{"id":22,"date":"2017-12-16T22:07:51","date_gmt":"2017-12-16T21:07:51","guid":{"rendered":"http:\/\/windaki.cdn.atthost24.pl\/?p=22"},"modified":"2025-12-10T12:48:24","modified_gmt":"2025-12-10T11:48:24","slug":"okres-pruski","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/windaki.pl\/?p=22","title":{"rendered":"Okres Pruski"},"content":{"rendered":"

\u00a0\u00a0\u00a0<\/span><\/span><\/strong>Najstarsze dzieje naszych przodk\u00f3w s\u0105 zwi\u0105zane z ludami celtyckimi i skandynawskimi (patrz GENEALOGIA\/WYNIKI PR\u00d3B DNA<\/a><\/span><\/span><\/span><\/span>), jednak uchwytnymi historycznie s\u0105 ich losy\u00a0na terenach da<\/span>wnych ziem, kt\u00f3re zamieszkiwali Prusowie. Na temat Prus\u00f3w, ich kultury i historii prosz\u0119 przej\u015b\u0107 do zak\u0142adki\u00a0<\/span>HISTORIA PRUS\u00d3W<\/span><\/a><\/span>.<\/span>
\n<\/a><\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

\u00a0 <\/span><\/strong>\u00a0<\/span>Nazwisko Windak to zniekszta\u0142cone staropruskie imi\u0119 Windik\u00f6, kt\u00f3re oznacza syna Winde. <\/span>Windak w\u0142a\u015bciwie oznacza \u201ePOCHODZ\u0104CEGO Z RODU WINDE. R\u00f3d ten w dawnych Prusach by\u0142 znacz\u0105cym rodem, czego dowodem jest istnienie a\u017c 14-stu miejscowo\u015bci pochodz\u0105cych od tego rodu. Dwana\u015bcie miejscowo\u015bci zwa\u0142o si\u0119 po prusku dos\u0142ownie: wsiami Windego czyli Windekaymen.<\/span><\/span><\/p>\n\n\n\n
\u00a0 Windakowie wywodz\u0105 si\u0119 z miejscowo\u015bci Windak. To nasze gniazdo rodowe jest po\u0142o\u017cone w wojew\u00f3dztwie kujawsko-pomorskim, w powiecie toru\u0144skim, w gminie Che\u0142m\u017ca. Dok\u0142adne po\u0142o\u017cenie: 4 km od miasta Che\u0142m\u017ca na kierunku p\u0142n.-zachodnim. Windak jako osobna wie\u015b istnia\u0142a do 1945 roku, teraz wchodzi w sk\u0142ad wsi G\u0142uchowo-Windak, posiada jeszcze swego so\u0142tysa i sw\u00f3j przystanek autobusowy.<\/span><\/td>\n\"\"<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n
\"\"<\/a>\u00a0<\/div>\n
Mapa 1. Wie\u015b Windak i umiejscowienie dawnego dworu.<\/span>\u00a0<\/span>\u00a0\"\"<\/a><\/div>\n

Mapa 2. Wie\u015b Windak w obecnej Polsce i na mapie ok. 1890r.<\/span><\/span><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/span>3. Windak na mapie z 1904r. i dawny gr\u00f3dek pruski (kajm).<\/span><\/p>\n

