{"id":2474,"date":"2022-02-28T12:00:00","date_gmt":"2022-02-28T11:00:00","guid":{"rendered":"http:\/\/windaki.pl\/?p=2474"},"modified":"2025-05-02T23:05:01","modified_gmt":"2025-05-02T21:05:01","slug":"prusy-krzyzackie-wojny","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/windaki.pl\/?p=2474","title":{"rendered":"PRUSY KRZY\u017bACKIE – WOJNY"},"content":{"rendered":"

Po zako\u0144czeniu walk z Ja\u0107wi\u0119gami, zakon krzy\u017cacki skierowa\u0142 sw\u00f3j wysi\u0142ek zbrojny na dw\u00f3ch kierunkach. Pierwszym kierunkiem by\u0142o podbicie Pomorza Gda\u0144skiego i po\u0142\u0105czenie zdobytych ziem z ziemiami niemieckimi tj. z Brandenburgi\u0105. Drugim kierunkiem dzia\u0142a\u0144 by\u0142o opanowanie \u017bmudzi i po\u0142\u0105czenie dw\u00f3ch pa\u0144stw krzy\u017cackich tj. Prus Krzy\u017cackich i Inflant. Oba te zadania mia\u0142y znaczenie strategiczne pod wzgl\u0119dem militarnym i gospodarczym. Podbicie ziem pomorskich spowoduje, \u017ce w ramach pa\u0144stwa krzy\u017cackiego zwi\u0119kszy si\u0119 ilo\u015b\u0107 ziemi i ludno\u015bci zarz\u0105dzanej przez Zakon, a co zatem idzie wzrost gospodarczy i militarny. Podb\u00f3j \u017bmudzi mia\u0142o podobny aspekt powi\u0119kszenia w\u0142adztwa krzy\u017cackiego z dodatkow\u0105 perspektyw\u0105 zdobycia wielkich terytori\u00f3w Litwy.<\/span>\"\"<\/a><\/p>\n

Rozw\u00f3j terytorialny pa\u0144stwa krzy\u017cackiego.<\/span><\/p>\n\n\n\n
\"\"<\/a>WOJNY Z POLSK\u0104\"\"<\/a><\/span><\/span><\/span><\/strong><\/span><\/a><\/td>\n\"\"<\/a>WOJNY Z LITW\u0104\"\"<\/a><\/span><\/span><\/span><\/strong><\/span><\/a><\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n

Wojna polsko-krzy\u017cacka 1409-1411<\/strong><\/span><\/p>\n

G\u0142\u00f3wn\u0105 przyczyn\u0105 wojny by\u0142o niejawne sprzyjanie Litwy i Polski podczas powstania \u017cmudzkiego. Przej\u0119cie w Ragnecie przez krzy\u017cak\u00f3w wys\u0142anych przez Polsk\u0119 20 statk\u00f3w ze zbo\u017cem i z ukryt\u0105 pod nim broni\u0105 dla Litwy spowodowa\u0142o eskalacj\u0119 konfliktu o \u017bmud\u017a. Wielki Mistrz Urlich v. Jungingen wys\u0142a\u0142 poselstwo do kr\u00f3la Polski Jagie\u0142\u0142y i za\u017c\u0105da\u0142 wyja\u015bnienia tego incydentu i oczekiwa\u0142 jasnego stanowiska Polski wobec buntu na \u017bmudzi. Jagie\u0142\u0142o w odpowiedzi wys\u0142a\u0142 pos\u0142\u00f3w do Malborka m. in. arcybiskupa gnie\u017anie\u0144skiego Miko\u0142aja Kurowskiego. Na pytanie v. Jungingena o reakcj\u0119 kr\u00f3la, gdy wojska krzy\u017cackie wejd\u0105 do \u017bmudzi i spacyfikuj\u0105 buntownik\u00f3w, arcybiskup Kurowski powiedzia\u0142 \u201e..b\u0105d\u017a pewien, \u017ce podczas gdy ty napadniesz na Litw\u0119, nasz kr\u00f3l najedzie Prusy. Wrog\u00f3w Litwin\u00f3w uwa\u017camy za swoich wrog\u00f3w i je\u017celi ich zaczepisz, skierujemy or\u0119\u017c przeciw tobie\u201d<\/span>. Wielki Mistrz odrzek\u0142: \u201e..Ja bowiem, upewniony ca\u0142kowicie twoim wyst\u0105pieniem, skieruj\u0119 atak raczej na g\u0142ow\u0119 ni\u017c na cz\u0142onki \u2026kieruj\u0105c na Polsk\u0119 wojn\u0119 i or\u0119\u017c przeznaczony przeciw Litwie\u201d<\/span>. Czy arcybiskup Kurowski mia\u0142 nakaz od kr\u00f3la by tak powiedzie\u0107, czy rzuci\u0142 te s\u0142owa w spos\u00f3b nie przemy\u015blany, tego si\u0119 nie dowiemy, jednak kilka dni po tym poselstwie Wielki Mistrz wypowiedzia\u0142 wojn\u0119 Polsce. 6 sierpnia 1409r. wojska krzy\u017cackie uderzy\u0142y i w nied\u0142ugim czasie zdoby\u0142y ziemi\u0119 dobrzy\u0144sk\u0105 oraz Bydgoszcz. Jagie\u0142\u0142o odbi\u0142 Bydgoszcz i podpisano rozejm do 24 VI 1410r.<\/span><\/p>\n

