbrach ju\u017c nikt nie s\u0142ysza\u0142 od ponad 1000 lat od kiedy \u017cy\u0142 Grunau.<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">W micie jest przedstawiony konflikt pomi\u0119dzy Gotami, a Cymbrami. Jutowie to by\u0142a konfederacja g\u0142\u00f3wnie Got\u00f3w i Cymbr\u00f3w, gdzie mog\u0142a zapanowa\u0107 rywalizacja o s\u0105siedzkie ziemie i ludzi. Goci byli grup\u0105 znacznie wi\u0119ksz\u0105 ni\u017c Cymbrowie i zapewne ci drudzy nie mieli szans w starciu z pierwszymi.<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Widewuto i Bruteno maj\u0105 imiona gockie, bo: <\/span><em style=\"color: #000000; font-family: georgia, palatino, serif; font-size: 12pt; text-align: justify;\">Wide-wuto<\/em><span style=\"color: #000000; font-family: georgia, palatino, serif; font-size: 12pt; text-align: justify;\">\u00a0\u2013\u00a0\u00a0 <\/span><span style=\"color: #0000ff;\">w\u012bd-s<\/span><span style=\"color: #000000; font-family: georgia, palatino, serif; font-size: 12pt; text-align: justify;\"> [goc.]\u00a0(daleko) <\/span><span style=\"color: #0000ff;\">wi-t-an<\/span><span style=\"color: #000000; font-family: georgia, palatino, serif; font-size: 12pt; text-align: justify;\"> [goc.] = widzie\u0107, dos\u0142. dalekowidz\u0105cy, przewiduj\u0105cy, m\u0105dry, <\/span><em style=\"color: #000000; font-family: georgia, palatino, serif; font-size: 12pt; text-align: justify;\">Bruteno<\/em><span style=\"color: #000000; font-family: georgia, palatino, serif; font-size: 12pt; text-align: justify;\">\u00a0\u2013 <\/span><span style=\"color: #0000ff;\">bru-t\u014dn, br\u014d-\u00fear, bru-der<\/span><span style=\"color: #000000; font-family: georgia, palatino, serif; font-size: 12pt; text-align: justify;\"> [goc.] = brat<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<ul style=\"list-style-type: circle;\">\n<li style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">J\u0119zyk Cymbr\u00f3w w VI w. to j\u0119zyk zbli\u017cony do gockiego.<\/span><\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Ciekaw\u0105 rzecz\u0105 jest, \u017ce w zabytku j. pruskiego jakim jest \u201eTawe Nusan\u201d czyli modlitwa \u201eOjcze nasz\u201d znajduj\u0105 si\u0119 dwa s\u0142owa pochodz\u0105 z j. gockiego.<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Widewuto i Bruteno pope\u0142niaj\u0105 samob\u00f3jstwo. Ta ofiara przyw\u00f3dc\u00f3w przypomina ofiary w Cymbrii. Cz\u0142owiek z\u00a0Tollund \u2013 prawdopodobnie dobrowolna ofiara na rzecz swej najbli\u017cszej spo\u0142eczno\u015bci.<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000; font-size: 12pt;\">Wygl\u0105da na to, \u017ce mit przekazuje fakt migracji z Cymbrii na ziemie p\u00f3\u017aniejsze pruskie. Prawdopodobnie nasi przodkowie przybyli na te ziemie jako uchod\u017acy z Cymbrii czyli rejonu Himmersyssel dzisiejszej Danii. To by t\u0142umaczy\u0142o przej\u015bcie naszych gen\u00f3w typowo celtyckich i przej\u015bcie imiena typowo germa\u0144skiego na ziemie pruskie.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"background-color: #e9ebec; color: #222222; font-family: georgia, palatino, serif;\"><\/div><div class='rmwp-toggle-end'><\/div><\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>stan na 23 kwietnia 2024 r. Badania DNA wykona\u0142a firma Family Tree DNA\u00a0http:\/\/www.familytreedna.com 1. Certyfikat\u00a0haplogrupy 2. Warto\u015bci marker\u00f3w Zestawienie haplogrup. Warto\u015bci marker\u00f3w (DYS#) okreslaj\u0105 nasz typ genetyczny jako\u00a0ATLANTYCKI MODALNY HAPLOTYP.\u00a0\u00a0AMHjest to \u201esupergen\u201d wyst\u0119puj\u0105cy g\u0142\u00f3wnie&#46;&#46;&#46;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2],"tags":[],"class_list":["post-36","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-uncategorized"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/windaki.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/36","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/windaki.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/windaki.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/windaki.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/windaki.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=36"}],"version-history":[{"count":99,"href":"http:\/\/windaki.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/36\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3235,"href":"http:\/\/windaki.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/36\/revisions\/3235"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/windaki.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=36"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/windaki.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=36"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/windaki.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=36"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}