{"id":1739,"date":"2018-12-17T11:03:23","date_gmt":"2018-12-17T10:03:23","guid":{"rendered":"http:\/\/windaki.pl\/?p=1739"},"modified":"2025-05-31T04:06:03","modified_gmt":"2025-05-31T02:06:03","slug":"gornicy","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/windaki.pl\/?p=1739","title":{"rendered":"O g\u00f3rnikach"},"content":{"rendered":"

\u00a0\u00a0 Dla rodzin z Wieliczki i okolic, Kopalnia by\u0142a matk\u0105 karmicielk\u0105, a tak\u017ce po cz\u0119\u015bci dawa\u0142a schronienie dla m\u0119\u017cczyzn maj\u0105cych i\u015b\u0107 do wojska w czasie wojny. Przys\u0142owie \u201eG\u00f3rnik na dole, chlyb na stole\u201d<\/em>\u00a0 by\u0142o jak najbardziej prawdziwe. Zarobki g\u00f3rnik\u00f3w by\u0142y do\u015b\u0107 du\u017ce w stosunku do zarobk\u00f3w robotniczych innych zawod\u00f3w i dodatkowo niewiele by\u0142o innych miejsc pracy w rejonie Wieliczki. Zarobki by\u0142y podwy\u017cszane w zale\u017cno\u015bci od czasu zatrudnienia pracownika i by\u0142 podwy\u017cszany \u015brednio co trzy lata. G\u00f3rnik mia\u0142 pewno\u015b\u0107 otrzymania prowizji czyli emerytury lub renty, prowizjonowane by\u0142y wdowy, a tak\u017ce dzieci do 18 roku \u017cycia. Te warunki socjalno-ekonomiczne by\u0142y dobre i zosta\u0142y wprowadzone przez w\u0142adze zaboru austriackiego w zasadzie od pocz\u0105tku zaboru Polski. Opr\u00f3cz prowizji g\u00f3rnik dostawa\u0142 deputaty w soli, zbo\u017cu p\u00f3\u017aniej w w\u0119glu oraz dodatki tzw. dro\u017cy\u017aniane, rodzinne i kwaterowe. Kopalnia mia\u0142a swego lekarza, kt\u00f3ry leczy\u0142 g\u00f3rnik\u00f3w. Leki by\u0142y<\/a> za darmo i przys\u0142ugiwa\u0142 zasi\u0142ek chorobowy p\u0142acony z kasy kopalnianej i z kasy brackiej (ze sk\u0142adek g\u00f3rniczych).<\/span><\/p>\n\n\n\n
\"\"<\/a>Laska sztygarska z lamp\u0105 “karbid\u00f3wk\u0105”.<\/span><\/td>\n\u00a0<\/td>\n\n

Z czasem wprowadzano nowe techniki i technologie g\u00f3rnicze, zmienia\u0142a si\u0119 organizacja produkcji, ale praca w kopalni zawsze by\u0142a ci\u0119\u017cka.\u00a0 Tu k<\/span>r\u00f3tki opis g\u00f3rniczej pracy z okresu austriackiego i mi\u0119dzywojennego. W uproszczeniu g\u00f3rnicy to byli g\u0142\u00f3wnie tzw. \u017cele\u017anicy<\/span> (od narz\u0119dzi \u017celaznych). To g\u00f3rnicy, kt\u00f3rzy zajmowali si\u0119 bezpo\u015brednim urobkiem soli metod\u0105 r\u0119czn\u0105 tj. m\u0142otami, klinami, kilofami itp. oraz robotami strzelniczymi. W okresie mi\u0119dzywojennym roboty \u017cele\u017anicze w wi\u0119kszo\u015bci zast\u0105piono wr\u0119biarkami, a przy ko\u0144cu wydobycia soli kombajnami. Wozacy<\/span> to g\u00f3rnicy, kt\u00f3rzy zajmowali si\u0119 noszeniem, przetaczaniem, wo\u017ceniem taczkami, w\u00f3zkami, kolejk\u0105, to te\u017c pracuj\u0105cy z ko\u0144mi, obs\u0142uguj\u0105cy urz\u0105dzenia wyci\u0105gowe. Ostatni\u0105 grupa g\u00f3rnik\u00f3w to byli\u00a0rzemie\u015blnicy<\/span> (kowale, murarze, cie\u015ble, bednarze, powro\u017anicy p\u00f3\u017aniej maszyni\u015bci, elektrycy, kot\u0142owi itd.). W latach ko\u0144cowych pracownicy Kopalni pracownicy pracuj\u0105cy na dole ju\u017c nie mieli powy\u017cszego podzia\u0142u, mieli przydzia\u0142y do tzw. wydzia\u0142\u00f3w np. wentylacyjnego,\u00a0 solankowego itd.<\/span><\/p>\n