Prusy krzy\u017cackie, a Unia Polsko-Litewska<\/strong><\/span><\/p>\n

Demografia.<\/strong><\/span><\/p>\n

W Prusach Krzy\u017cackich (bez Inflant) mieszka\u0142o ok. p\u00f3\u0142 miliona ludzi, a w Polsce i w Wielkim Ksi\u0119stwie Litewskim ok. 4 miliona. Stosunek 1 do 8.<\/span><\/p>\n

Skarb pa\u0144stwa.<\/strong><\/span><\/p>\n

Dochody pa\u0144stwa krzy\u017cackiego to ok. 35 tys. grzywien na rok.<\/span><\/p>\n

W Polsce kr\u00f3l mia\u0142 roczny doch\u00f3d ok. 70 tys. grzywien (1\/4 dochodu pochodzi\u0142o z \u017cupy wielickiej). Doch\u00f3d Litwy musia\u0142 by\u0107 niewiele ni\u017cszy i musia\u0142 wynosi\u0107 ok. 50 tys. grzywien rocznie. Wielki Ksi\u0105\u017c\u0119 Litewski da\u0142 Jagielle 25 tys. grzywien na potrzeby wojenne prawdopodobnie na wynajem zaci\u0119\u017cnych na wypraw\u0119 na Prusy. Pozwala\u0142o to wynaj\u0105\u0107 ok 6 tys. rycerzy na dwa miesi\u0105ce. Stosunek dochod\u00f3w wynosi\u0142 prawie 1 do 4.<\/span><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Mapa pa\u0144stw: Zakonu Krzy\u017cackiego, Polski i Litwy ok. 1400r.<\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

BITWA POD GRUNWALDEM\"\"<\/a><\/span><\/span><\/strong><\/span><\/a><\/p>\n

Bitwa grunwaldzka by\u0142a kl\u0119sk\u0105 dla pa\u0144stwa zakonnego, bo spowodowa\u0142a nie tylko straty wojskowe, ale te\u017c poddanie si\u0119 wielkich miast: Gda\u0144ska, Elbl\u0105ga, Torunia i wielu mniejszych. Sytuacj\u0119 Zakonu uratowa\u0142 komtur Heinrich von Plauen, kt\u00f3ry pokierowa\u0142 obron\u0105 Malborka, obleganego bezskutecznie przez armi\u0119 polsko-litewsk\u0105 od 25 VII do 19 IX 1410r. Pomoc wojsk krzy\u017cackich z Inflant i wypady wojsk Zygmunta Luksemburskiego na Ma\u0142opolsk\u0119 ukaza\u0142 dla kr\u00f3la polskiego walk\u0119 na dwa fronty. Polacy w bitwie pod Koronowem (10 X 1410r.) zwyci\u0119\u017cyli z wojskami zaci\u0119\u017cnymi krzy\u017cackimi i wzi\u0119li do niewoli dow\u00f3dc\u0119 Michaela K\u00fcchmeistera. Jednak, na skutek wytrwa\u0142ego oporu Wielkiego Mistrza Heinricha von Plauena strona polsko-litewska sk\u0142ania\u0142a si\u0119 do ugody z Zakonem. 1-szego II 1411r. w Toruniu podpisano traktat pokojowy, w kt\u00f3rym krzy\u017cacy zrezygnowali ze \u017bmudzi (tylko na okres \u017cycia Jagie\u0142\u0142y i Witolda), krzy\u017cacy tak\u017ce zwracali ziemi\u0119 dobrzy\u0144sk\u0105, oraz zobowi\u0105zywali si\u0119 do zap\u0142aty ogromnej kwoty 100 tys. kop groszy czeskich. Po zawarciu traktatu toru\u0144skiego nagle dyplomacja polska wyst\u0105pi\u0142a z \u017c\u0105daniem zwrotu Pomorza Gda\u0144skiego, ziemi che\u0142mi\u0144skiej i ziemi micha\u0142owskiej. Nast\u0119pc\u0105 Wielkiego Mistrza von Plauena zosta\u0142 Michael K\u00fcchmeister, kt\u00f3ry by\u0142 tylko za rezygnacj\u0105 z praw Zakonu do \u017bmudzi. W lipcu 1414r. wojska polsko- litewskie w ilo\u015bci wi\u0119kszej ni\u017c w czasie wojny z 1409-1411 wkroczy\u0142y na ziemie pruskie zdobywaj\u0105c Nidzic\u0119, Dzia\u0142dowo, Olsztynek i Olsztyn. Nast\u0119pnie armia sprzymierzonych zacz\u0119\u0142a niszczy\u0107 ziemie warmijskie zdobywaj\u0105c Pieni\u0119\u017cno i Ornet\u0119. Jednak trudno\u015bci \u017cywno\u015bciowe w okresie przed\u017cniwnym, obfite ulewy oraz ogo\u0142acanie \u017cywno\u015bci przez krzy\u017cak\u00f3w spowodowa\u0142y \u017ce liczna armia\u00a0 zacz\u0119\u0142a g\u0142odowa\u0107. St\u0105d ta wojna zosta\u0142a nazwana wojn\u0105 g\u0142odow\u0105<\/span><\/strong>. Armia litewsko-polska zrezygnowa\u0142 z marszu na Kr\u00f3lewiec i skierowa\u0142a si\u0119 w kierunku Pomezanii. Zdobyto i spalono Frombork, Dzierzgo\u0144 i Prabuty. Kwidzy\u0144 i Brodnica obroni\u0142y si\u0119. Kilkutygodniowe zaanga\u017cowanie si\u0119 armii polsko-litewskiej w obl\u0119\u017cenie Brodnicy u\u0142atwi\u0142o podejmowanie ofensywnych posuni\u0119\u0107 przez poszczeg\u00f3lnych dow\u00f3dc\u00f3w krzy\u017cackich. Dotar\u0142y te\u017c obiecane oddzia\u0142y zbrojne z Inflant, kt\u00f3re skierowano na Pomorze Gda\u0144skie, do Cz\u0142uchowa i nad granic\u0119 z Polsk\u0105. Dokona\u0142y one kilku wypad\u00f3w na Kujawy rabuj\u0105c mienie ch\u0142opskie i zabieraj\u0105c ich do niewoli. Komtur ostr\u00f3dzki zaatakowa\u0142 polsk\u0105 za\u0142og\u0119 zamku w Nidzicy, a komtur pokarmi\u0144ski polsk\u0105 za\u0142og\u0119 w Olsztynie. Oba te zamki skapitulowa\u0142y, tak\u017ce strona polsko-litewska utraci\u0142a te wa\u017cnie strategicznie o\u015brodki. Komtur von Drahe\u00a0 dokona\u0142 wypadu na Mazowsze, zabieraj\u0105c wielu je\u0144c\u00f3w oraz zabieraj\u0105c byd\u0142o. Podobnie post\u0105pi\u0142y oddzia\u0142y rycerstwa pruskiego stacjonuj\u0105ce pod dow\u00f3dztwem wielkiego marsza\u0142ka von Wallenfelsa w ziemi che\u0142mi\u0144skiej. W tych warunkach w Brodnicy w dniu 7 X 1414r. zosta\u0142 uzgodniony rozejm maj\u0105cy trwa\u0107 dwa lata. Sp\u00f3r polsko-krzy\u017cacki przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 na sob\u00f3r w Konstancji (1414-1418), a p\u00f3\u017aniej zosta\u0142 przekazany do rozstrzygni\u0119cia kr\u00f3lowi rzymskiemu Zygmuntowi Luksemburskiemu. Warunki rozejmu mia\u0142y zosta\u0107 usankcjonowany jak w ugodzie toru\u0144skiej z 1411r. Wyrok nie zosta\u0142 przyj\u0119ty przez Polsk\u0119 ani Litw\u0119, a rozejm nie zosta\u0142 przed\u0142u\u017cony po 13 VII 1422r.<\/span><\/p>\n

