{"id":3189,"date":"2025-04-22T12:41:39","date_gmt":"2025-04-22T10:41:39","guid":{"rendered":"http:\/\/windaki.pl\/?p=3189"},"modified":"2025-04-22T13:42:03","modified_gmt":"2025-04-22T11:42:03","slug":"prusacki-patriotyzm","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/windaki.pl\/?p=3189","title":{"rendered":"PRUSACKI PATRIOTYZM"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #0000ff;\"><strong>Powstanie ch\u0142opskie na Sambii w 1525r.<\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Ludno\u015b\u0107 wiejsk\u0105 Prus nale\u017cy rozdzieli\u0107 na rdzenn\u0105 ludno\u015b\u0107 prusk\u0105 od ludno\u015bci nap\u0142ywowej, kt\u00f3ra przyby\u0142a na teren Prus w czasach masowej kolonizacji tych teren\u00f3w.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Ludno\u015b\u0107 pruska dzieli\u0142a si\u0119 na:<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">&#8211; tak zwanych \u201ewolnych\u201d Prus\u00f3w. By\u0142a to warstwa wywodz\u0105ca si\u0119 z <em><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;\"><span style=\"background-color: #e9ebec;\"><span class=\"ellipsis\" id=\"ellipsis-569352977\">...<\/span><span class=\"rmwp-button-wrap\" id=\"rmwp-button-wrap-569352977\" style=\"display: none;\"><button name=\"read more\" type=\"button\" onclick=\"rmwpButtonAction( '569352977', 'Czytaj wi\u0119cej', 'Read Less' )\">Czytaj wi\u0119cej<\/button><\/span><div class=\"rmwp-toggle \" id=\"rmwp-toggle-569352977\" style=\"display: none\"> <\/span><\/span><\/em><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">najbogatszych dostojnik\u00f3w plemiennych, kt\u00f3rzy w latach powsta\u0144 pruskich przeciw Krzy\u017cakom z drugiej po\u0142owy XIII w., opowiedzieli si\u0119 po stronie Zakonu i w zamian za to otrzymali nadania ziemskie. Grupa ta uleg\u0142a stosunkowo szybkiej germanizacji i wtopi\u0142a si\u0119 w mas\u0119 nap\u0142ywow\u0105 niemieckich kolonist\u00f3w. Za mo\u017cliwo\u015b\u0107 uprawiania ziemi \u201eWolni\u201d zobowi\u0105zani byli do konnej s\u0142u\u017cby wojskowej. Uiszczali tak\u017ce, podobnie jak niemieccy ch\u0142opi, niewyg\u00f3rowany czynsz rekognicyjny (niewielka op\u0142ata w zbo\u017cu za u\u017cytkowanie ziemi). Ich obowi\u0105zkiem by\u0142 te\u017c, tzw. szarwark, kt\u00f3ry polega\u0142 na pracy przy zr\u0119bie i zw\u00f3zce drzewa czy te\u017c zbo\u017ca, oraz s\u0142u\u017cbie podczas \u0142ow\u00f3w. Status spo\u0142eczny tej grupy kszta\u0142towa\u0142 si\u0119 w zale\u017cno\u015bci od wielko\u015bci posiadanej ziemi, jednak jego upadek daj\u0119 si\u0119 zauwa\u017cy\u0107 w momencie kiedy w Europie, a tak\u017ce i w Prusach, przechodzi si\u0119 na korzystanie w dzia\u0142aniach zbrojnych z wojska zaci\u0119\u017cnego, a rezygnuje si\u0119 z \u201epospolitego ruszenia\u201d. Od tej pory ich powinno\u015bci r\u00f3wnaj\u0105 si\u0119 obowi\u0105zkom ch\u0142op\u00f3w niemieckich.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">&#8211; Do grupy rdzennej ludno\u015bci zaliczaj\u0105 si\u0119 te\u017c Prusowie, kt\u00f3rzy brali czynny udzia\u0142 w XIII-wiecznych powstaniach antykrzy\u017cackich. Popadli oni w ca\u0142kowit\u0105 zale\u017cno\u015b\u0107, zar\u00f3wno od Zakonu jak te\u017c nap\u0142ywowych rycerzy \u015bwieckich. Nie posiadali \u017cadnych praw w\u0142asno\u015bci do uprawianej ziemi, a jedynie do inwentarza ruchomego, nie b\u0119d\u0105cego w\u0142asno\u015bci\u0105 folwarku na kt\u00f3rym pracowali. Do XVw. na\u0142o\u017cone na nich ci\u0119\u017cary, a wi\u0119c powinno\u015bci publiczne, daniny czy te\u017c robocizny nie by\u0142y jeszcze zbyt wyg\u00f3rowane.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">&#8211; Koloni\u015bci, g\u0142\u00f3wnie niemieccy, pocz\u0119li przybywa\u0107 do Prus po 1233r, kiedy to sformu\u0142owano zasady prawa che\u0142mi\u0144skiego. Gwarantowa\u0142o im ono wolno\u015b\u0107 osobist\u0105, prawo dziedziczenia ziemi przy zachowaniu przez Zakon praw zwierzchnich, takich jak niski czynsz rekognicyjny i obowi\u0105zek s\u0142u\u017cby wojskowej, kt\u00f3rej wymiar zale\u017cny by\u0142 od wielko\u015bci posiadanej ziemi. W XIVw kolonizacja odbywa\u0142a si\u0119 te\u017c na prawie magdeburskim, kt\u00f3re gwarantowa\u0142o kolonistom dziedziczenie ziemi jedynie przez ich syn\u00f3w, z wykluczeniem c\u00f3rek i dalszej rodziny. Z czasem w\u015br\u00f3d osadnik\u00f3w wykszta\u0142ci\u0142y si\u0119 podzia\u0142y, kt\u00f3re ostatecznie uformowa\u0142y pruski system feudalny:<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">&#8211; Koloni\u015bci posiadaj\u0105cy mniejsz\u0105 ilo\u015b\u0107 grunt\u00f3w nieuchronnie zbli\u017cali si\u0119 do statusu ch\u0142op\u00f3w niemieckich, kt\u00f3rzy tak\u017ce masowo przybywali na ziemie Pa\u0144stwa Zakonnego. Byli to tzw. czynszownicy, kt\u00f3rym gwarantowano wolno\u015b\u0107 osobist\u0105 i prawo dziedziczenia gruntu. W XIVw zobowi\u0105zani byli do niewielkich \u015bwiadcze\u0144, a wi\u0119c wspomnianego ju\u017c szarwarku, niewyg\u00f3rowanego czynszu i do sezonowej pomocy przy \u017cniwach w zakonnych folwarkach.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">&#8211; Posiadacze wielkich nada\u0144 ziemskich utworzyli szlacht\u0119 prusk\u0105. Liczne wojny z XVw. spowodowa\u0142y ruin\u0119 finansow\u0105 Zakonu, kt\u00f3ry po wojnie 13-letniej rozpocz\u0105\u0142 wyprzeda\u017c swych ziem. Wykupuj\u0105cy je feuda\u0142owie weszli w ten spos\u00f3b w posiadanie wielkich latyfundi\u00f3w, obdarzonych przywilejami politycznymi i prawnymi. Przej\u0119cie jurysdykcji nad podleg\u0142\u0105 ludno\u015bci\u0105 spowodowa\u0142o nadmiern\u0105 samowol\u0119 w ustalaniu wymiaru pa\u0144szczyzny.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">XVw to okres upadku Pa\u0144stwa Zakonnego w Prusach, kt\u00f3ry zaznacza si\u0119 gwa\u0142townym pogorszeniem warunk\u00f3w \u017cycia ch\u0142op\u00f3w. Nast\u0105pi\u0142 wzrost pa\u0144szczyzny, spowodowany zahamowaniem ruchu kolonizacyjnego i odp\u0142ywem ludno\u015bci ze wsi do miast, gwarantuj\u0105cych stabilno\u015b\u0107 gospodarcz\u0105, a tak\u017ce bezpiecze\u0144stwo podczas licznych kampanii wojennych. Rozleg\u0142e zniszczenia grunt\u00f3w rolnych wymaga\u0142y zwi\u0119kszenia prac zwi\u0105zanych z ich upraw\u0105. Pa\u0144szczyzna wzros\u0142a w zakonnych folwarkach, jednak obowi\u0105zuj\u0105ca tam krzy\u017cacka jurysdykcja gwarantowa\u0142a wzgl\u0119dne przestrzeganie prawa. Inaczej by\u0142o w folwarkach szlacheckich, kt\u00f3rych liczba w XVw znacznie wzros\u0142a. Tutaj nikt nie mia\u0142 skrupu\u0142\u00f3w bezwzgl\u0119dnie wykorzystywa\u0107 darmow\u0105 prac\u0119 ch\u0142op\u00f3w.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Pa\u0144szczy\u017anie towarzyszy pojawienie si\u0119 rygorystycznego podda\u0144stwa, a wi\u0119c przywi\u0105zania ch\u0142opa do ziemi.