{"id":2281,"date":"2021-09-20T11:07:03","date_gmt":"2021-09-20T10:07:03","guid":{"rendered":"http:\/\/windaki.pl\/?p=2281"},"modified":"2025-01-21T14:12:40","modified_gmt":"2025-01-21T13:12:40","slug":"struktura-wladzy","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/windaki.pl\/?p=2281","title":{"rendered":"STRUKTURA W\u0141ADZY W PA\u0143STWIE KRZY\u017bACKIM"},"content":{"rendered":"

STATUTY \u2013 PODSTAWY PRAWA ZAKONU<\/span><\/p>\n\n\n\n\n
\n

\"\"<\/a><\/p>\n

 <\/p>\n

Statuty Zakonu krzy\u017cackiego.<\/span><\/p>\n<\/td>\n

\u00a0<\/td>\n\n

Krzy\u017cacy na podstawie\u00a0Statut\u00f3w czyli Regu\u0142y, Prawa i Zwyczaj\u00f3w<\/span><\/strong>\u00a0okre\u015blali normy post\u0119powania indywidualnego zakonnika, powo\u0142ywali swe struktury zakonne i okre\u015blali sw\u0105 ideologi\u0119 zakonn\u0105 dot. spraw militarnych, administracyjnych i pa\u0144stwowych. Regu\u0142a podaje w jaki spos\u00f3b ma prowadzi\u0107 swe \u017cycie zakonnik, okre\u015bla obowi\u0105zki braci, jak zachowanie czysto\u015bci obyczaj\u00f3w, pos\u0142usze\u0144stwo i wyrzeczenie si\u0119 w\u0142asnego maj\u0105tku. Znajduj\u0105 si\u0119 tu r\u00f3wnie\u017c normy i przepisy \u017cycia zakonnego dotycz\u0105ce nabo\u017ce\u0144stw, modlitw, ubioru, jedzenia, spania, cnoty milczenia, korespondencji, zmiany rzeczy osobistych i posiadania w\u0142asnych skrzy\u0144, a tak\u017ce zachowania si\u0119 na polu walki, piel\u0119gnowania konia i broni oraz my\u015blistwa.\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n

Przepisy\u00a0<\/span>Regu\u0142y<\/span>\u00a0okre\u015blaj\u0105 r\u00f3wnie\u017c zasady wsp\u00f3\u0142\u017cycia braci mi\u0119dzy sob\u0105, stosunek do braci starych i chorych, do ch\u0142opc\u00f3w i kobiet us\u0142uguj\u0105cych oraz obowi\u0105zek wzajemnego upominania si\u0119 i pokuty. <\/span><\/span><\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n

\n

Druga cz\u0119\u015b\u0107 Statut\u00f3w;\u00a0Prawa<\/span>, jest zbiorem ustaw i orzecze\u0144 dotycz\u0105cych post\u0119powania braci zakonnych. Prawa zawieraj\u0105 przepisy o charakterze zakazowym i nakazowym, okre\u015blaj\u0105 spos\u00f3b os\u0105dzania, wyrokowania i wymierzania zakonnikom kar.\u00a0<\/span><\/p>\n

Cz\u0119\u015b\u0107 trzecia Statut\u00f3w,\u00a0Zwyczaje<\/span>, zawieraj\u0105 postanowienia dotycz\u0105ce funkcjonowania ca\u0142ego Zakonu, a mianowicie przepisy m\u00f3wi\u0105ce o wyborze wielkiego mistrza, zwo\u0142ywaniu kapitu\u0142 generalnych oraz o hierarchii i kompetencjach wy\u017cszych urz\u0119dnik\u00f3w zakonnych. Znajduj\u0105 si\u0119 tutaj szczeg\u00f3\u0142owe zasady dotycz\u0105ce zachowania si\u0119 braci w czasie wojny i pokoju. Statuty zakonu krzy\u017cackiego zawieraj\u0105 ustawy dodawane przez kolejnych wielkich mistrz\u00f3w, poczynaj\u0105c od roku 1264. Bez w\u0105tpienia Statuty przyczyni\u0142y si\u0119 do du\u017cej sprawno\u015bci organizacyjnej i skuteczno\u015bci militarnej Zakonu.<\/span><\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n