Polska wypowiedzia\u0142a wojn\u0119 Zakonowi w dniu 14 VII 1422r. W sierpniu wojska polskie i litewskie podesz\u0142y pod Lubaw\u0119, lecz j\u0105 nie zdobyli, nast\u0119pnie ruszyli na Pomezani\u0119 docieraj\u0105c do Prabut, kt\u00f3re skapitulowa\u0142y bez walki. Wojska sprzymierzonych zacz\u0119\u0142y rabowa\u0107 i niszczy\u0107 Ziemi\u0119 che\u0142mi\u0144sk\u0105, pomimo pisma kr\u00f3la Jagie\u0142\u0142y do stan\u00f3w ziemi che\u0142mi\u0144skiej, \u017ce nie b\u0119dzie niszczy\u0142 wsi tych teren\u00f3w. Zakon nie mia\u0142 wystarczaj\u0105cych si\u0142 zbrojnych, by stan\u0105\u0107 do walki. W tym czasie Polacy zdobyli Che\u0142m\u017c\u0119, spalili katedr\u0119 biskupi\u0105 i wzi\u0119li do niewoli sporo ludzi. Polacy i Litwini zdobyli miasto i zamek Golub. Zgin\u0105\u0142 wtedy komtur golubski, kilkunastu krzy\u017cak\u00f3w i wielu obro\u0144c\u00f3w z wojsk zaci\u0119\u017cnych. By\u0142o to znaczne osi\u0105gni\u0119cie strony sprzymierzonych i dlatego wojna ta zosta\u0142a nazwana wojn\u0105 golubsk\u0105<\/strong><\/span>. Polacy i Litwini oblegaj\u0105c zamki w Toruniu i Papowie Biskupim palili okoliczne wsie i brali do niewoli okoliczn\u0105 ludno\u015b\u0107, co wzbudzi\u0142o panik\u0119 i niezadowolenie w\u015br\u00f3d rycerstwa che\u0142mi\u0144skiego. Przedstawiciele stan\u00f3w w czasie spotkania z Wielkim Mistrzem Paulem von Rusdorfem w Kwidzynie przestrzegli go przed dalszym stawianiem oporu wobec \u017c\u0105da\u0144 polsko-litewskich. 27 IX 1422 w obozie polskim nad jeziorem Me\u0142ne\u0144skim zawarto traktat pokojowy. Zakon ust\u0119powa\u0142 Polsce kujawski obszar Nieszawy, trzy kujawskie wsie, po\u0142ow\u0119 koryta Wis\u0142y, za\u015b Litwie ca\u0142\u0105 \u017bmud\u017a, znaczne obszary po ja\u0107wieskie, obszar w rejonie Pa\u0142\u0105gi co odcina\u0142o \u0142\u0105czno\u015b\u0107 ziem Prus krzy\u017cackich i krzy\u017cackich Inflant. Jagie\u0142\u0142o zwalnia\u0142 rycerstwo ziemi che\u0142mi\u0144skiej od jakichkolwiek przysi\u0105g z roku 1410 roku. Wprowadzono klauzul\u0119, i\u017c gwarantami traktatu maj\u0105 by\u0107 stany obu stron, a stany pruskie mog\u0105 wypowiedzie\u0107 pos\u0142usze\u0144stwo Zakonowi, gdyby sam z\u0142ama\u0142\u00a0 traktat.<\/span><\/p>\n