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Mo\u017cna zaobserwowa\u0107 i\u017c wzrost podda\u0144stwa towarzyszy\u0142 uniezale\u017cnianiu si\u0119 szlachty od wp\u0142yw\u00f3w Zakonu, jednak nie tylko ona nadmiernie wykorzystywa\u0142a ch\u0142op\u00f3w. Eskalacj\u0119 niezadowolenia przy\u015bpieszy\u0142y te\u017c nadu\u017cycia urz\u0119dnik\u00f3w pa\u0144stwowych, a szczeg\u00f3lnie komornik\u00f3w, sprawuj\u0105cych nadz\u00f3r nad pruskimi wsiami. Komornicy nak\u0142adali zupe\u0142nie bezpodstawne \u015bwiadczenia i ro\u015bcili sobie prawo do pa\u0144szczyzny na prywatnych dzia\u0142kach uprawnych.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Tak w skr\u00f3cie\u00a0 mo\u017cna przedstawi\u0107 rozw\u00f3j stosunk\u00f3w spo\u0142eczno- gospodarczych w Prusach do 1525 roku. Nie jest to oczywi\u015bcie jedyna przyczyna wybuchu powstania. Nale\u017cy doda\u0107 jeszcze jeden aspekt wybuchu powstania tj. wp\u0142yw reformacji w Niemczech i zwi\u0105zany z ni\u0105 wojna ch\u0142opska z lat 1524-1526. Powi\u0105zania pruskiego buntu ch\u0142opskiego z niemieck\u0105 wojn\u0105 ch\u0142opsk\u0105, to\u00a0 postulaty wysuwane w Prusach i pa\u0144stwach Rzeszy. Ch\u0142opskie postulaty z Sambii pokrywaj\u0105 si\u0119 z postulatami umiarkowanego skrzyd\u0142a ch\u0142op\u00f3w niemieckich, zawartymi w \u201e12 artyku\u0142ach\u201d. W\u0142o\u015bcianie domagaj\u0105 si\u0119 w nich egzekwowania ewangelicznego prawa r\u00f3wno\u015bci wszystkich ludzi przed Bogiem. Nie kwestionuj\u0105 pa\u0144szczyzny, a jedynie jej nadmierny wzrost. Nie odrzucaj\u0105 te\u017c podda\u0144stwa, lecz tylko w stosunku do jedynego prawowitego w\u0142adcy, ustanowionego wed\u0142ug praw bo\u017cych, a nie w stosunku do licznego grona szlachty. Ch\u0142opi sambijscy zapoznali si\u0119 z tym programem najprawdopodobniej za po\u015brednictwem mieszczan Kr\u00f3lewca, w kt\u00f3rym ju\u017c od wrze\u015bnia 1523 roku g\u0142oszone by\u0142y nauki Marcina Lutra. W 1525r dosz\u0142o do zaostrzenia si\u0119 konfliktu mi\u0119dzy posp\u00f3lstwem a rajcami miejskimi. Mieszczanie domagali si\u0119 udzia\u0142u w kontroli wydatk\u00f3w i dochod\u00f3w gmin, oraz dopuszczenia rzemie\u015blnik\u00f3w do zasiadania w radach i \u0142awach miejskich. Ferment w mie\u015bcie wywo\u0142a\u0142y te\u017c jawne nadu\u017cycia biskupa sambijskiego Jerzego v. Polenza, kt\u00f3ry po sekularyzacji zdefraudowa\u0142 znaczn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 ko\u015bcielnego maj\u0105tku. Posp\u00f3lstwo chcia\u0142o przekazania tych pieni\u0119dzy na potrzeby najbiedniejszej ludno\u015bci.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Powstanie rozpocz\u0119\u0142o si\u0119 we wsi Kaymen le\u017c\u0105cej niedaleko Kr\u00f3lewca, a jego inspiratorem by\u0142 tamtejszy m\u0142ynarz Kasper, kt\u00f3ry sprzeciwia\u0142 si\u0119 uciskowi Andrzeja Rippe, posiadaj\u0105cego w swych r\u0119kach urz\u0105d komornika z prawem do egzekwowania szarwarku, a tak\u017ce urz\u0105d poborcy podatkowego, \u015bci\u0105gaj\u0105cego od ch\u0142op\u00f3w czynsz. R\u00f3wnoczesne posiadanie w\u0142adzy s\u0105dowej pozwala\u0142o mu na dopuszczanie si\u0119 jawnych nadu\u017cy\u0107. M\u0142ynarz jeszcze w sierpniu wtajemniczy\u0142 w sw\u00f3j plan najbli\u017cszych wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w oraz mieszka\u0144c\u00f3w okolicznych wsi, najbardziej poszkodowanych przez szlacht\u0119 i ksi\u0105\u017c\u0119cych urz\u0119dnik\u00f3w. Drugiego wrze\u015bnia poleci\u0142 aby wszyscy wtajemniczeni stawili si\u0119 o p\u00f3\u0142nocy nieopodal kayme\u0144skiego ko\u015bcio\u0142a. Zjawi\u0142o si\u0119 tam liczne grono ch\u0142op\u00f3w, do kt\u00f3rych Kasper wyg\u0142osi\u0142 przem\u00f3wienie. Powo\u0142uj\u0105c si\u0119 na Ewangeli\u0119 wezwa\u0142 wszystkich do przeciwstawienia si\u0119 szlachcie, kt\u00f3ra nie ma prawa bogaci\u0107 si\u0119 ch\u0142opskim kosztem. Zaznaczy\u0142 jednocze\u015bnie, \u017ce nie mo\u017cna kwestionowa\u0107 w\u0142adzy ksi\u0119cia gdy\u017c jest on jedynym wyznaczonym przez Boga do sprawowania w\u0142adzy.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Pierwszym celem ataku by\u0142 zamek w Kaymen, siedziba znienawidzonego Andrzeja Rippe. Powsta\u0144cy wdarli si\u0119 do \u015brodka i wywlekli go z \u0142\u00f3\u017cka, a nast\u0119pnie zaci\u0105gneli pod ko\u015bci\u00f3\u0142 gdzie zmusili proboszcza Paw\u0142a Sommera do odczytania Rippemu fragment\u00f3w Pisma \u015awi\u0119tego, m\u00f3wi\u0105cych o r\u00f3wno\u015bci wszystkich ludzi. Nad ranem 3 wrze\u015bnia powsta\u0144cy, wraz z zak\u0142adnikiem, ruszyli w kierunku Labiawy. Po drodze przy\u0142\u0105czali si\u0119 do nich mieszka\u0144cy okolicznych wiosek, a tak\u017ce grupa biedoty miejskiej z Kr\u00f3lewca. Do niewoli brano kolejnych pan\u00f3w, kt\u00f3rym niszczono dwory, nie posuni\u0119to si\u0119 jednak do akt\u00f3w zab\u00f3jstwa. Do kolumny przy\u0142\u0105czali si\u0119 tak\u017ce ksi\u0119\u017ca, mi\u0119dzy innymi proboszcz z Legitten Walenty, kt\u00f3ry zosta\u0142 jednym z przyw\u00f3dc\u00f3w powstania. W Labiawie, pod gro\u017ab\u0105 spalenia miasta, wydano do niewoli dw\u00f3ch szlachcic\u00f3w z Legitten: Grzegorza von Trenck i Grzegorza Barck. Kolejnym celem by\u0142 zamek w Tapiawie, w kt\u00f3rym znajdowa\u0142y si\u0119 g\u0142\u00f3wne zapasy broni dla Kr\u00f3lewca. Dalej zamierzano zbli\u017cy\u0107 si\u0119 do stolicy, aby nawi\u0105za\u0107 kontakt z tamtejszym posp\u00f3lstwem.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Sprzyjaj\u0105c\u0105 okoliczno\u015bci\u0105\u00a0 dla powsta\u0144c\u00f3w by\u0142a nieobecno\u015b\u0107 w Kr\u00f3lewcu ksi\u0119cia Albrechta, kt\u00f3ry przebywa\u0142 w tym czasie na \u015al\u0105sku. Sprawuj\u0105cy funkcj\u0119 regenta biskup v. Polenz tak\u017ce by\u0142 nieobecny gdy\u017c w\u0142a\u015bnie odbywa\u0142 podr\u00f3\u017c po Mazurach w celu przyj\u0119cia ho\u0142du od ich mieszka\u0144c\u00f3w. Z wy\u017cszych urz\u0119dnik\u00f3w w stolicy znajdowali si\u0119 jedynie rentmistrz Kleofas Breuer i sekretarz rady ksi\u0105\u017c\u0119cej Gattenhofer. 4 wrze\u015bnia wys\u0142a\u0142 on list do Albrechta z informacj\u0105 o wybuchu powstania i z pro\u015bb\u0105 o jak najszybszy powr\u00f3t. Tymczasem powstanie obejmowa\u0142o kolejne wioski, a jego uczestnicy posuwali si\u0119 nawet do terroryzowania opieraj\u0105cych si\u0119 buntowi ch\u0142op\u00f3w. We wsi Schaaken zorganizowa\u0142a si\u0119 druga grupa powsta\u0144cza pod wodz\u0105 szynkarza Jana Gericke. 8 wrze\u015bnia na g\u00f3rze Quednau pod Kr\u00f3lewcem, dosz\u0142o do um\u00f3wionego spotkania, na kt\u00f3rym stawili si\u0119 przedstawiciele rady ksi\u0105\u017c\u0119cej: Jan von der Gablenz, Micha\u0142 von der Drahe, oraz rentmistrzowie: Breuer i Kasper Freiberg. Mieszczan reprezentowa\u0142a grupa rajc\u00f3w i \u0142awnik\u00f3w wraz z garstk\u0105 posp\u00f3lstwa. Na pocz\u0105tek g\u0142os zabra\u0142 Gericke, kt\u00f3ry jeszcze raz powt\u00f3rzy\u0142 postulaty powsta\u0144c\u00f3w domagaj\u0105ce si\u0119 sprawiedliwego traktowania. Nast\u0119pnie po kr\u00f3tkich naradach obie strony zgodzi\u0142y si\u0119 czeka\u0107 na rozstrzygni\u0119cie sporu przez ksi\u0119cia Albrechta. Szlachta wyda\u0142a pisemne zapewnienie zaniechania zbrojnego odwetu, ch\u0142opi za\u015b uwolnili pojmanych je\u0144c\u00f3w, zwracaj\u0105c im zrabowane mienie, a nast\u0119pnie rozeszli si\u0119 do dom\u00f3w.