\u00a0\u00a0W czasach pruskich, Windak by\u0142 wsi\u0105 z\u0142o\u017con\u0105 z\u00a0dworu (kajm) i pola\u00a0<\/span><\/span><\/span> (prus.\u00a0<\/em><\/span><\/span>lauk\u00a0pol.<\/em>\u00a0\u0142awki). Powierzchnia wsi nie by\u0142a du\u017ca, bo mia\u0142a 8 \u0142an\u00f3w czyli ok. 130 ha. By\u0142a typow\u0105 osad\u0105, otoczon\u0105 jeziorami, stawami, moczarami, bagnami, kniejami i lasem. Zarys tego kajmu, wraz z umocnionymi wzg\u00f3rzami uwidoczniono na mapie 3. Naturalne wzniesienia wraz ze stawami, moczarami i kniej\u0105 wykorzystane zosta\u0142y tutaj perfekcyjnie w celu zamaskowania i obrony osady. Ten kto pr\u00f3bowa\u0142 zdoby\u0107 i opanowa\u0107 gr\u00f3dek mia\u0142 trudno\u015bci z podej\u015bciem, a otoczy\u0107 si\u0119 praktycznie nie da\u0142o. Zasadzki i walka z ukrycia powodowa\u0142y mniejsze straty dla obro\u0144c\u00f3w. Mieszka\u0144cy mieli wiele mo\u017cliwo\u015bci ukrycia si\u0119, a nawet ucieczki wcze\u015bniej przygotowanymi \u015bcie\u017ckami. Trudnym zadaniem jest wyznaczenie grodu, bo mapa topograficzna, kt\u00f3r\u0105 si\u0119 pos\u0142u\u017cono jest z 1904 r., ale pomimo tego i tak mo\u017cna uchwyci\u0107 walory obronne tego terenu. Nie uwzgl\u0119dniono tu, poziomu w\u00f3d, kt\u00f3ry by\u0142 w okresie pruskim wy\u017cszy, nie uwzgl\u0119dniono te\u017c las\u00f3w, kt\u00f3re musia\u0142y istnie\u0107 na tym terenie. W takich osadach zamieszkiwali Prusowie tzw. \u201cnobile\u201d czyli szlachta staropruska i ich rodziny. Rodziny z jednego rodu posiadaj\u0105ce kajmy, nazywa\u0142y go na cze\u015b\u0107 swego przodka. Nazwa ta by\u0142a jednocze\u015bnie informacj\u0105 dla potencjalnego naje\u017ad\u017acy, bo mia\u0142a funkcj\u0119 ochronn\u0105. Prusowie posiadali swe prawa, kt\u00f3re od czas\u00f3w staro\u017cytnych nie zmienia\u0142y si\u0119 i ju\u017c Tacyt wspomina o podobie\u0144stwach w sposobie \u017cycia, ubioru i prowadzenia wojen do German\u00f3w. W prawach lud\u00f3w \u201cbarbarricum\u201d [1]<\/sup>\u00a0podstawowym przymusem prawnym by\u0142y okup lub wr\u00f3\u017cda. Za \u015bmier\u0107 osoby, zab\u00f3jca (lub jego r\u00f3d) m\u00f3g\u0142 by\u0107 wykupiony u rodu ofiary lub musia\u0142 ponie\u015b\u0107 \u015bmier\u0107 z r\u0119ki rodowca ofiary. Rodowcy ofiary mieli zwyczajowy przymus zemsty rodowej. Rodzaj okupu, jego ilo\u015b\u0107 lub rodzaj \u015bmierci czyli s\u0105d nad sprawc\u0105, by\u0142y podejmowane przez g\u0142ow\u0119 rodu, w powa\u017cniejszych sytuacjach s\u0105dy odbywa\u0142y si\u0119 na wiecach rodowych lub wiecach terytorialnych. Idea prawa w dawnych Prusach w sprawach cywilnych odbywa\u0142y si\u0119 na p\u0142aszczy\u017anie rod\u00f3w, natomiast prawo og\u00f3lnospo\u0142eczne zw\u0142aszcza dot. obronno\u015bci odbywa\u0142y si\u0119 na p\u0142aszczy\u017anie terytorialnej na wiecach tzw. \u201cma\u0142ych i wielkich ziem\u201d. Instytucja rodowa by\u0142a pozaterytorialna, dlatego te\u017c pojawiaj\u0105 si\u0119 nazwy kajm\u00f3w rodowych na r\u00f3\u017cnych ziemiach pruskich np. Windekajmy s\u0105 w Pomezani, ale te\u017c w Natangii i Sambii. Do dzisiaj w Polsce istnieje tylko jedna miejscowo\u015b\u0107 o pierwotnej nazwie pruskiej, delikatnie zmodyfikowanej po polsku i s\u0105 to Windykajmy pod K\u0119trzynem.<\/span><\/span><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

4. Windak – Windeck (Windyki) na mapie oraz przypuszczalna trasa osadnik\u00f3w (czerwona strza\u0142ka).<\/span><\/p>\n

\u00a0 \u00a0Prawdopodobnie wie\u015b Windak zosta\u0142a za\u0142o\u017cona przez zasad\u017ac\u0119 pochodz\u0105cego ze wsi Windeck. W \u015bredniowieczu po prusku te wsie mia\u0142y dok\u0142adnie tak\u0105 sam\u0105 nazw\u0119. Wie\u015b Windeck (nazwa do 1945r, dzi\u015b Windyki) to stara osada pruska posiadaj\u0105ca gr\u00f3d obronny powsta\u0142y w VI-VIII wieku, a kt\u00f3ry trwa\u0142 do okresu \u015bredniowiecza. Prawdopodobnie wszystkie wsie zwi\u0105zane z nazw\u0105 Winde lub Windeko pochodz\u0105 od zasad\u017ac\u00f3w ze wsi Windeck.<\/span><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