Praca g\u00f3rnika to praca w zagro\u017ceniu utopienia si\u0119, spalenia, przygniecenia, przywalenia g\u0142azem, \u015bcian\u0105, obudow\u0105, w\u00f3zkiem, w zagro\u017ceniu wybuchem, uduszeniem lub zatruciem gazami wydobywaj\u0105cych si\u0119 z g\u00f3rotworu, w zagro\u017ceniu uduszenia si\u0119 z braku tlenu, bo Kopalnia to \u201efabryka bez okien\u201d, a wentylacja nie zawsze obejmuje wszystkie cz\u0119\u015bci kopalni. O\u015bwietlenie te\u017c nie nale\u017ca\u0142o do dobrych. Ka\u017cdy mo\u017ce si\u0119 przekona\u0107, gdy odpali typow\u0105 lamp\u0119 \u201ekarbid\u00f3wk\u0119\u201d lub kaganek. Dobrym odpowiednikiem s\u0105 lampy oliwne \u2013 generalnie – nie wida\u0107 za wiele. Od wprowadzenia agregatu pr\u0105dotw\u00f3rczego, o\u015bwietlenie kopalni zdecydowanie poprawi\u0142o si\u0119.<\/span><\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n\n\n\n
\"\"<\/a>Roboty g\u00f3rnicze: podcinanie wr\u0119biark\u0105, roboty strzelnicze: nawiercanie wiertarkami\u00a0 i\u00a0 pod\u0142o\u017cenie materia\u0142\u00f3w wybuchowych<\/span><\/td>\n\u00a0<\/td>\n\n

\"\"<\/a>Wozacy: robota przy taczkach, w\u00f3zkach i praca z ko\u0144mi. Ostatni ko\u0144 pracuj\u0105cy w kopalni to by\u0142a “Ba\u015bka”<\/span><\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n

\u00a0\u00a0 Ze wzgl\u0119du na du\u017ce zagro\u017cenie \u017cycia, g\u00f3rnicy byli bardzo religijni, dowodem na to jest du\u017ca liczba kaplic, figur i krzy\u017cy w Kopalni. \u201eSzcz\u0119\u015b\u0107 Bo\u017ce\u201d to nie tylko pozdrowienie na zasadzie chrze\u015bcija\u0144skiego \u201edzie\u0144 dobry\u201d, ale \u017cyczenie wypowiedziane z powag\u0105, by B\u00f3g by\u0142 z g\u00f3rnikiem i pom\u00f3g\u0142 mu wr\u00f3ci\u0107 zdrowym i ca\u0142ym do domu – do rodziny. Ci\u0119\u017cka, niebezpieczna praca w ciemno\u015bciach wytworzy\u0142a te\u017c szereg zwyczaj\u00f3w, opowie\u015bci o zjawach, duchach, \u015bwi\u0119tych itp.<\/span><\/span><\/p>\n\n\n\n
\"\"<\/a>Figura \u015bw. Jana Nepomucenia – \u015awi\u0119ty od powodzi, utoni\u0119\u0107, kt\u00f3ry nie chcia\u0142 zdradzi\u0107 kr\u00f3lowi czeskiemu tajemnicy spowiedzi jego \u017cony. W konsekwencji utopiono go w rzece We\u0142tawie w Pradze.<\/span><\/td>\n\u00a0<\/td>\n\n