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Do niewielkich rozruch\u00f3w dosz\u0142o tak\u017ce w Natangii. Wiadomo\u015b\u0107 o wydarzeniach w Sambii dotar\u0142a najpierw do proboszcza ze wsi Klein-Schonau, Grzegorza Frenzela. B\u0119d\u0105c zwolennikiem radykalnych reform spo\u0142ecznych, Frenzel napisa\u0142 natychmiast odezw\u0119 do ch\u0142op\u00f3w natangijskich wzywaj\u0105c\u0105 ich do walki ze szlacht\u0105. Ksi\u0105dz chcia\u0142 w ten spos\u00f3b utwierdzi\u0107 ch\u0142op\u00f3w w przekonaniu i\u017c Albrecht sprzyja tym wyst\u0105pieniom, co by\u0142o oczywi\u015bcie niedorzeczno\u015bci\u0105.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">9 wrze\u015bnia rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 lokalne wyst\u0105pienia ch\u0142opskie, wobec kt\u00f3rych natangijska szlachta zmuszona by\u0142a szuka\u0107 schronienia za murami miast, g\u0142\u00f3wnie w Bartoszycach i I\u0142awce.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Ksi\u0105\u017c\u0119 Albrecht, bawi\u0105cy u swojego szwagra Fryderyka Legnickiego o powstaniu dowiedzia\u0142 si\u0119 dopiero w po\u0142owie wrze\u015bnia. Natychmiast wys\u0142a\u0142 do Kr\u00f3lewca instrukcje, zalecaj\u0105ce sporz\u0105dzi\u0107 dok\u0142adn\u0105 list\u0119 przyw\u00f3dc\u00f3w i co aktywniejszych uczestnik\u00f3w powstania, szlachcie nakaza\u0142 za\u015b trwanie w zbrojnym pogotowiu.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Jeszcze przed powrotem ksi\u0105\u017c\u0119 zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 do Zygmunta Starego o pomoc zbrojn\u0105 przeciwko rebeliantom. Rozpocz\u0105\u0142 te\u017c korespondencj\u0119 z biskupem Ferberem. Ferber, jako najpot\u0119\u017cniejszy feuda\u0142 Prus Kr\u00f3lewskich, by\u0142 w gruncie rzeczy g\u0142\u00f3wnym organizatorem oddzia\u0142\u00f3w szlachty polskiej, maj\u0105cej wspom\u00f3c st\u0142umienie buntu. Z pocz\u0105tkiem pa\u017adziernika ksi\u0105\u017c\u0119 Albrecht powr\u00f3ci\u0142 do Prus i zatrzyma\u0142 si\u0119 w Pas\u0142\u0119ku. Dzi\u0119ki temu szlachta pruska mia\u0142a mo\u017cliwo\u015b\u0107 nak\u0142oni\u0107 go do brutalnego potraktowania, zar\u00f3wno ch\u0142op\u00f3w jak i posp\u00f3lstwo. Ksi\u0105\u017c\u0119 mia\u0142 ju\u017c jednak w\u0142asny pogl\u0105d na spraw\u0119 powstania i poleci\u0142 zwo\u0142a\u0107 pospolite ruszenie szlachty pruskiej, kt\u00f3ra mia\u0142a si\u0119 stawi\u0107 w pe\u0142nym rynsztunku, wraz z wojskami polskimi, w sobot\u0119 28 pa\u017adziernika w Haffstrom nieopodal Kr\u00f3lewca.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Ch\u0142opom nietrudno by\u0142o zauwa\u017cy\u0107 te nag\u0142e zbrojenia i dopiero teraz u\u015bwiadomili sobie, \u017ce ksi\u0105\u017c\u0119 Albrecht wcale nie jest ich sprzymierze\u0144cem i \u017ce ca\u0142a sprawa mo\u017ce si\u0119 dla nich tragicznie sko\u0144czy\u0107. Niezw\u0142ocznie wys\u0142ali do ksi\u0119cia list, kt\u00f3ry otrzyma\u0142 24 pa\u017adziernika w Baldze, z pro\u015bb\u0105 o udzielenie im audiencji, na kt\u00f3rej wyt\u0142umacz\u0105 mu przyczyny i cele powstania. Albrecht nie zamierza\u0142 przychyli\u0107 si\u0119 do ich pro\u015bby, a utwierdzi\u0142y go w tym informacje nap\u0142ywaj\u0105ce z ca\u0142ego ksi\u0119stwa o nieustannym wrzeniu mas ludowych.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Ksi\u0105\u017c\u0119 nakaza\u0142 stawi\u0107 si\u0119 ch\u0142opom 30 pa\u017adziernika we wsi Lauthen pod stolic\u0105. Na miejsce przyby\u0142o oko\u0142o 4 tys. ch\u0142op\u00f3w, kt\u00f3rzy zamiast oczekiwanych pos\u0142\u00f3w rozjemczych ujrzeli niemal 2,5 tys. \u015bwietnie uzbrojonych \u017co\u0142nierzy. Biskup v. Polenz doradza\u0142 natychmiastowy szturm na bez\u0142adny t\u0142um, jednak biskup pomeza\u0144ski Erhard von Queis od\u017cegna\u0142 Albrechta od tej makabrycznej rady, a nast\u0119pnie, na czele 16-osobowej delegacji, wyruszy\u0142 na rozmowy z ch\u0142opami. Do pomocy musia\u0142 wzi\u0105\u0107 ze sob\u0105 t\u0142umaczy, co \u015bwiadczy o tym \u017ce powstanie by\u0142o w g\u0142\u00f3wnej mierze dzie\u0142em Prus\u00f3w, kt\u00f3rzy nie znali zbyt dobrze niemieckiego. Delegaci postawili ch\u0142opom ultimatum: albo oddadz\u0105 bro\u0144 i wydadz\u0105 swych przyw\u00f3dc\u00f3w, albo ksi\u0105\u017c\u0119 da sygna\u0142 do ataku. Powsta\u0144cy bez oporu pozbyli si\u0119 broni, a wtedy wyczytano osiemdziesi\u0105t siedem nazwisk os\u00f3b najbardziej zaanga\u017cowanych w bunt, kt\u00f3rych natychmiast aresztowano. Przed rozbrojonymi ch\u0142opami stan\u0105\u0142 ksi\u0105\u017c\u0119 Albrecht, kt\u00f3ry wezwa\u0142 ich do z\u0142o\u017cenia ho\u0142du podda\u0144czego, a dla postrachu poleci\u0142 \u015bci\u0105\u0107 na ich oczach trzech aresztant\u00f3w.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Z pocz\u0105tkiem listopada dosz\u0142o do aresztowa\u0144 w\u015br\u00f3d posp\u00f3lstwa kr\u00f3lewieckiego, dokonano te\u017c egzekucji na kilku pojmanych ch\u0142opach. Ostatnim etapem t\u0142umienia rebelii by\u0142a wyprawa Albrechta do Natangii. 14 listopada wraz z trzystoma je\u017ad\u017acami przyby\u0142 do Frydlandu gdzie stracono ksi\u0119dza Grzegorza Frenzela. Nast\u0119pne egzekucje odby\u0142y si\u0119 w Bartoszycach, Ba\u0142dze i I\u0142awie Pruskiej. Og\u00f3\u0142em stracono oko\u0142o 50 ch\u0142op\u00f3w.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Powstanie w oczywisty spos\u00f3b pogorszy\u0142o sytuacj\u0119 ekonomiczn\u0105 ch\u0142op\u00f3w. W latach 1526 i 1529 wydano konstytucje, kt\u00f3re zwi\u0119ksza\u0142y przywi\u0105zanie ch\u0142opa do ziemi. Dotyczy\u0142o to zar\u00f3wno Prus\u00f3w jak i Niemc\u00f3w. Uchwalone ustawy m\u00f3wi\u0142y, \u017ce nie wolno si\u0119 przenosi\u0107 bez pisemnej zgody pana, jednak nie zaznaczono czy pan mia\u0142 obowi\u0105zek wystawi\u0107 taki dokument. Do nowych ogranicze\u0144 nale\u017ca\u0142 obowi\u0105zek dania zast\u0119pstwa przez ch\u0142opskie c\u00f3rki w momencie opuszczania przez nie domowego gospodarstwa, a tak\u017ce przywilej szlachty mog\u0105cej swobodnie usuwa\u0107 ch\u0142opa z zagrody, je\u015bli uznali \u017ce zaniedbuje on swoje obowi\u0105zki.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Nadal tracili na znaczeniu wolni Prusowie, a po powstaniu szlachta domaga\u0142a si\u0119 odebrania im starych przywilej\u00f3w i zmuszenia do uiszczania podatk\u00f3w obowi\u0105zuj\u0105cych wszystkich ch\u0142op\u00f3w. W nast\u0119pnych latach zaznaczy\u0142 si\u0119 gwa\u0142towny spadek ilo\u015bci posiadanych przez nich d\u00f3br ziemskich.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">To by\u0142o ostatnie wsp\u00f3lne powstanie Prus\u00f3w, kt\u00f3re mo\u017cna potraktowa\u0107 jako wojna klas spo\u0142ecznych, ale mo\u017cna je jednak traktowa\u0107 jako powstanie tych, kt\u00f3rzy pochodz\u0105 z tych ziem, z tych pruskich ziem.