5. Gr\u00f3d w Windecku.<\/span><\/p>\n

Windyki (niem. Windeck) k\/ I\u0142awy nad jeziorem \u0141ab\u0119d\u017a. Kolor\u00a0zielony<\/span>\u00a0oznacza rejon dawnego kajmu. Ramka czerwona<\/span> oznacza miejsce bada\u0144 archeologicznych.<\/span><\/p>\n

\u00a0\"\"<\/p>\n

6. Windeck nad jeziorem \u0141ab\u0119d\u017a.<\/span><\/p>\n

Windyki by\u0142y poddawane pracom archeologicznym i s\u0105 opisane:<\/p>\n

    \n
  1. Abraham Lissauer, Drei Burgw\u00e4lle bei Deutsch-Eylau \u2014 T\u0141UMACZENIE.<\/a><\/span><\/li>\n
  2. Abraham Lissauer, Die Pr\u00e4historischen Denkm\u00e4ler der Provinz Westpreussen und der angrenz \u2014 T\u0142UMACZENIE.<\/a><\/span><\/li>\n
  3. Zbigniew Kobyli\u0144ski, Krzysztof Misiewicz, Dariusz Wach, \u201cArcheologia niedestrukcyjna\u201d w wojew\u00f3dztwie warmi\u0144sko-mazurskim w roku 2000<\/a>.<\/span><\/li>\n<\/ol>\n

    \u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0Krzy\u017cacy, aby mie\u0107 odpowiednie si\u0142y zbrojne, musieli nada\u0107 odpowiedni\u0105 ilo\u015b\u0107 ziemi, by rycerz m\u00f3g\u0142 nie tylko \u017cy\u0107 na odpowiednim poziomie, ale przede wszystkim, by m\u00f3g\u0142 zakupi\u0107 uzbrojenie. W zale\u017cno\u015bci od nadzia\u0142u ziemi, kt\u00f3ra nale\u017ca\u0142a do Zakonu (lub biskupstwa) rycerz mia\u0142 s\u0142u\u017cy\u0107 w tzw. ci\u0119\u017ckiej zbroi lub lekkiej zbroi, i gdzie ilo\u015b\u0107 zbrojnych by\u0142a r\u00f3\u017cna. Dodatkowe s\u0142u\u017cby tj. czynsz pieni\u0119\u017cny, prace przy budowie zamk\u00f3w itd. tak\u017ce zale\u017ca\u0142y od wielko\u015bci maj\u0105tku, prawa przys\u0142uguj\u0105cego wsi, oraz od statusu narodowo\u015bciowego i spo\u0142ecznego w\u0142a\u015bcicieli[2]<\/sup>. W po\u0142owie XIII w.do dawnego kajmu Windak dodano grunta, ustalono granice i nazwano t\u0119 nowo utworzon\u0105 wie\u015b jako Nydecke. Nazwa Nydecke to w uproszczeniu po polsku znaczy Nowa Wie\u015b\u00a0[3]<\/sup>, w ten spos\u00f3b Krzy\u017cacy tworzyli w swym pa\u0144stwie szlacht\u0119, kt\u00f3ra mia\u0142a walczy\u0107 na rzecz swoich pan\u00f3w lennych. Zakon \u201c\u0142askawie\u201d da\u0142 nasz\u0105 rodow\u0105 ziemi\u0119, a naszym czynszem\u00a0sta\u0142a si\u0119\u00a0s\u0142u\u017cba wojskowa. Stali\u015bmy si\u0119 niewolnikami tj. zostali\u015bmy upa\u0144stwowieni czyli weszli\u015bmy w sk\u0142ad szlachty pruskiej pa\u0144stwa Zakony Krzy\u017cackiego (szlachta krzy\u017cacka, nie myli\u0107 z krzy\u017cakami). W czasach krzy\u017cackich wie\u015b posiada\u0142a dwie nazwy tj. nazw\u0119 Windak (Windeck 1400) i Nydecke (1407). W 1407r. Nydecke oficjalnie staje si\u0119 nazw\u0105 wsi, a w\u0142a\u015bciciele tj. Windakowie zacz\u0119li pisa\u0107 si\u0119 odmiejscowo czyli z\/von Nydecke. Windak sta\u0142 si\u0119 przysi\u00f3\u0142kiem Nydecke. Nydecke to typowy maj\u0105tek rycerski za\u0142o\u017cony na prawie pruskim, a maj\u0105cy 8 \u0142an\u00f3w che\u0142mi\u0144skich, czyli ok. 144 ha ziemi.\u00a0W 1407 roku w Ksi\u0119dze S\u0142u\u017cb Zakonu Krzy\u017cackiego (Dienstbuch) wymieniony zosta\u0142\u00a0Gatke (prus. Godike)\u00a0von Nydecke, kt\u00f3remu Wielki Mistrz Krzy\u017cacki Konrad v. Jungingen przypomina, \u017ce za sw\u0105 ziemi\u0119 tj. 8 \u0142an\u00f3w che\u0142mi\u0144skich ma s\u0142u\u017cy\u0107 konno w zbroi lekkiej.\u00a0Gatke jest lennikiem Zakonu Krzy\u017cackiego, walczy\u0142 pod Grunwaldem przeciwko wojskom polsko-litewskim w chor\u0105gwi ziemi che\u0142mi\u0144skiej. Ta chor\u0105giew, oraz rycerze tzw. “go\u015bcie Zakonu” ocaleli z rzezi grunwaldzkiej.<\/span><\/p>\n