NAJWA\u017bNIEJSZE ORGANY W\u0141ADZY.<\/span><\/p>\n

KAPITU\u0141Y<\/strong><\/span><\/p>\n

Najwy\u017cszym organem w\u0142adzy w zakonie krzy\u017cackim by\u0142a kapitu\u0142a generalna<\/strong><\/span>, kt\u00f3ra z wielkim mistrzem<\/strong><\/span> podejmowa\u0142a decyzje w sprawach terytorialnych, gospodarczych, w zakresie ustawodawstwa i regu\u0142 post\u0119powania zakonnik\u00f3w, przyjmowania braci do Zakonu, powo\u0142ywania i odwo\u0142ywania najwa\u017cniejszych urz\u0119dnik\u00f3w, oraz nak\u0142adanie kar. Kapitu\u0142a generalna by\u0142a powi\u0105zana decyzyjnie i lokalizacyjnie z wielkim mistrzem. Pocz\u0105tkowo te dwa organy w\u0142adzy by\u0142y zwi\u0105zane ze stolic\u0105 czyli Akk\u0105 (1190-1229r. i 1271-1291), Montfort (1229-1271r.) i Wenecj\u0105 (1291-1309r.). W 1309r. siedzib\u0105 wielkiego mistrza i kapitu\u0142y generalnej sta\u0142 si\u0119 Malbork.<\/span><\/p>\n

Kapitu\u0142a wyboru wielkiego mistrza<\/strong><\/span>, powo\u0142ywa\u0142a trzynastu elektor\u00f3w (o\u015bmiu braci, czterech p\u00f3\u0142braci i jednego ksi\u0119dza), kt\u00f3rzy wi\u0119kszo\u015bci\u0105 g\u0142os\u00f3w wybierali na to stanowisko odpowiedniego kandydata.<\/span><\/p>\n

Kapitu\u0142a domu g\u0142\u00f3wnego<\/strong><\/span> skupia\u0142a najwa\u017cniejszych urz\u0119dnik\u00f3w tj. wielkiego komtura, wielkiego marsza\u0142ka, wielkiego szpitalnika, wielkiego szatnego, podskarbiego i innych zaufanych, godnych braci. By\u0142a to w\u0142a\u015bciwie rada, kt\u00f3ra pomaga\u0142a wielkiemu mistrzowi w sytuacjach nag\u0142ych, wa\u017cnych dla kraju.<\/span><\/p>\n

Kapitu\u0142y prowincjonalne<\/strong><\/span> by\u0142y pomocne dla mistrz\u00f3w krajowych. Dla mistrza krajowego pruskiego kapitu\u0142a prowincjonalna mia\u0142a kolejno siedziby w Nieszawie, Ba\u0142dze, a od 1251r. w Elbl\u0105gu.<\/span><\/p>\n

Kapitu\u0142y konwentualne<\/strong><\/span> czyli przy domu zakonnym mia\u0142y za zadanie organizowanie i kierowanie \u017cyciem zakonnik\u00f3w w zakresie religijnym i gospodarczym danego konwentu. Komturzy, w\u00f3jtowie i prokuratorzy mieszkaj\u0105cy w zamkach lub dworach, b\u0119d\u0105cymi domami zakonnymi byli cz\u0142onkami tamtejszych kapitu\u0142.<\/span><\/p>\n