Pok\u00f3j trwa\u0142 9 lat. Po \u015bmierci ksi\u0119cia Witolda na Litwie obj\u0105\u0142 w\u0142adz\u0119 brat Jagie\u0142\u0142y \u015awidrygie\u0142\u0142o. \u015awidrygie\u0142\u0142o\u00a0 zawar\u0142 przymierze z Zakonem przekre\u015blaj\u0105c traktat me\u0142ne\u0144ski. Latem 1431r.\u00a0 Uderzenie trzech ugrupowa\u0144 krzy\u017cackich tj. wielkiego marsza\u0142ka, komtura toru\u0144skiego\u00a0 i w\u00f3jta Nowej Marchii. Komtur toru\u0144ski maj\u0105cy pod komend\u0105 rycerstwo ziemi che\u0142mi\u0144skiej wtargn\u0105\u0142 na teren ziemi dobrzy\u0144skiej, zdoby\u0142 i spali\u0142 Rypin i Lipno, opanowa\u0142 Dyb\u00f3w. Nowa Nieszawa zosta\u0142a opanowana przez mieszczan toru\u0144skich i zosta\u0142a spalona. Wielki marsza\u0142ek von Strupperg ze sw\u0105 najsilniejsz\u0105 grup\u0105 wkroczy\u0142 na Kujawy, zdobyli Inowroc\u0142aw, W\u0142oc\u0142awek, Radziej\u00f3w i kilka pomniejszych miast. Zniszczono wiele wsi i zabito wielu mieszka\u0144c\u00f3w tych ziem. Czwarta grupa wojsk krzy\u017cacki w ilo\u015bci ok. 800 zbrojnych pochodz\u0105cych z Inflant oraz ziem pomorskich (z rejon\u00f3w Tucholi, Cz\u0142uchowa i Chojnic) skierowa\u0142 si\u0119 do Wielkopolski w rejony Krajny i Nak\u0142a. Jednak wyprawa ta si\u0119 nie powiod\u0142a, gdy\u017c dosz\u0142o do bitwy pod D\u0105bkami, gdzie grupa ta ponios\u0142a kl\u0119sk\u0119. We wrze\u015bniu 1432r. dosz\u0142o do przymierza polsko-husyckiego przeciw Zakonowi, za\u015b \u015awidrygie\u0142\u0142o utraci\u0142 na rzecz ksi\u0119cia Zygmunta Kiejstutowicza tereny p\u00f3\u0142nocno-zachodnie Ksi\u0119stwa Litewskiego. W czerwcu 1433r. wojska husyckie w liczbie 5-7tys. ze 120 taborami wkroczy\u0142y na ziemie Nowej Marchii. Pal\u0105c i niszcz\u0105c ziemie nowomarchijskie Husyci nie zdobyli Gorzowa nad Wart\u0105 i Chojn. My\u015blib\u00f3rz zosta\u0142 opuszczony przez mieszczan, za\u015b mieszka\u0144cy Choszczna z\u0142o\u017cyli przysi\u0119g\u0119 kr\u00f3lowi polskiemu. Husycu z wojskami wielkopolskimi skierowa\u0142y si\u0119 na Pomorze Gda\u0144skie. Przechodz\u0105c obok warownego zamku w Cz\u0142uchowie skierowa\u0142y si\u0119\u00a0 na Chojnice. Husyci z Polakami liczyli na wzi\u0119cie Chojnic szturmem, gdy\u017c nie posiadali wystarczaj\u0105c\u0105 artyleri\u0105 obl\u0119\u017cnicz\u0105. P\u00f3\u0142tora miesi\u0105ca zaj\u0119\u0142o Polakom i Czechom obl\u0119\u017cenie Chojnic. Odej\u015bcie spod Chojnic tych wojsk w rejony \u015awiecia, nast\u0119pnie Gniewa pod Tczew. Tam przypadkowo nast\u0105pi\u0142 po\u017car miasta i w ten spos\u00f3b Polacy z Czechami odnie\u015bli najwi\u0119kszy sukces wyprawy. Pr\u00f3bowano zdoby\u0107 Gda\u0144sk, lecz nawet nie pr\u00f3bowano go szturmowa\u0107. Zniszczono wiele wsi, a nawet klasztor w Oliwie i skierowano wojska na po\u0142udnie pr\u00f3buj\u0105c wzi\u0105\u0107 Starogard. 13 wrze\u015bnie wojska polskie i czeskie opu\u015bci\u0142y ziemie zakonne i skierowa\u0142y si\u0119 do dom\u00f3w. Straty zakonne by\u0142y bardzo du\u017ce, w pasie przemarszu wojsk husyckich i polskich tylko 15-30% \u0142an\u00f3w zosta\u0142o ponownie obsadzonych. Znaczna cz\u0119\u015b\u0107 ch\u0142op\u00f3w pomorskich zbiednia\u0142a na d\u0142ugie lata i nieby\u0142a w stanie p\u0142aci\u0107 podatk\u00f3w na rzecz Zakonu. 12 grudnia w \u0141\u0119czycy dosz\u0142o do podpisania\u00a0 uk\u0142adu rozejmowego. Zakon musia\u0142 si\u0119 zrzec przymierza ze \u015awidygie\u0142\u0142\u0105, a stosunki gospodarcze miedzy Zakonem , a Polsk\u0105 i Litw\u0105 zosta\u0142y przywr\u00f3cone. 31 grudnia 1435r. Zakon i Polska podpisa\u0142y uk\u0142ad pokojowy w Brze\u015bciu Kujawskim Warunki pokoju by\u0142y zgodne z traktatem me\u0142ne\u0144skim oraz rozejmem \u0142\u0119czyckim.<\/span><\/p>\n