\"\"<\/a>Kaplica \u015bw. Kingi Patronka g\u00f3rnik\u00f3w soli – \u015awi\u0119ta, kt\u00f3rej pier\u015bcie\u0144 “przeni\u00f3s\u0142” s\u00f3l z kopalni w\u0119gierskiej z rejonu Maramarosz (obecnie\u00a0 Rumunii) do kopalni w Bochni. O\u0142tarz wykonany na wz\u00f3r o\u0142tarza z fary wielickiej- ko\u015bci\u00f3\u0142 na “g\u00f3rze” i na “dole”\u00a0 jest jednym ko\u015bcio\u0142em.<\/span><\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n

\u00a0\u00a0\u00a0 <\/span>Praca g\u00f3rnika to praca zespo\u0142owa, m\u0119ska, gdzie ka\u017cdy ma swoj\u0105 rol\u0119 i pozycj\u0119. Poza hierarchi\u0105 urz\u0119dnicz\u0105 i zawodow\u0105 (nadsztygarzy (przewa\u017cnie in\u017cynierowie) – sztygarzy (majstrzy) – g\u00f3rnicy), by\u0142y te\u017c hierarchie nieformalne: starzy i m\u0142odzi wiekiem, starzy i m\u0142odzi sta\u017cem, miastowi i wsiowi, pracuj\u0105cy na g\u00f3rze i na dole (ci na dole lepsi \ud83d\ude42 ), pracuj\u0105cy na przodku i w tyle \ud83d\ude00 , chodz\u0105cy do roboty w \u201eparcie\u201d i reszta. Chodzenie “partami” czyli grupowo, ze wsi tworzy\u0142o silne wi\u0119zy pomi\u0119dzy g\u00f3rnikami. Przy przegl\u0105daniu \u201eInwentarza Akt Salinarnych\u201d mo\u017cna spotrzec, \u017ce bardzo du\u017co g\u00f3rnik\u00f3w pochodzi\u0142o z oddalonych od Wieliczki wsi, kt\u00f3re nale\u017ca\u0142y do dawnej parafii wielickiej. Bardzo du\u017co g\u00f3rnik\u00f3w by\u0142o z Raciborska, Gorzkowa, Ko\u017amic Wielkich, ale nawet zdarzali si\u0119 g\u00f3rnicy z Podstolic, Grajowa czy S\u0142awkowic. Odleg\u0142o\u015b\u0107 Kopalnia-dom m\u00f3g\u0142 liczy\u0107 nawet 10km. czyli ok. 2-3 godziny piechot\u0105 w jedn\u0105 stron\u0119. Jak kto\u015b ma ochot\u0119, to niech spr\u00f3buje przej\u015b\u0107 tam i z powrotem drog\u0119 Wieliczka \u2013 S\u0142awkowice, po nie bitej drodze np. przez las biskupicki. Do tego trzeba wzi\u0105\u0107 warunki pogodowe np. 3\u00baC, przy padaj\u0105cym deszczu, po ciemku\u2026i jeszcze robota w Kopalni przez 5 dni w tygodniu. Powodzenia!!!<\/span><\/p>\n\n\n\n
\n

\"\"<\/a><\/p>\n

\u00a0<\/td>\n\n

Poziom I<\/span><\/a><\/strong><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Poziom II wy\u017cszy<\/a><\/strong><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Poziom II ni\u017cszy<\/a><\/strong><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Mi\u0119dzypoziom Kazan\u00f3w IIn-III<\/a><\/strong><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Poziom III<\/a><\/strong><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Poziom IV<\/a><\/strong><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Mi\u0119dzypoziom Ko\u0142obrzeg IV-V<\/a><\/strong><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Poziom V<\/a><\/strong><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Poziom VI<\/a><\/strong><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Poziom VII<\/a><\/strong><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Poziom VIII<\/a><\/strong><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

O pot\u0119\u017cnej, gigantycznej pracy wielu pokole\u0144 g\u00f3rnik\u00f3w \u015bwiadczy ilo\u015b\u0107 i wielko\u015b\u0107 poziom\u00f3w wielickiej kopalni.\u00a0 (wci\u015bnij poszczeg\u00f3lne POZIOMY – .PDF<\/strong>)<\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n