URZ\u0118DY<\/span><\/strong><\/p>\n

Najwa\u017cniejszym urz\u0119dem Zakonu jest urz\u0105d wielkiego mistrza<\/strong><\/span>. Wielki mistrz by\u0142 zwierzchnikiem religijnym zakonnik\u00f3w, by\u0142 g\u0142\u00f3wnym dow\u00f3dc\u0105 Zakonu i by\u0142 w\u0142adc\u0105 wszystkich ziem zakonnych. By\u0142 to urz\u0105d obieralny i w wa\u017cnych sprawach nie m\u00f3g\u0142 podejmowa\u0107 samodzielnie decyzji bez porozumienia z kapitu\u0142\u0105 generaln\u0105 lub kapitu\u0142\u0105 domu g\u0142\u00f3wnego. Zast\u0119pc\u0105 wielkiego mistrza by\u0142 wielki komtur<\/span><\/strong>. Wielki komtur zast\u0119powa\u0142 wielkiego mistrza w wypadku nieobecno\u015bci np. w wypadku wojny. Administrowa\u0142 wtedy on uzbrojeniem, zapasami i skarbem Zakonu. By\u0142 urz\u0119dnikiem awansowanym przez wielkiego mistrza. Urz\u0119dy wielkiego marsza\u0142ka, wielkiego szatnego, wielkiego szpitalnika i wielkiego podskarbiego<\/span><\/strong> by\u0142y wybierane przez kapitu\u0142\u0119 generaln\u0105. Celem takiego wyboru by\u0142o ograniczenie w\u0142adzy wielkiego mistrza. Wielki marsza\u0142ek by\u0142 zast\u0119pc\u0105 wielkiego mistrza w sferze wojskowo\u015bci. Dowodzi\u0142 si\u0142ami zbrojnymi w wypadku nieobecno\u015bci wielkiego mistrza. Wielki szatny zarz\u0105dza\u0142 sk\u0142adami odzie\u017cy, zbrojami. Wielki szpitalnik administrowa\u0142 sieci\u0105 szpitali w pa\u0144stwie. Wielki podskarbi zarz\u0105dza\u0142 finansami pa\u0144stwa tj. wydatkami i podatkami.<\/span><\/p>\n

Wa\u017cnymi funkcjami w rozrastaj\u0105cym si\u0119 pa\u0144stwie krzy\u017cackim by\u0142o powo\u0142ywanie przez kapitu\u0142\u0119 generaln\u0105 mistrz\u00f3w krajowych<\/span><\/strong>, kt\u00f3rzy jako przedstawiciele wielkiego mistrza zarz\u0105dzali prowincjami zakonu np. prusk\u0105 , inflanck\u0105, niemieck\u0105. Tworzenie pa\u0144stwa wymusi\u0142o podzia\u0142 terytorialny i powo\u0142anie administrator\u00f3w. Utworzono komturstwa (komandorie), czyli okr\u0119gi, gdzie rz\u0105dy sprawowa\u0142 komtur<\/span><\/strong> (komendant). Komturowi podlega\u0142y zamki i wojska na jego terenie, sprawowa\u0142 w\u0142adz\u0119 s\u0105downicz\u0105 i zarz\u0105dza\u0142 sprawami gospodarczymi tj. handel, c\u0142a, podatki. Rozw\u00f3j gospodarczy pa\u0144stwa zakonnego zale\u017ca\u0142 od cech dobrego gospodarza danego okr\u0119gu jakim by\u0142 komtur. By\u0142y to urz\u0119dy powo\u0142ywane przez kapitu\u0142\u0119 generaln\u0105. Po przeniesieniu stolicy do Malborka najwy\u017csze godno\u015bci zosta\u0142y powi\u0105zane z funkcj\u0105 komtura. By\u0142y to komturstwa nieodleg\u0142e od Malborka. W p\u00f3\u017aniejszym okresie funkcje komturskie przejmowali w\u00f3jtowie i prokuratorzy<\/span><\/strong>. Urz\u0119dnicy ci byli powo\u0142ywani przez wielkiego mistrza. Do w\u00f3jta nale\u017ca\u0142o odmierzanie nadawanych d\u00f3br, potwierdza\u0142 sprzeda\u017c, kupno maj\u0105tk\u00f3w ziemskich, zajmowali si\u0119 poborem podatk\u00f3w i sprawowaniem s\u0105d\u00f3w nad ludno\u015bci\u0105 wiejsk\u0105, g\u0142\u00f3wnie prusk\u0105. W\u00f3jt zwo\u0142ywa\u0142 i cz\u0119sto dowodzi\u0142 pospolitym ruszeniem, g\u0142\u00f3wnie oddzia\u0142ami pruskimi ze swego okr\u0119gu. W\u00f3jtowie podlegali komturom. Urz\u0105d prokuratora by\u0142 powo\u0142any tylko w komturstwie che\u0142mi\u0144skim i komturstwie sambijskim. Prokuratorzy to administratorzy mniejszych okr\u0119g\u00f3w, zarz\u0105dzali wi\u0119kszymi kluczami d\u00f3br tj. folwarkami, m\u0142ynami zakonnym i podlegali komturom. Wa\u017cnymi urz\u0119dnikami krzy\u017cackimi byli so\u0142tysi miast i wsi. So\u0142tys miasta mia\u0142 za zadanie dopilnowanie s\u0142u\u017cby wojskowej przez mieszczan, zw\u0142aszcza tych , kt\u00f3rzy mieli dobra rycerskie. So\u0142tys wsi, cz\u0119sto zasad\u017aca, tworzy\u0142\u00a0 i organizowa\u0142 wie\u015b tj. umiejscowienie domostw, dr\u00f3g, m\u0142yna, karczmy. Mia\u0142 prawo budowa\u0107 karczm\u0119, m\u0142yn, ku\u017ani\u0119 itd. Podlega\u0142 s\u0142u\u017cbie wojskowej, ale jego urz\u0105d by\u0142 dziedziczny i dochodowy. Jego dochodem by\u0142a cz\u0119\u015b\u0107 czynsz\u00f3w \u015bci\u0105ganych od mieszka\u0144c\u00f3w, cz\u0119\u015b\u0107 kar s\u0105dowych i zyski z prowadzonej dzia\u0142alno\u015bci gospodarczej. So\u0142tys przewodniczy\u0142 wiejskiej \u0142awie s\u0105downiczej, by\u0142 reprezentantem Zakonu i obwieszcza\u0142 zarz\u0105dzenia administracyjne. So\u0142tys miasta mia\u0142 za zadanie dopilnowanie s\u0142u\u017cby wojskowej przez mieszczan, zw\u0142aszcza tych , kt\u00f3rzy mieli dobra rycerskie. Tak samo jak jego odpowiednik wiejski mia\u0142 prawo s\u0105downicze i zyski st\u0105d id\u0105ce, mia\u0142 dochody z r\u00f3\u017cnych \u017ar\u00f3de\u0142 np. z jatek, m\u0142yna, \u0142a\u017ani miejskiej itd. Jego urz\u0105d by\u0142 dziedziczny i dochodowy. O urz\u0119dy so\u0142tys\u00f3w miejskich i wiejskich zabiegano, ze wzgl\u0119du na dochody, w\u0142adz\u0119 i mo\u017cliwy awans spo\u0142eczny.<\/span><\/p>\n