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\"><em><\/div><div class='rmwp-toggle-end'><\/div><\/em><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #0000ff;\"><strong>Chrystianizacja Prus\u00f3w<\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Biskup Georg v. Polentz zakaza\u0142 powszechnych form kultu poga\u0144skiego w 1524 r. i powt\u00f3rzy\u0142 ten zakaz w 1540 r. 18 stycznia 1524 r. biskup ten nakaza\u0142 u\u017cywanie j\u0119zyk\u00f3w ojczystych podczas chrzt\u00f3w, co poprawi\u0142o akceptacj\u0119 chrztu przez ch\u0142op\u00f3w. Porz\u0105dek ko\u015bcielny z 1525 r. przewidywa\u0142 wizytacje parafian i pastor\u00f3w, kt\u00f3re po raz pierwszy przeprowadzi\u0142 biskup v. Polentz w 1538 r. Poniewa\u017c Prusy Ksi\u0105\u017c\u0119ce by\u0142y rzekomo ziemi\u0105 lutera\u0144sk\u0105, w\u0142adze podr\u00f3\u017cowa\u0142y po ca\u0142ym ksi\u0119stwie, upewniaj\u0105c si\u0119, \u017ce przestrzegane s\u0105 nauki lutera\u0144skie, nak\u0142adaj\u0105c kary na pogan i dysydent\u00f3w. Wiejska ludno\u015b\u0107 pochodzenia pruskiego zosta\u0142a gruntownie schrystianizowana dopiero od czas\u00f3w reformacji w Prusach. Wtedy to t\u0142umaczono z j. niemieckiego na j. pruski modlitwy, nabo\u017ce\u0144stwa. Te t\u0142umaczenia modlitw spowodowa\u0142y wi\u0119ksze zrozumienie ich przez Prus\u00f3w i masowe przej\u015bcie na chrze\u015bcija\u0144stwo, a dok\u0142adnie do ko\u015bcio\u0142a ewangelickiego czyli na luteranizm.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #0000ff;\"><strong>J\u0119zyk pruski.<\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">J\u0119zyk pruski by\u0142 ojczystym j\u0119zykiem <a style=\"color: #000000;\" href=\"https:\/\/pl.wikipedia.org\/wiki\/Prusowie\">Prus\u00f3w<\/a>, ludu <a style=\"color: #000000;\" href=\"https:\/\/pl.wikipedia.org\/wiki\/Ba%C5%82towie\">ba\u0142tyckiego<\/a> zamieszkuj\u0105cego tereny mi\u0119dzy doln\u0105 <a style=\"color: #000000;\" href=\"https:\/\/pl.wikipedia.org\/wiki\/Wis%C5%82a\">Wis\u0142\u0105<\/a> a dolnym <a style=\"color: #000000;\" href=\"https:\/\/pl.wikipedia.org\/wiki\/Niemen\">Niemnem<\/a>. Ka\u017cde z plemion m\u00f3wi\u0142o osobnym <a style=\"color: #000000;\" href=\"https:\/\/pl.wikipedia.org\/wiki\/Dialekt\">dialektem<\/a>, zrozumia\u0142ym jednak dla innych. Charakteryzowa\u0142 si\u0119 najbardziej archaicznym s\u0142ownictwem w\u015br\u00f3d j\u0119zyk\u00f3w ba\u0142tyckich. Obecnie znamy jedynie ok. 2 tys. s\u0142\u00f3w i wyra\u017ce\u0144 tego j\u0119zyka, z powodu niewielkiej liczby dokument\u00f3w w nim zapisanych.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Pod koniec XIII wieku 802 s\u0142\u00f3w j\u0119zyka pruskiego zosta\u0142o zapisanych przez niemieckich kronikarzy i bibliotekarzy w tzw. S\u0142owniku Elbl\u0105skim (dialekt pomeza\u0144ski). Szymon Grunau zapisa\u0142 oko\u0142o 100 s\u0142\u00f3w w j pruskim. W 1561 r. w Kr\u00f3lewcu ukaza\u0142 si\u0119 <span style=\"color: #0000ff;\"><strong>Enchiridion Pruski<\/strong><\/span> (tzw. III Katechizm) \u2013 najobszerniejszy (134 strony druku) zabytek wymar\u0142ego j\u0119zyka pruskiego. Jest to <em>Ma\u0142y Katechizm<\/em> Marcina Lutra przet\u0142umaczony z niemieckiego na pruski przez protestanckiego proboszcza Abla Willa z Pobethen. Zabytek ten ma ogromne znaczenie dla bada\u0144 nad struktur\u0105 gramatyczn\u0105 oraz leksyk\u0105 j\u0119zyka pruskiego. Enchiridion Pruski jest trzecim wydaniem katechizmu na j\u0119zyk pruski, wcze\u015bniejsze ukaza\u0142y si\u0119 anonimowo w 1545 r. (dwa jednocze\u015bnie). W literaturze prutenistycznej, nosz\u0105 one nazw\u0119 I Katechizmu i II Katechizmu.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\"><strong><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000;\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone wp-image-2825\" src=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/ciekawy-kot-1-300x300.jpg\" alt=\"\" width=\"65\" height=\"65\" srcset=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/ciekawy-kot-1-300x300.jpg 300w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/ciekawy-kot-1-1024x1024.jpg 1024w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/ciekawy-kot-1-150x150.jpg 150w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/ciekawy-kot-1-768x769.jpg 768w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/ciekawy-kot-1-80x80.jpg 80w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/ciekawy-kot-1-320x320.jpg 320w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/ciekawy-kot-1.jpg 1331w\" sizes=\"auto, (max-width: 65px) 100vw, 65px\" \/>\u00a0 <span style=\"color: #0000ff;\">O STUDENCIE Z PRUS<\/span><\/span><\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #0000ff;\">Ten \u017cartobliwy napis najprawdopodobniej wykonany przez ucznia pruskiego\u00a0<em><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;\"><span style=\"background-color: #e9ebec;\"><span class=\"ellipsis\" id=\"ellipsis-1274987367\">...<\/span><span class=\"rmwp-button-wrap\" id=\"rmwp-button-wrap-1274987367\" style=\"display: none;\"><button name=\"read more\" type=\"button\" onclick=\"rmwpButtonAction( '1274987367', 'Czytaj wi\u0119cej', 'Read Less' )\">Czytaj wi\u0119cej<\/button><\/span><div class=\"rmwp-toggle \" id=\"rmwp-toggle-1274987367\" style=\"display: none\"> <\/span><\/span><\/em>studiuj\u0105cego\u00a0 w Pradze (Uniwersytet Karola), znaleziony przez Stephena McCluskey (1974) w r\u0119kopisie MS FV2 fol. 63r (w ksi\u0105\u017cce z dziedziny fizyki <em>Questiones super Meteororum<\/em> napisana przez\u00a0 Nicholasa Oresme), przechowywany w bibliotece Uniwersytetu Bazylejskiego.. Jest to tzw Epigram z Bazylei &#8211; BPT \u2013 datowany na 1369r.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-3198 aligncenter\" src=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/STUDENT-300x60.jpg\" alt=\"\" width=\"1030\" height=\"206\" srcset=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/STUDENT-300x60.jpg 300w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/STUDENT-1024x205.jpg 1024w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/STUDENT-768x154.jpg 768w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/STUDENT.jpg 1134w\" sizes=\"auto, (max-width: 1030px) 100vw, 1030px\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"color: #0000ff;\"><strong>Witaj Panie, ty ju\u017c nie jeste\u015b dobrym wujaszkiem.<\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"color: #0000ff;\"><strong>Je\u015bli chcesz pi\u0107 nie mo\u017cesz grosza nie da\u0107.