Zwi\u0105zek Pruski<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Akt erekcyjny Zwi\u0105zku Pruskiego.<\/span><\/p>\n

Na zje\u017adzie w Kwidzynie w dniu 14 III 1440r. podpisano akt utworzenia tzw. Zwi\u0105zku Pruskiego. Zwi\u0105zek Pruski obejmowa\u0142 rycerstwo i miasta ziemi che\u0142mi\u0144skiej, Pomorza Gda\u0144skiego, Warmii i Prus dolnych. Zwi\u0105zek zapewnia\u0142 wzajemn\u0105 pomoc stan\u00f3w, je\u015bli ktokolwiek nie b\u0119dzie m\u00f3g\u0142 uzyska\u0107 sprawiedliwo\u015bci nawet u najwy\u017cszych w\u0142adz Zakonu. Organizacja ta by\u0142a samoobron\u0105 przed w\u0142adz\u0105 krzy\u017cack\u0105 i realizowa\u0142a do okre\u015blonych d\u0105\u017ce\u0144 spo\u0142eczno-gospodarczych i prawno-ustrojowych dla wielkich miast i dla rycerstwa. Pocz\u0105tkowo krzy\u017cacy akceptowali fakt za\u0142o\u017cenia konfederacji miast i ziem, zw\u0142aszcza gdy wielki mistrz von Rusdorf przy pomocy Zwi\u0105zku utrzyma\u0142 si\u0119 przy w\u0142adzy. Nast\u0119pni wielcy mistrzowie tj. dw\u00f3ch v. Erlichshausen\u00f3w by\u0142o przeciwnikami Zwi\u0105zku i doprowadzili do s\u0105du cesarskiego. Cesarz Fryderyk II Habsburg w 1453r. wyda\u0142 wyrok pot\u0119piaj\u0105cy konfederacj\u0119 skazuj\u0105cy j\u0105 na rozwi\u0105zanie. Zwi\u0105zek nie przyj\u0105\u0142 tego wyroku i zacz\u0105\u0142 przygotowywa\u0107 poddanie si\u0119 Prus kr\u00f3lowi polskiemu. Jesieni\u0105 1453r. przyw\u00f3dca Zwi\u0105zku pruskiego Jan Ba\u017cy\u0144ski nawi\u0105za\u0142 rozmowy z Polakami, a w styczniu 1454r. zosta\u0142o wys\u0142ane poselstwo do kr\u00f3la polskiego Kazimierza Jagiello\u0144czyka z propozycj\u0105 poddania mu Prus. Dnia 4 lutego 1454r. wys\u0142ano z Torunia formalny akt wypowiedzenia pos\u0142usze\u0144stwa wielkiemu mistrzowi do Malborka, a od 6 lutego nast\u0105pi\u0142 jednoczesny atak na zamki krzy\u017cackie. Do ko\u0144ca lutego w r\u0119kach krzy\u017cackich pozosta\u0142 zamek w Malborku, Sztumie i Chojnicach. Niekt\u00f3re zamki zosta\u0142y zburzone m. in. W Toruniu. Tajna Rada Zwi\u0105zku Pruskiego wys\u0142a\u0142a wielki poselstwo do Krakowa z\u0142o\u017cone z przedstawicieli rycerstwa Prus i Pomorza oraz wielkich miast. 20 lutego poselstwo zosta\u0142o przyj\u0119te przez kr\u00f3la. Poselstwo przed\u0142o\u017cy\u0142o szereg postulat\u00f3w dotycz\u0105cych uprawnie\u0144 dla rycerstwa i dla wielkich miast. Brak wieloletniej wsp\u00f3lnej wi\u0119zi politycznej z pa\u0144stwem polskim oraz odmienne ukszta\u0142towanie si\u0119 spo\u0142eczno\u015bci \u201ePrusak\u00f3w\u201d w ramach pa\u0144stwowo\u015bci krzy\u017cackiej wp\u0142ywa\u0142y na d\u0105\u017cenia do zabezpieczenia uprawnie\u0144 w\u0142asnego \u201ekraju\u201d jakim by\u0142y Prusy. Stany Pruskie d\u0105\u017cy\u0142y do graniczenia wp\u0142ywu politycznego kr\u00f3la w Prusach, mianowicie przez brak odbudowy zamk\u00f3w oraz powo\u0142anie gubernatora spo\u015br\u00f3d przedstawiciela stan\u00f3w. Rokowania zako\u0144czono 6 marca 1454r. przez wydanie formalnych akt\u00f3w stwierdzaj\u0105cych przyj\u0119cie Prus pod w\u0142adz\u0119 Polski. Akt ten faktycznie likwidowa\u0142 pa\u0144stwo zakonu krzy\u017cackiego w Prusach, w\u0142\u0105czaj\u0105c ca\u0142o\u015b\u0107 jego ziem do pa\u0144stwa polskiego. Prusy zosta\u0142y odt\u0105d zr\u00f3wnane w zakresie uprawnie\u0144 i wolno\u015bci z podanymi Korony. Zniesiono dla miast wszelakie op\u0142aty i c\u0142a portowe, zapewniono swobod\u0119 kupcom pruskim w Polsce. Postanowienia zapewnia\u0142y wp\u0142yw stan\u00f3w pruskich na zarz\u0105d Prus np. na okres nieobecno\u015bci kr\u00f3la powo\u0142any mia\u0142 by\u0107 namiestnik przy wsp\u00f3\u0142udziale radc\u00f3w pruskich. Przywilej inkorporacyjny zastrzega\u0142 obsadzanie wszystkich urz\u0119d\u00f3w w Prusach wy\u0142\u0105cznie ich mieszka\u0144cami. Pozostawia\u0142 te\u017c dawne prawa s\u0105dowe tj che\u0142mi\u0144skie, magdeburskie. Polskie i pruskie. Po przybyciu kr\u00f3la do Prus w maju 1454r. stany pruskie wraz z biskupami (z wyj\u0105tkiem warmi\u0144skiego) z\u0142o\u017cy\u0142y mu przysi\u0119g\u0119 wierno\u015bci w Toruniu i Elbl\u0105gu, a jego reprezentantowi w Kr\u00f3lewcu. Do Malborka za\u015b przes\u0142ano akt wypowiedzenia wojny przez Polsk\u0119 \u2013 wojna ta mia\u0142a trwa\u0107 trzyna\u015bcie lat.<\/span><\/p>\n