    \u00a0 \u00a0W 1423 i 1438 roku, czyli w latach wojen, Zakon wyda\u0142 potwierdzenia posiadania z jednoczesnym przypomnieniem do s\u0142u\u017cby dla rycerzy z Nydecke. Od czas\u00f3w bitwy pod Grunwaldem, a\u017c do 1525 roku, czyli Ho\u0142du Pruskiego Prusy staj\u0105 si\u0119 aren\u0105 walk dla wojsk polskich i krzy\u017cackich. Efekt wojen to zast\u00f3j gospodarczy, zniszczone wsie i miasta, mordowana ludno\u015b\u0107 miejscowa. Prusy w XVI wieku by\u0142y nawiedzane by\u0142y przez tzw. kl\u0119ski elementarne zwi\u0105zane z cyklicznym ozi\u0119bianiem klimatu. W\u00f3wczas notowano coroczne powodzie, zimy staj\u0105 si\u0119 d\u0142u\u017csze, a lata kr\u00f3tsze, plony zmniejszaj\u0105 si\u0119, w efekcie g\u0142\u00f3d, i zwi\u0105zane z nim\u00a0 fale epidemii. Regres demograficzny, ekonomiczny jest wyra\u017any w tym okresie w Prusach Kr\u00f3lewskich i Ksi\u0105\u017c\u0119cych.\u00a0W 1570 r. dokonano spisu[4]<\/sup> i okaza\u0142o si\u0119, \u017ce zaistnia\u0142 w tym czasie podzia\u0142 wsi Nydak i Windak. Windak ma powierzchni\u0119 2 \u0142any, natomiast Nydak jest rozdzielony pomi\u0119dzy kilku w\u0142a\u015bcicieli i ma 5 \u0142an\u00f3w. W\u0142a\u015bcicielem ostatniej rodowej cz\u0119\u015bci wsi z dwoma \u0142anami ziemi zosta\u0142 Achacy Windak[4,5]<\/sup>, kt\u00f3ry piecz\u0119towa\u0142 si\u0119 herbem Prus II (patrz: GENEALOGIA\/HERB\/<\/span><\/a>), pisa\u0142 si\u0119 jako Nydacki lub Windacki. M\u0142odszy brat Achacego Jan Windak, ze wzgl\u0119du na szczup\u0142o\u015b\u0107 maj\u0105tku, kt\u00f3ry liczy\u0142 wtedy oko\u0142o 36 hektar\u00f3w musia\u0142 szuka\u0107 innego miejsca dla siebie, innym tym miejscem sta\u0142y si\u0119 Tr\u0105bki k. Wieliczki.<\/span><\/p>\n

    \u00a0 \u00a0W latach sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych siedemnastego wieku wie\u015b w ca\u0142o\u015bci zosta\u0142a w\u0142\u0105czona do d\u00f3br G\u0142uchowskich z s\u0105siedniego G\u0142uchowa. Windak sta\u0142 si\u0119 folwarkiem.\u00a0<\/span><\/p>\n