<\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\"><em><\/div><div class='rmwp-toggle-end'><\/div><\/em><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\"><strong><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000;\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone wp-image-2825\" src=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/ciekawy-kot-1-300x300.jpg\" alt=\"\" width=\"65\" height=\"65\" srcset=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/ciekawy-kot-1-300x300.jpg 300w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/ciekawy-kot-1-1024x1024.jpg 1024w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/ciekawy-kot-1-150x150.jpg 150w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/ciekawy-kot-1-768x769.jpg 768w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/ciekawy-kot-1-80x80.jpg 80w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/ciekawy-kot-1-320x320.jpg 320w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/ciekawy-kot-1.jpg 1331w\" sizes=\"auto, (max-width: 65px) 100vw, 65px\" \/>\u00a0 <span style=\"color: #0000ff;\">OJCZE NASZ<\/span><\/span><\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #0000ff;\">Oto trzy t\u0142umaczenia modlitwy \u201eOjcze nasz\u201d z trzech katechizm\u00f3w I, II i E<em><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;\"><span style=\"background-color: #e9ebec;\">\u00a0<span class=\"ellipsis\" id=\"ellipsis-1419572106\">...<\/span><span class=\"rmwp-button-wrap\" id=\"rmwp-button-wrap-1419572106\" style=\"display: none;\"><button name=\"read more\" type=\"button\" onclick=\"rmwpButtonAction( '1419572106', 'Czytaj wi\u0119cej', 'Read Less' )\">Czytaj wi\u0119cej<\/button><\/span><div class=\"rmwp-toggle \" id=\"rmwp-toggle-1419572106\" style=\"display: none\"><\/span><\/span><\/em><\/span><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone  wp-image-3207 aligncenter\" src=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/Trzy-ojcze-nasz-263x300.jpg\" alt=\"\" width=\"931\" height=\"1062\" srcset=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/Trzy-ojcze-nasz-263x300.jpg 263w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/Trzy-ojcze-nasz-897x1024.jpg 897w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/Trzy-ojcze-nasz-768x877.jpg 768w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/Trzy-ojcze-nasz-1345x1536.jpg 1345w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/Trzy-ojcze-nasz-1794x2048.jpg 1794w\" sizes=\"auto, (max-width: 931px) 100vw, 931px\" \/><\/p>\n<p><span style=\"color: #0000ff;\">oraz dwie rekonstrukcje<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"color: #000000;\">Rekonstrukcja na j. pomeza\u0144ski\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Rekonstrukcja na wsp\u00f3\u0142czesny j. pruski<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"color: #000000;\">Autor: L. Palmaitis\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Autor: Nertix (Gniewomir Sarbicki)<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\">\u00a0<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"color: #000000;\">Nuse Towe, kas esei en dongu,\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0<strong><em>T\u0101we N\u016bsan, kas T\u016b assei \u0113n d\u0101ngu.<\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"color: #000000;\">Pastosei swentintan Twoise emens,\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0<strong><em>Swintints w\u012brsei Twajs emmens.<\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"color: #000000;\">Pereisei Twoise rike\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0<strong><em>\u00a0Per\u0113isei Twaj\u0101 r\u012bki<\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"color: #000000;\">Twaise kwoitis audosei si koigi \u00a0\u00a0\u00a0<strong><em>\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 Twajs kw\u0101its aud\u0101sei si k\u0101igi <\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"color: #000000;\">\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 en dongui, tet \u00a0digi \u00a0no \u00a0zemei.\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 <strong><em>\u0113n d\u0101ngu t\u012bt d\u012bgi na zemmin<\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"color: #000000;\">Nusan deininan geitin dois numans \u0161an deinan,\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0<strong><em>N\u016bsan d\u0113ininan ge\u012btin d\u0101is n\u016bmans \u0161and\u0113inan <\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"color: #000000;\">Bei etwerpjais numans nusans au\u0161autins,\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 <strong><em>Be etw\u0113rpjais n\u016bmans n\u016bsans \u0101u\u0161autins <\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"color: #000000;\">kaigi mes etwerpjamei nusamans au\u0161autenikamans.\u00a0 \u00a0 <strong><em>\u00a0k\u0101i mes etw\u0113rpimai n\u016bsan au\u0161auten\u012bkamans<\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"color: #000000;\">Bei ne wedais mans en perbondan,\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 <strong><em>Be ni weddais mans \u0113n perband\u0101snan<\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"color: #000000;\">Skloit izrankis mans eze wargo.\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 <strong><em>\u0160l\u0101it izrank\u012bs mans ezze w\u0101rgu.<\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"color: #000000;\">Amen.\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 <strong><em>Amen.<\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #0000ff;\">Jak by\u015bmy przet\u0142umaczyli \u201eOjcze nasz\u201c dos\u0142ownie z j. pruskiego na j. polski to by\u015bmy otrzymali:<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"color: #000000;\"><strong><em>Ojcze nas<\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"color: #000000;\"><strong><em>Ojcze nas, kt\u00f3ry Ty jeste\u015b w niebie<\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"color: #000000;\"><strong><em>U\u015bwi\u0119cone niech staje si\u0119 Twoje imi\u0119<\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"color: #000000;\"><strong><em>Niech przyjdzie Twoje kr\u00f3lestwo<\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"color: #000000;\"><strong><em>Twoja wola niech si\u0119 wydarzy<\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"color: #000000;\"><strong><em>Jak w niebie tak r\u00f3wnie\u017c na ziemi<\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"color: #000000;\"><strong><em>Nasz chleb codzienny daj nam dzisiaj<\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"color: #000000;\"><strong><em>I odpu\u015b\u0107 nam nasze winy<\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"color: #000000;\"><strong><em>Jak my odpuszczamy winowajcom naszym<\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"color: #000000;\"><strong><em>I nie prowad\u017a nas w wypr\u00f3bowanie<\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"color: #000000;\"><strong><em>Ale uratuj nas od z\u0142a<\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"color: #000000;\"><strong><em>Amen<\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #0000ff;\">Co ciekawe, to \u201eOjcze nasz\u201d jest ciekawsze i bardziej zrozumia\u0142e od wersji polskiej, bo w wersji polskiej jest \u201e\u015awi\u0119\u0107 si\u0119 imi\u0119 Twoje\u201d w pruskiej \u201eU\u015bwi\u0119cone niech staje si\u0119 Twoje imi\u0119\u201d<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #0000ff;\">W polskiej jest\u201e I nie w\u00f3d\u017a nas na pokuszenie\u201d w pruskiej\u00a0 \u201eI nie prowad\u017a nas w wypr\u00f3bowanie\u201d. Obecny papie\u017c Franciszek te\u017c chce zmieni\u0107 \u201eOjcze nasz\u201d i ta ostatnia pro\u015bba ma brzmie\u0107 \u201enie dopu\u015b\u0107, aby\u015bmy ulegli pokusie\u201d , ale tekst pruski wydaje si\u0119 by\u0107 lepszy.