\u00a0\u00a0 Do tych wszystkich podleg\u0142o\u015bci i zale\u017cno\u015bci wchodzi\u0142y wi\u0119zy rodzinne od strony ojca i matki. G\u00f3rnicy z jednej rodziny, z oczywistych wzgl\u0119d\u00f3w pilnowali \u201eswoich\u201d w zakresie bezpiecze\u0144stwa i trzymali si\u0119 razem od pocz\u0105tku tj. cho\u0107by od \u201eza\u0142atwienia\u201d roboty w Kopalni, dbaj\u0105c o bezpiecze\u0144stwo w robocie i chroni\u0105c przed wrogami w\u015br\u00f3d \u201ebraci g\u00f3rniczej\u201d.<\/span><\/p>\n

Ta podstrona ma ukaza\u0107 g\u00f3rnicze rodziny o nazwisku Windak. Ze wzgl\u0119du na pewne dane, mo\u017cna oszacowa\u0107 liczb\u0119 g\u00f3rnik\u00f3w o nazwisku Windak na oko\u0142o sze\u015b\u0107dziesi\u0105t os\u00f3b, w tym dwie kobiety. \u0179r\u00f3d\u0142a to metryki ko\u015bcielne, \u201eInwentarz Akt Salinarnych\u201d, wykazy prowizjonat\u00f3w. Niestety te dwa ostatnie \u017ar\u00f3d\u0142a s\u0105 niepe\u0142ne. W metrykach ko\u015bcielnych w zale\u017cno\u015bci od okresu ich prowadzenia, dane o zawodzie by\u0142y podawane niekonsekwentnie, sporadycznie. Metryki z okresu staropolskiego i austriackich do lat trzydziestych bardzo rzadko podaj\u0105 zaw\u00f3d m\u0119\u017cczyzny, z tego wzgl\u0119du dla nas b\u0119d\u0105 wa\u017cne informacje o chrzestnych lub \u015bwiadkach. Je\u015bli takie osoby s\u0105 osobami zwi\u0105zanymi z Kopalni\u0105 to z pewno\u015bci\u0105 wyst\u0119puj\u0105cy w zapisie ojciec dziecka lub m\u0105\u017c jest pracownikiem kopalni. Dodatkowy przypis typu: L, l. lab. labor., lab. sal., l.s., labor salinaris, Laborator\u00a0 Salinaris, oper., operarius, oper. sal., oper. salinaris<\/span><\/em>\u00a0itp. s\u0105 zapisami zawodowymi zwi\u0105zanymi z Kopalni\u0105. Sam skr\u00f3t laborator., lab, oper., operarius<\/span><\/em> czyli robotnik, pracownik wcale nie musi oznacza\u0107 g\u00f3rnika, lecz w pewnym okresie tak niekt\u00f3rzy ksi\u0119\u017ca zaznaczali g\u00f3rnik\u00f3w. Przyk\u0142adem dobrym na takie zapisy s\u0105 metryki Marcina<\/span> (poz. 9<\/span><\/strong>), gdzie podano\u00a0L., Labor. Salinar., Lab.<\/em><\/span>, gdzie niew\u0105tpliwie okre\u015blono go jako g\u00f3rnika. Dodatkowo na chrzcie jego c\u00f3rki Tekli Marii Anny chrzestnym zosta\u0142 GD (Generous Dominus \u2013 \u0141askawy, Hojny Pan) Andreas Bavechm (mo\u017cliwe, \u017ce nazwisko to\u017csame z B\u00f4vetch\u00e9n\/<\/strong>Bevekom \u2013 miasto w Belgii, wtedy pod panowaniem Habsburg\u00f3w) Offic. Salin<\/span><\/em> (urz\u0119dnik salinarny). Marcin musi zna\u0107 urz\u0119dnika salinarnego z Saliny- Kopalni.<\/span><\/p>\n

W metrykach zdarza\u0142y si\u0119 zapisy dot. rejonu pracy w Kopalni. Dotyczy to podzia\u0142u Kopalni na tzw. “g\u00f3ry”.<\/span><\/p>\n