Urz\u0119d\u00f3w obsadzanych tylko przez krzy\u017cak\u00f3w by\u0142o znacznie wi\u0119cej, bo wszystkie urz\u0119dy wi\u0119ksze mia\u0142y zast\u0119pc\u00f3w i tzw. kompan\u00f3w. Urz\u0119dnik\u00f3w pozosta\u0142ych wybieranych z poddanych Zakonu te\u017c by\u0142o sporo np. zarz\u0105dcy danego lasu, jeziora, przeprawy wodnej, brodu, pisarze czy t\u0142umacze itd. Wielu urz\u0119dnik\u00f3w ni\u017cszego stopnia by\u0142o Prusami.<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

STATUTY \u2013 PODSTAWY PRAWA ZAKONU   Statuty Zakonu krzy\u017cackiego. \u00a0 Krzy\u017cacy na podstawie\u00a0Statut\u00f3w czyli Regu\u0142y, Prawa i Zwyczaj\u00f3w\u00a0okre\u015blali normy post\u0119powania indywidualnego zakonnika, powo\u0142ywali swe struktury zakonne i okre\u015blali sw\u0105 ideologi\u0119 zakonn\u0105 dot. spraw militarnych,...<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2],"tags":[],"class_list":["post-2281","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-uncategorized"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/windaki.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2281","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/windaki.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/windaki.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/windaki.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/windaki.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2281"}],"version-history":[{"count":1,"href":"http:\/\/windaki.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2281\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2994,"href":"http:\/\/windaki.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2281\/revisions\/2994"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/windaki.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2281"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/windaki.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2281"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/windaki.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2281"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}