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\"><em><\/div><div class='rmwp-toggle-end'><\/div><\/em><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\"><strong><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000;\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone wp-image-2825\" src=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/ciekawy-kot-1-300x300.jpg\" alt=\"\" width=\"65\" height=\"65\" srcset=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/ciekawy-kot-1-300x300.jpg 300w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/ciekawy-kot-1-1024x1024.jpg 1024w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/ciekawy-kot-1-150x150.jpg 150w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/ciekawy-kot-1-768x769.jpg 768w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/ciekawy-kot-1-80x80.jpg 80w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/ciekawy-kot-1-320x320.jpg 320w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/ciekawy-kot-1.jpg 1331w\" sizes=\"auto, (max-width: 65px) 100vw, 65px\" \/>\u00a0 <a href=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/Tawe-Nusan.pdf\"><span style=\"color: #0000ff;\">NERTIKS O OJCZE NASZ <img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone  wp-image-3175\" src=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/pdf2-300x300.png\" alt=\"\" width=\"30\" height=\"30\" srcset=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/pdf2-300x300.png 300w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/pdf2-150x150.png 150w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/pdf2-80x80.png 80w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/pdf2-320x320.png 320w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/pdf2.png 512w\" sizes=\"auto, (max-width: 30px) 100vw, 30px\" \/><\/span><\/a><\/span><\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Wi\u0119kszo\u015b\u0107 historyk\u00f3w uwa\u017ca , \u017ce j. pruski wymar\u0142 ok. 1710r. wieku wraz z wielk\u0105 zaraz\u0105 d\u017cumy w Prusach, gdzie zmar\u0142o wiele os\u00f3b na wsiach pruskich. W samym Kr\u00f3lestwie w Prusach zmar\u0142o ok. 200 tys. ludzi, a na Warmii ok 12 tys.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #0000ff;\"><strong>Prusak \u2013 czyli obywatel z Prus<\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">To\u017csamo\u015b\u0107 obywatelska Prus ukszta\u0142towa\u0142a si\u0119 pod wp\u0142ywem walki przeciwko krzy\u017cakom. Zwi\u0105zek Jaszczurczy kt\u00f3ry powsta\u0142 w 1397r. by\u0142 pierwsz\u0105 organizacj\u0105, kt\u00f3ra jawnie krytykowa\u0142a poczynania krzy\u017cak\u00f3w w sprawie podatk\u00f3w czy administrowania ziemi\u0105. W 1411r. Zakon by\u0142 zmuszony, by szuka\u0107 zgody miast i szlachty pruskiej na podatek na pomoc wojskow\u0105. Poj\u0119cie stan\u00f3w pruskich pojawi\u0142o przy zawarciu traktatu me\u0142ne\u0144skiego w 1422r. Wprowadzono klauzul\u0119, i\u017c gwarantami traktatu pokojowego maj\u0105 by\u0107 stany obu stron, a stany pruskie mog\u0105 wypowiedzie\u0107 pos\u0142usze\u0144stwo Zakonowi, gdyby sam z\u0142ama\u0142\u00a0 traktat. W 1440r. powsta\u0142 \u201eZwi\u0105zek Pruski\u201d, kt\u00f3ry zak\u0142ada\u0142 utworzenie dwuizbowego organu przedstawicielskiego Rady Pruskiej \u2013 sk\u0142adaj\u0105cego si\u0119 z odr\u0119bnych, ale r\u00f3wnorz\u0119dnych izb mieszcza\u0144stwa i szlachty. To stany pruskie w roku 1454r. wypowiedzia\u0142y niepos\u0142usze\u0144stwo wobec wielkiego Mistrza na rzecz kr\u00f3la Polski. Pok\u00f3j toru\u0144ski w 1466r. po zako\u0144czeniu wojny trzynastoletniej, potwierdza\u0142 przywileje miast otrzymawszy wsie i nadania ziemskie, monopole m\u0142y\u0144skie, wp\u0142ywy z lokalnych targ\u00f3w. Podobnie szlachta dosta\u0142a rekompensat\u0119 za straty w postaci ziem i urz\u0119d\u00f3w. W 1467r. Polski sejm zatwierdzi\u0142 nowe struktury Rady pruskiej, w sk\u0142ad kt\u00f3rej wchodzili trzej wojewodowie, trzej kasztelanowie, trzej podkomorzowie i po dw\u00f3ch przedstawicieli z miast: Gda\u0144ska, Torunia i Elbl\u0105ga. Urz\u0119dy szlacheckie, s\u0119dziowie s\u0105d\u00f3w ziemskich oraz s\u0105dy miejskie wybierane z elit miejskich by\u0142y przewa\u017cnie wybierane przez Rad\u0119 Prusk\u0105 co gwarantowa\u0142o, \u017ce te urz\u0119dy by\u0142y pe\u0142nione przez osoby pochodz\u0105ce z Prus. Oko\u0142o 1470r. kr\u00f3l zni\u00f3s\u0142 urz\u0105d gubernatora Prus, odm\u00f3wi\u0142 ustanowienia pruskiego s\u0105du apelacyjnego i skonfliktowa\u0142 si\u0119 rad\u0105 Prusk\u0105\u00a0 na tle obsady biskupstwa warmi\u0144skiego. W 1472r, Rada Pruska domaga\u0142a si\u0119 przestrzegania przywilej\u00f3w z 1454r., a zw\u0142aszcza ius indigenatus (prawo do nominowania na urz\u0119dy os\u00f3b pochodz\u0105cych wy\u0142\u0105cznie z Prus), zwrotu pruskich urz\u0119d\u00f3w i ziem polskim beneficjentom oraz przywr\u00f3cenia urz\u0119du gubernatora. W 1485r. stany pruskie odm\u00f3wi\u0142y kr\u00f3lowi z\u0142o\u017cenia przysi\u0119gi na wierno\u015b\u0107 do czasu gdy wype\u0142ni przyrzeczenia.\u00a0 W 1506r. kr\u00f3l Aleksander, ust\u0119puj\u0105c pruskim \u017c\u0105daniom\u00a0 utworzy\u0142 odr\u0119bny skarb pruski, co umocni\u0142o stany pruskie, ich dum\u0119 z autonomii i niezale\u017cno\u015b\u0107 wobec potrzeb finansowych Polski i Litwy. W 1526r. powsta\u0142a ni\u017csza izba poselska, uzupe\u0142niaj\u0105ca Rad\u0119 Prusk\u0105 zrzeszaj\u0105ca ubo\u017csz\u0105 szlacht\u0119 prusk\u0105. Na sejmie lubelskim w 1569r. Kr\u00f3l Zygmunt August postanowi\u0142, przy wsparciu polskiej szlachty wcieli\u0107 parlament Prus Kr\u00f3lewskich wcieli\u0107 do polskiego sejmu. Ta unia umniejszy\u0142a autonomi\u0119\u00a0 i specjalne przywileje prowincji pruskiej.