Wojna Trzynastoletnia<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

1454r.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Bitwa pod Chojnicami 1454r.<\/span><\/p>\n

\u2013 kl\u0119ska wojsk polskich pod Chojnicami, zgin\u0119\u0142o 3000 Polak\u00f3w i 100 \u017co\u0142nierzy krzy\u017cackich.<\/span><\/p>\n

– nieudana wyprawa wojsk polskich pospolitego ruszenia pod \u0141asin<\/span><\/p>\n

1455r.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

– odzyskanie przez Zakon zamk\u00f3w w Prusach Dolnych i opanowanie Kr\u00f3lewca. Krzy\u017cacy odzyskuj\u0105 dost\u0119p do morza.<\/span><\/p>\n

1456r.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

– Kaprowie gda\u0144scy stoczyli udan\u0105 walk\u0119 morsk\u0105 ze statkami du\u0144skimi i inflanckimi, kt\u00f3re przewozi\u0142y dobra do Kr\u00f3lewca.<\/span><\/p>\n

1457r.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

– Sprzeda\u017c Malborka, Tczewa i I\u0142awy przez zaci\u0119\u017cnych krzy\u017cackich na rzecz Polski.<\/span><\/p>\n

– Krzy\u017cacy opanowali I\u0142aw\u0119, Che\u0142mno i Starogr\u00f3d w ziemi che\u0142mi\u0144skiej, oraz miasto Malbork (bez zamku).<\/span><\/p>\n

1458r.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

– nieudana wyprawa wojsk polskich pod Malbork<\/span><\/p>\n

– rozejm zawarty w Prabutach na dziewi\u0119\u0107 miesi\u0119cy<\/span><\/p>\n

– sukcesy statk\u00f3w kaperskich \u2013 a\u017c 33 statki patrolowa\u0142y ca\u0142e po\u0142udniowe wybrze\u017ce Ba\u0142tyku. Rozejm polsko-du\u0144ski na cztery lata zosta\u0142 podpisany w Lubece.<\/span><\/p>\n

1459r.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

– Zdobycie miasta Malborka przez Polsk\u0119.<\/span><\/p>\n

1460r.<\/span><\/strong><\/p>\n

– ofensywa wojsk krzy\u017cackich. W r\u0119kach polskich z pomorskich zamk\u00f3w zosta\u0142y tylko Gda\u0144sk, Tczew, Starogard, Tuchola i Cz\u0142uch\u00f3w. Welawa i Bartoszyce pozosta\u0142y w r\u0119kach krzy\u017cackich.<\/span><\/p>\n

1461r.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

– Starogard i Brodnica w r\u0119kach krzy\u017cackich. Odsiecz Fromborka \u2013 pierwszy sukces wojsk zaci\u0119\u017cnych pod dow\u00f3dztwem Piotra Dunina.<\/span><\/p>\n