    \n

    Badania historyczne, lingwistyczne i genetyczne potwierdzaj\u0105 t\u0119 prawd\u0119, \u017ce mamy pochodzenie pruskie. Nie jeste\u015bmy jednak wyj\u0105tkowi w spo\u0142ecze\u0144stwie polskim.<\/span><\/p>\n

    Dzia\u0142o si\u0119 tak i z innymi rodami, kt\u00f3rych przedstawicieli tu wymieni\u0119 np.:<\/span><\/p>\n

    – Jan Henryk D\u0105browski<\/span> ur. w Wierzchowie, jego r\u00f3d od strony m\u0119skiej pochodzi\u0142 z D\u0105browy Che\u0142mi\u0144skiej, a jego przodkowie nazywali si\u0119 von Dammerau.<\/span><\/p>\n

    – Bart\u0142omiej Nowodworski<\/span> ur. w Nowym Dworze k. Tucholi\u00a0 przodkowie zapisywani jako von Neuhof, przodek Prus Sende.<\/span><\/p>\n

    Nowodworscy i D\u0105browscy tak jak Nydeckowie walczyli pod Grunwaldem\u00a0w chor\u0105gwi ziemi che\u0142mi\u0144skiej w zbroi lekkiej.<\/span><\/p>\n

    – Maria Curie-Sk\u0142odowska<\/span> pochodz\u0105ca ze Sk\u0142odowskich ze Sk\u0142od\u00f3w, nazwisko i r\u00f3d\u00a0 mieli po Prusie Sklode.<\/span><\/p>\n

    – Boles\u0142aw Prus<\/span> \u00a0czyli Aleksander G\u0142owacki h. Prus, hetman wlk. kor. St. Jan Jab\u0142onowski h. Prus 3, aktorzy: Dami\u0119ccy z Dami\u0119t h. Prus itd.<\/span><\/p>\n

    Wszyscy oni nosz\u0105 herb Prus, kt\u00f3ry dla wi\u0119kszo\u015bci jest znakiem pochodzenia pruskiego, tak jak dla Windak\u00f3w tj. Achacego i jego brata Jana.<\/span><\/p>\n

    Osoby o nazwisku, Prus czy Prusiewicz to prawdopodobne osoby pochodz\u0105ce od dawnych Prus\u00f3w. Nazwiska r\u00f3wne imionom pruskim np. Santor.<\/span>\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n

    \n

    Bibliografia:<\/span><\/span><\/p>\n

    [1]<\/sup>\u00a0Modzelewski Karol, Barbarzy\u0144ska Europa , Warszawa 2004<\/span><\/p>\n

    [2]<\/sup>\u00a0K\u0119trzy\u0144ski Wojciech, O ludno\u015bci polskiej w Prusiech niegdy\u015b krzy\u017cackich, Lw\u00f3w 1882<\/span><\/p>\n

    [3]<\/sup>\u00a0Powierski Jan, Prussica t. I. , Malbork.1999<\/span><\/p>\n

    [4]<\/sup>\u00a0\u017br\u00f3d\u0142a Dziejowe, T. XXIII, 1911.<\/span><\/p>\n

    [5]<\/sup>\u00a0Krzepela J\u00f3zef, Spis miejscowo\u015bci i rod\u00f3w ziemia\u0144skich wojew\u00f3dztwa pomorskiego, Krak\u00f3w 1925r.<\/span><\/p>\n

    \n

     <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    \u00a0\u00a0\u00a0Najstarsze dzieje naszych przodk\u00f3w s\u0105 zwi\u0105zane z ludami celtyckimi i skandynawskimi (patrz GENEALOGIA\/WYNIKI PR\u00d3B DNA), jednak uchwytnymi historycznie s\u0105 ich losy\u00a0na terenach dawnych ziem, kt\u00f3re zamieszkiwali Prusowie. Na temat Prus\u00f3w, ich kultury i historii...<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2],"tags":[],"class_list":["post-22","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-uncategorized"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/windaki.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/22","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/windaki.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/windaki.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/windaki.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/windaki.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=22"}],"version-history":[{"count":27,"href":"http:\/\/windaki.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/22\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3245,"href":"http:\/\/windaki.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/22\/revisions\/3245"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/windaki.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=22"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/windaki.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=22"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/windaki.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=22"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}