\u00a0 Kasztelan gda\u0144ski Jan Kostka m\u00f3wi\u0142: \u201eSenatorowie polscy nigdy nie pozwol\u0105 PRUSAKOM utworzy\u0107 odr\u0119bnego pa\u0144stwa po tym , jak przy\u0142\u0105czyli ich i wcielili do Korony\u201d. Jan Dzia\u0142y\u0144ski, wojewoda Che\u0142mi\u0144ski zgadza\u0142 si\u0119 z przedstawicielami miast: \u201e \u017ce rzeczy nie stoj\u0105 tak, jak powinny\u2026 czuje si\u0119 , \u017ce radcy nie s\u0105 sumienni, jak byli niegdy\u015b, a niekt\u00f3rzy z nich pr\u00f3buj\u0105 zabiega\u0107 o wzgl\u0119dy dworu. Ja jeden tylko pragn\u0119 trwa\u0107 przy KRAJU (Prusach Kr\u00f3lewskich) i m\u00f3wi\u0107 szczerze, co my\u015bl\u0119\u201d. Roz\u0142am stan\u00f3w pruskich, do jakiego dosz\u0142o po 1569r. ujawni\u0142 zasadniczy problem tj wyb\u00f3r pomi\u0119dzy uczestnictwem w polityce Rzeczypospolitej, a zachowaniem odr\u0119bnych praw i autonomii Prus kr\u00f3lewskich. Poczucie w\u0142asnej odr\u0119bno\u015bci, jakie wykszta\u0142ci\u0142o si\u0119 u mieszka\u0144c\u00f3w Prus w XVw. dozna\u0142o uszczerbku, a ich poczucie w\u0142asnej warto\u015bci znacznie ucierpia\u0142o. Unia lubelska nie przynios\u0142a kresu sejmu pruskiego; pozosta\u0142 on narz\u0119dziem obrony pruskich tradycji prawnych. Dwie najwa\u017cniejsze spo\u015br\u00f3d tych tradycji tu ius indigenatus i prawo che\u0142mi\u0144skie. Ius indigenatus to prawo dotycz\u0105ce urz\u0119d\u00f3w, kt\u00f3re by\u0142y obsadzane przez osoby pochodz\u0105ce z Prus lub mieszkaj\u0105ce w Prusach, mia\u0142o to znaczenie gospodarcze, bo osoby te inwestowa\u0142y pieni\u0105dze z urz\u0119du w Prusach. Osoby pochodzenia pruskiego maj\u0105ce jakikolwiek urz\u0105d wykonywa\u0142y swe obowi\u0105zki dla dobra wszystkich mieszka\u0144c\u00f3w, w odr\u00f3\u017cnieniu od obcych tj. Polak\u00f3w czy Litwin\u00f3w, kt\u00f3rzy dbali o swe zyski, wywo\u017c\u0105c je z Prus. Prawo che\u0142mi\u0144skie okre\u015bla\u0142o prawa s\u0105dowe i prawa podatkowe wobec suwerena. Mieszczanie pr\u00f3bowali broni\u0107 jedno\u015bci stan\u00f3w szlacheckiego i mieszcza\u0144skiego na podstawie tego prawa. Mia\u0142o ono zagwarantowa\u0107\u00a0 przetrwanie specyficznego, pruskiego charakteru ich ustroju, sposobu \u017cucia, dobrobytu miast i ca\u0142ej prowincji. Okaza\u0142o si\u0119, ze tylko miasta w Prusach Kr\u00f3lewskich nadal kwit\u0142y i bogaci\u0142y si\u0119 w odr\u00f3\u017cnieniu od upadaj\u0105cych miast w Polsce i Prusach Ksi\u0105\u017c\u0119cych. W Polsce mieszczanie byli traktowani jako \u201ech\u0142opi za murami\u201d, a w Prusach miasta musia\u0142y p\u0142aci\u0107 podatki jakie nakazywa\u0142 im kr\u00f3l. Urz\u0119dy miejskie\u00a0 przejmowa\u0142y ksi\u0105\u017c\u0119ca lub kr\u00f3lewska administracja jak to mia\u0142o miejsce w Kr\u00f3lewcu. Przywileje pruskich miast i mieszczan polega\u0142y na tym, \u017ce mogli nabywa\u0107 i posiada\u0107 dobra ziemskie. Takich praw nie mieli polscy mieszczanie, kt\u00f3rzy zostali przymuszeni do sprzeda\u017cy swych posiad\u0142o\u015bci ziemskich szlachcie. Prusacy uwa\u017cali, w odr\u00f3\u017cnieniu od innych mieszka\u0144c\u00f3w prowincji pa\u0144stwa polsko-litewskiego, \u017ce s\u0105 spo\u0142ecze\u0144stwem o wy\u017cszej strukturze spo\u0142ecznej, politycznej i gospodarczej.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00a0<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\"><strong><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #000000;\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone wp-image-2825\" src=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/ciekawy-kot-1-300x300.jpg\" alt=\"\" width=\"65\" height=\"65\" srcset=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/ciekawy-kot-1-300x300.jpg 300w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/ciekawy-kot-1-1024x1024.jpg 1024w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/ciekawy-kot-1-150x150.jpg 150w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/ciekawy-kot-1-768x769.jpg 768w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/ciekawy-kot-1-80x80.jpg 80w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/ciekawy-kot-1-320x320.jpg 320w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/ciekawy-kot-1.jpg 1331w\" sizes=\"auto, (max-width: 65px) 100vw, 65px\" \/>\u00a0 <span style=\"color: #0000ff;\">O KOPERNIKU<\/span><\/span><\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #0000ff;\"><a style=\"color: #0000ff;\" href=\"https:\/\/pl.wikipedia.org\/wiki\/Miko%C5%82aj_Kopernik\">\u017byciorys Miko\u0142aja Kopernika. <\/a><\/span><em><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; color: #0000ff;\"><span style=\"background-color: #e9ebec; color: #222222;\"><span class=\"ellipsis\" id=\"ellipsis-854299268\">...<\/span><span class=\"rmwp-button-wrap\" id=\"rmwp-button-wrap-854299268\" style=\"display: none;\"><button name=\"read more\" type=\"button\" onclick=\"rmwpButtonAction( '854299268', 'Czytaj wi\u0119cej', 'Read Less' )\">Czytaj wi\u0119cej<\/button><\/span><div class=\"rmwp-toggle \" id=\"rmwp-toggle-854299268\" style=\"display: none\"><\/span><\/span><\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-3193 aligncenter\" src=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/Kopernik-ze-Strasburga-300x281.jpg\" alt=\"\" width=\"658\" height=\"616\" srcset=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/Kopernik-ze-Strasburga-300x281.jpg 300w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/Kopernik-ze-Strasburga.jpg 539w\" sizes=\"auto, (max-width: 658px) 100vw, 658px\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"color: #0000ff; text-align: start; font-size: 14px;\">Portret, aut. Tobias Stimmer sprzed 1574r.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #0000ff;\">Miko\u0142aj Kopernik przyszed\u0142 na \u015bwiat dnia 19 .lutego 1473r.w Toruniu, jako najm\u0142odsze dziecko Miko\u0142aja Kopernika starszego (zm. ok. 1482), kupca i obywatela najpierw krakowskiego, p\u00f3\u017aniej toru\u0144skiego i Barbary von Watzenrode. Obydwie rodziny, zar\u00f3wno ojca, jak i matki pochodzi\u0142y z Dolnego \u015al\u0105ska. Rodzina Kopernik\u00f3w pochodzi\u0142a ze wsi Koperniki. Pierwsza udokumentowana wzmianka o \u201eCoprnih\u201d pochodzi z 1272 r. Za\u0142o\u017cono j\u0105 w po\u0142owie XIII w. na prawie niemieckim, gdzie mieszka\u0142a ludno\u015b\u0107 nap\u0142ywowa saska, w 1284 r. wymieniono j\u0105 jako \u201eCopirnich\u201d na li\u015bcie 65 du\u017cych niemieckich wsi Ksi\u0119stwa Nysy, kt\u00f3re uzyska\u0142o suwerenno\u015b\u0107 w 1290 r. W 1342 roku, wraz z Ksi\u0119stwem Nysy, sta\u0142o si\u0119 lennem biskupa Precz\u0142awa von Pogarella i zosta\u0142o przekazane Koronie Czeskiej jako lenno, kt\u00f3re od 1526 roku pozostawa\u0142o w posiadaniu Habsburg\u00f3w. Nazwa wsi pochodzi od \u00f3wczesnego j\u0119zyka niemieckiego \u201ekoper\u201d czyli mied\u017a. Ludno\u015b\u0107 miejscowa prawdopodobnie handlowa\u0142a miedzi\u0105 lub wytwarza\u0142a dobra z miedzi. Z Kopernik\u00f3w (niem. K\u00f6ppernig) pochodzi\u0142 kamieniarz Nicolaus Koppirnig, pradziadek Miko\u0142aja Kopernika. W 1375 roku \u017cy\u0142 w Krakowie Miko\u0142aj Kopernik, kt\u00f3ry by\u0142 p\u0142atnerzem \u2013 prawdopodobnie dziadek astronoma. Ojciec Miko\u0142aja te\u017c by\u0142 Miko\u0142ajem, kt\u00f3ry handlowa\u0142 miedzi\u0105, pisa\u0142 si\u0119 jako Niklas Koppernigk. Jego syn, przysz\u0142y astronom i lekarz mia\u0142 identyczne imi\u0119 i nazwisko lecz zapisywa\u0142 je po \u0142acinie.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone  wp-image-3194\" src=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/Podpis-Kopernika-2-300x87.jpg\" alt=\"\" width=\"566\" height=\"164\" srcset=\"http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/Podpis-Kopernika-2-300x87.jpg 300w, http:\/\/windaki.