1462r.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

– bitwa pod \u015awiecinem, poleg\u0142o ok. 1000 \u017co\u0142nierzy krzy\u017cackich i ok. 100 polskich. Strona polska przej\u0119\u0142a inicjatyw\u0119 bojow\u0105 na Pomorzu. Polska odzyska\u0142a Golub.<\/span><\/p>\n

1463r.<\/strong><\/span><\/p>\n

– Kl\u0119ska floty krzy\u017cackiej wobec floty gda\u0144sko-elbl\u0105skiej na Zalewie Wi\u015blanym. Gniew skapitulowa\u0142 wobec obl\u0119\u017cenia Dunina. Biskup warmi\u0144ski Legendorf zawar\u0142 uk\u0142ad ze stanami pruskimi i kt\u00f3ry zawiesza\u0142 dzia\u0142ania zbrojne.<\/span><\/p>\n

1464r. i 1465r.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

– Puck i nowe dosta\u0142y si\u0119 w r\u0119ce polskie. Pr\u00f3by rokowa\u0144 na Mierzei Wi\u015blanej.<\/span><\/p>\n

1466r.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Starogard, Zantyr i Chojnice zosta\u0142y zdobyte przez Polak\u00f3w. Nast\u0105pi\u0142y rokowania pokojowe w Toruniu.<\/span><\/p>\n

Traktat toru\u0144ski z 19 X 1466r.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Uroczysto\u015b\u0107 odby\u0142a si\u0119 Dworze Artusa w Toruniu. Wielki Mistrz Ludwik v. Erlichshausen na kl\u0119czkach przywita\u0142 kr\u00f3la Polski Kazimierza Jagiello\u0144czyka. Kr\u00f3l przyj\u0105\u0142 go \u0142askawie ze \u0142zami w oczach, po czym odczytano\u00a0 traktat po niemiecku i po polsku. Nast\u0119pnie kr\u00f3l z\u0142o\u017cy\u0142 na r\u0119ce legata papieskiego przysi\u0119g\u0119, apo nim Wielki Mistrz na kl\u0119czkach tak\u017ce z\u0142o\u017cy\u0142 przysi\u0119g\u0119. Wielki Mistrz sta\u0142 ksi\u0119ciem-senatorem kr\u00f3lewskim. W my\u015bl traktatu Zakon oddawa\u0142 Polsce: Pomorze z Gda\u0144skiem, ziemi\u0119 che\u0142mi\u0144sk\u0105, ziemi\u0119 micha\u0142owsk\u0105, cz\u0119\u015b\u0107 Prus w okolicach \u017bu\u0142aw i Malborka, Elbl\u0105g, z okr\u0119gu Tolkmicka, zachodnia cz\u0119\u015b\u0107 okr\u0119gu pas\u0142\u0119ckiego i Dzierzgo\u0144. Biskupstwa che\u0142mi\u0144skie i warmi\u0144skiego wchodz\u0105 w sk\u0142ad Kr\u00f3lestwa Polskiego. W traktacie zosta\u0142a wyra\u017anie podkre\u015blona zasada podleg\u0142o\u015bci Zakonu wobec kr\u00f3la Polski. Ka\u017cdy nowo obrany Wielki Mistrz\u00a0 mia\u0142 w ci\u0105gu sze\u015bciu miesi\u0119cy od wyboru sk\u0142ada\u0107 kr\u00f3lowi przysi\u0119g\u0119 wierno\u015bci. Przysi\u0119ga ta czyni\u0142a zarazem Wielkiego Mistrza ksi\u0119ciem i radc\u0105 Kr\u00f3lestwa. Na wielkim Mistrzu i Zakonie spocz\u0105\u0142 tak\u017ce obowi\u0105zek udzielania pomocy zbrojnej Kr\u00f3lestwu polskiemu.<\/span><\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Prusy kr\u00f3lewskie i Prusy krzy\u017cackie po traktacie toru\u0144skim.<\/span><\/p>\n

Wojna polsko-krzy\u017cacka (1519\u20131521)<\/strong><\/span><\/p>\n

Postanowienia traktatu toru\u0144skiego, od razu wesz\u0142y w \u017cycie, a ho\u0142dy czterech mistrz\u00f3w z rz\u0119du odbywa\u0142y si\u0119 w Krakowie. Ksi\u0105\u017ce saski Fryderyk, gdy zosta\u0142 wielkim mistrzem w roku 1498 przesta\u0142 sk\u0142ada\u0107 ho\u0142d kr\u00f3lom polskim. Jego nast\u0119pc\u0105 zosta\u0142 margrabia Albrecht von Hohenzoller-Ansbach, siostrzeniec Zygmunta Starego kt\u00f3ry te\u017c odm\u00f3wi\u0142 z\u0142o\u017cenia przysi\u0119gi kr\u00f3lowi Polski. W 1519r. zacz\u0119to w Rzeszy\u00a0\u00a0\u00a0 zbiera\u0107 armie zaci\u0119\u017cnych przeciwko Polsce. Sta\u0142o si\u0119 to przyczyna wybuchu \u201ewojny pruskiej trwaj\u0105cej pi\u0119tna\u015bcie miesi\u0119cy.<\/span><\/p>\n

Wojn\u0119 t\u0119 nale\u017cy podzieli\u0107 na pi\u0119\u0107 okres\u00f3w:<\/span><\/p>\n

– pierwszy z nich to dzia\u0142ania militarne strony polskiej na po\u0142udniowe i zachodnie cz\u0119\u015bci Prus i na wodach Ba\u0142tyku i Zalewu Wi\u015blanego. Wojska krzy\u017cackie zdoby\u0142o warmijskie Braniewo.<\/span><\/p>\n

– drugi okres to zdobycie Pas\u0142\u0119ka i innych miast na Warmii oraz doj\u015bcie wojsk polskich pod Kr\u00f3lewiec, oraz pr\u00f3by pokojowego zako\u0144czenia walk, kt\u00f3re WM Hohenzollern zerwa\u0142.<\/span><\/p>\n

– trzeci okres to przej\u0119cie inicjatywy militarnej przez krzy\u017cak\u00f3w<\/span><\/p>\n

– czwarty okres to kampania krzy\u017cak\u00f3w na Warmii, zdobycie przez nich Dobrego Miasta i Ornety.<\/span><\/p>\n

– pi\u0105ty okres to impas militarny spowodowany brakiem pieni\u0119dzy dla zaci\u0119\u017cnych polskich za\u015b po stronie krzy\u017cackiej spowodowany kl\u0119sk\u0105 g\u0142odu i zaraz\u0105 w Prusach Krzy\u017cackich. Udana akcja wojsk krzy\u017cackich na po\u0142udniu Warmii i zdobycie Nowego Miasta nad Drw\u0119c\u0105. Pr\u00f3ba zdobycia Elbl\u0105ga przez krzy\u017cak\u00f3w zako\u0144czona niepowodzeniem. Podpisano rozejm toru\u0144ski 5 IV 1521r. Wojna pruska by\u0142a wojskowo nie rozstrzygni\u0119ta, a politycznie dla Polski niemal przegrana. Prusy niestety w wi\u0119kszo\u015bci ziem zosta\u0142y zniszczone, wielu ludzi pomar\u0142o z g\u0142odu i chor\u00f3b.<\/span><\/p>\n

W wojskach krzy\u017cackich si\u0142y zbrojne to przede wszystkim pruskie pospolite ruszenie czyli: rycerstwo wolni, so\u0142tysi i ch\u0142opi, do tego wchodzili \u017co\u0142nierze miejscy, oraz znaczna ilo\u015b\u0107 \u017co\u0142nierzy zaci\u0119\u017cnych Do obsady\u00a0 zamk\u00f3w i miast przewidywano 8 tys. zbrojnych za\u015b do walki w polu prawie 10 tys. zbrojnych. W wojnie tej okaza\u0142o si\u0119, \u017ce g\u0142\u00f3wn\u0105 rol\u0119 w walkach musz\u0105 odgrywa\u0107 zaci\u0119\u017cni sprowadzani z Rzeszy. Po stronie polskiej si\u0142y zbrojne to: pospolite ruszenie z ziem polskich, zaci\u0119\u017cni polscy oraz z Czech i Moraw, oraz wojska stan\u00f3w pruskich czyli rycerstwo, so\u0142tysi i wolni. Na przeciw siebie mieli stan\u0105\u0107 Prusowie z Prus Kr\u00f3lewskich i Prus Krzy\u017cackich.<\/span><\/p>\n

Ho\u0142d pruski<\/strong><\/span><\/p>\n

Albrecht nawi\u0105za\u0142 kontakty z Marcinem Lutrem<\/a>, rozmawia\u0142 z nim w latach 1523 i 1524. W roku 1524 dotychczasowy katolicki biskup sambijski Georg von Polentz<\/a> przeszed\u0142 oficjalnie na luteranizm<\/a>, obj\u0105\u0142 nowo utworzon\u0105 diecezj\u0119 lutera\u0144sk\u0105 w Kr\u00f3lewcu<\/a>, nota bene \u2013 pierwsz\u0105 oficjalnie uznan\u0105 przez Lutra struktur\u0119 tego Ko\u015bcio\u0142a w Europie. W wyniku sekularyzacji<\/a> pa\u0144stwa krzy\u017cackiego w 1525 powsta\u0142y Prusy Ksi\u0105\u017c\u0119ce<\/a>. Sekularyzacji zakonu nie uznawali cesarze i ksi\u0105\u017c\u0119ta niemieccy, a Albrecht musia\u0142 szuka\u0107 wsparcia w Krakowie<\/a>. 8 kwietnia 1525 podpisano traktat krakowski<\/a>, a dwa dni p\u00f3\u017aniej Albrecht z\u0142o\u017cy\u0142 ho\u0142d Zygmuntowi Staremu<\/a>. Tym samym otrzyma\u0142 Prusy Zakonne jako lenno dziedziczne, maj\u0105ce pozosta\u0107 w dynastii Hohenzollern\u00f3w<\/a>, z zastrze\u017ceniem jednak, \u017ce lennik nie m\u00f3g\u0142 by\u0107 jednocze\u015bnie w\u0142adc\u0105 Brandenburgii<\/a>, r\u00f3wnie\u017c b\u0119d\u0105cej w\u00f3wczas w posiadaniu tej dynastii. Ho\u0142d pruski by\u0142 poniek\u0105d ostatecznym zako\u0144czeniem trwaj\u0105cych od pocz\u0105tku XIII wieku spor\u00f3w polsko-krzy\u017cackich<\/span><\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Jan Matejko, Ho\u0142d pruski.<\/span><\/p>\n