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/Podpis-Kopernika-2.jpg 509w\" sizes=\"auto, (max-width: 566px) 100vw, 566px\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"color: #0000ff; font-size: 14px;\">Podpis Miko\u0142aja Kopernika jako Nicolaus Copernik.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #0000ff;\">Matka Miko\u0142aja Barbara von Watzenrode urodzona w Toruniu w rodzinie patrycjuszy. Jej rodzina pochodzi\u0142a prawdopodobnie te\u017c z Dolnego \u015al\u0105ska ze wsi \u201eWeisinrod\u201d lub \u201eWisyngerode\u201d,. k. \u015awidnicy (obecnie Pszenno) Wie\u015b zosta\u0142a poddana prawu niemieckiemu w 1243 roku. Mo\u017cliwe s\u0105 jeszcze dwie mo\u017cliwo\u015bci pochodzenia rodziny Watzenrode tj. wie\u015b Watzenrode (Wazenrode, Watzenrade) opuszczona wie\u015b obok wsi Wahlen obecnie Kirtorf w Hesji lub wie\u015b Watzerath (w XV. Watzenrode) w Nadrenii-Palatynacie. R\u00f3d v. Watzenrode pojawili si\u0119 w Toruniu w 1371r.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #0000ff;\">Wielu naukowc\u00f3w polskich i niemieckich, chcia\u0142oby Kopernika wsadzi\u0107 ramy narodowo\u015bciowe Polski lub Niemiec. Matka i ojciec Kopernika m\u00f3wili po niemiecku, bo w miastach wi\u0119kszo\u015b\u0107 stanowili obywatele pochodz\u0105cy z r\u00f3\u017cnych cz\u0119\u015bci cesarstwa i ksi\u0119stw niemieckich. Na ziemiach polskich osadnictwo niemieckie rozwin\u0119\u0142o si\u0119 najbardziej na Dolnym \u015al\u0105sku (prze\u0142om XII\/XIII wieku) i w Ma\u0142opolsce (XIII-XIV wiek). Pochodzenie Kopernika w sensie etnicznym jest bezsporne, bo pochodzenie rodzic\u00f3w jest niemieckie oraz nazwiska matki i ojca s\u0105 niemieckie. Haplogrupa ojcowska, kt\u00f3r\u0105 naukowcy zbadali na podstawie tzw. kopalnego DNA jest R1B-U106 i jest typowa dla po\u0142udniowych Niemc\u00f3w. Kopernik m\u00f3wi\u0142 po niemiecku, po \u0142acinie i grece zapewne po w\u0142osku i po polsku. Ojczyzn\u0105 za\u015b dla pradziadka i dziadka Miko\u0142aj\u00f3w by\u0142y Czechy, dla ojca Miko\u0142aja starszego by\u0142a Polska, a od 1456r. Prusy Krzy\u017cackie, a dla Miko\u0142aja m\u0142odszego by\u0142y Prusy (a nie Polska ani Niemcy!!!).<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #0000ff;\">W \u201e<a style=\"color: #0000ff;\" href=\"http:\/\/kpbc.umk.pl\/dlibra\/docmetadata?id=39043&amp;from=publication\">Traktacie o monetach\u201d<\/a> wida\u0107 trosk\u0119 autora o warto\u015b\u0107 \u201egrzywny pruskiej\u201d, kt\u00f3ra trac\u0105c na warto\u015bci od czas\u00f3w bitwy pod Grunwaldem pogr\u0105\u017ca w n\u0119dz\u0118 ludno\u015b\u0107 i ojczyzn\u0119 prusk\u0105. Tu trzeba rozumie\u0107 \u201eprusk\u0105\u201d jako nale\u017c\u0105c\u0105 do granic ksi\u0119stw pruskich (wtedy tj. 1522r Prus Kr\u00f3lewskich i Prus Zakonnych). Tu nale\u017cy spojrze\u0107 na trosk\u0119 obywatelsk\u0105 i na trosk\u0119 wobec pa\u0144stwa. Kopernik \u017cy\u0142 w czasach, w kt\u00f3rych znaczna cz\u0119\u015b\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwa pruskiego tj. szlachta i mieszcza\u0144stwo wywalczy\u0142o sobie swobody i przywileje. Zwi\u0105zek Pruski i Stany Pruskie wytworzy\u0142y ju\u017c spo\u0142ecze\u0144stwo obywatelskie i ojczyzna pruska jako kraju, pa\u0144stwa w ustach Kopernika nie powinno dziwi\u0107.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #0000ff;\">\u201eTraktat o monetach\u201d zosta\u0142 zreszt\u0105 wyg\u0142oszony na zje\u017adzie Stan\u00f3w pruskich w Grudzi\u0105dzu. W celu zr\u00f3wnania warto\u015bci monety polskiej z prusk\u0105, zaproponowa\u0142 wybijanie trzech szel\u0105g\u00f3w pruskich r\u00f3wnoznacznych jednemu groszowi polskiemu. Prawo Kopernika-Greshama \u2013 zasada m\u00f3wi\u0105ca, \u017ce je\u015bli jednocze\u015bnie istniej\u0105 dwa rodzaje pieni\u0105dza, pod wzgl\u0119dem prawnym r\u00f3wnowarto\u015bciowe, ale jeden z nich jest postrzegany jako lepszy (np. o wy\u017cszej zawarto\u015bci kruszcu), ten \u201elepszy\u201d pieni\u0105dz b\u0119dzie gromadzony w banku lub prywatnie, a w obiegu pozostanie g\u0142\u00f3wnie ten \u201egorszy\u201d.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #0000ff;\">Sumuj\u0105c \u201e ojczyzna pruska\u201d oznacza \u201e kraj pruski\u201d \u2013\u201eksi\u0119stwo pruskie\u201d.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #0000ff;\">Nazwa \u201ePrusy \u2013 kraj rdzennych Prus\u00f3w\u201d jest przesuni\u0119ty na \u201e Prusy \u2013 pa\u0144stwo obywateli pruskich \u2013 Prusak\u00f3w\u201d. Tak by nale\u017ca\u0142oby t\u0142umaczy\u0107 to zagadnienie, \u017ce Kopernik by\u0142 ju\u017c \u201ePrusakiem\u201d. Zdaje sobie spraw\u0119, \u017ce to fatalnie brzmi, ale wtedy zapis termin\u00f3w Prus-Prusak by\u0142 ten sam, zreszt\u0105 w literaturze historycznej polskiej do lat mi\u0119dzywojennych. Prusowie byli zwani Prusakami. W Niemczech terminy Preussen-Prussen te\u017c s\u0105 to\u017csame. Ukochanie kraju, w kt\u00f3rym si\u0119 urodzi\u0142o jest oczywiste, a ten kraj sta\u0142 si\u0119 jego ojczyzn\u0105 dodatkowo z tego wzgl\u0119du, \u017ce to ojciec Kopernika w ko\u0144cu osiad\u0142 w Prusach wtedy krzy\u017cackich.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\"><em><\/div><div class='rmwp-toggle-end'><\/div><\/em><\/span><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Powstanie ch\u0142opskie na Sambii w 1525r. Ludno\u015b\u0107 wiejsk\u0105 Prus nale\u017cy rozdzieli\u0107 na rdzenn\u0105 ludno\u015b\u0107 prusk\u0105 od ludno\u015bci nap\u0142ywowej, kt\u00f3ra przyby\u0142a na teren Prus w czasach masowej kolonizacji tych teren\u00f3w. Ludno\u015b\u0107 pruska dzieli\u0142a si\u0119 na:&#46;&#46;&#46;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-3189","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-bez-kategorii"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/windaki.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3189","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/windaki.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/windaki.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/windaki.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/windaki.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3189"}],"version-history":[{"count":14,"href":"http:\/\/windaki.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3189\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3209,"href":"http:\/\/windaki.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3189\/revisions\/3209"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/windaki.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3189"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/windaki.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3189"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/windaki.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3189"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}